Η μείωση τους αποτελεί στόχο του προγράμματος «Ψαρεύοντας Απορρίμματα» (Fishing For Litter), οι δράσεις του οποίου υλοποιούνται από το Κοινωφελές Ίδρυμα Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδη σε αποκλειστική συνεργασία με την περιβαλλοντική οργάνωση iSea.
Περισσότεροι από 6.000 τσιμεντόλιθοι και χιλιάδες συνθετικά σχοινιά, τα οποία χρησιμοποιούνται παράνομα από αλιευτικά γρι-γρι και στη συνέχεια εγκαταλείπονται στη θάλασσα, έχουν ανασυρθεί τα τελευταία χρόνια από τις ελληνικές θάλασσες, αποκαλύπτοντας μία λιγότερο ορατή αλλά ιδιαίτερα επιβαρυντική πηγή θαλάσσιας ρύπανσης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τα εγκαταλελειμμένα αλιευτικά εργαλεία αποτελούν σημαντικό μέρος των απορριμμάτων που καταλήγουν στον θαλάσσιο πυθμένα. Η απομάκρυνσή τους βρίσκεται στο επίκεντρο του προγράμματος «Ψαρεύοντας Απορρίμματα» (Fishing For Litter), οι δράσεις του οποίου υλοποιούνται από το Κοινωφελές Ίδρυμα Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδη, σε αποκλειστική συνεργασία με την περιβαλλοντική οργάνωση iSea.
Σύμφωνα με την υπεύθυνη Επικοινωνίας της iSea, Αναστασία Χαρίτου, από το 2019, οπότε ξεκίνησε η υλοποίηση του προγράμματος, έχουν ανασυρθεί και καταγραφεί 6.278 τσιμεντόλιθοι και περίπου 11.700 σχοινιά που συνδέονται με τη δραστηριότητα των γρι-γρι.
«Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στον Ευβοϊκό Κόλπο και ακολουθούν το Θρακικό Πέλαγος και ο Θερμαϊκός Κόλπος», αναφέρει η κ. Χαρίτου.
Συνολικά, από το 2019 μέχρι σήμερα, οι αλιείς που συμμετέχουν στο πρόγραμμα έχουν απομακρύνει από μεγάλα βάθη περισσότερους από 360 τόνους απορριμμάτων. Πάνω από το 83% αυτών είναι πλαστικά, ενώ το 34% των απορριμμάτων που έχουν «αλιευθεί» παθητικά από τους πρεσβευτές του προγράμματος αφορά εγκαταλελειμμένο αλιευτικό εξοπλισμό.
Το πρόγραμμα συνεχίζεται και φέτος σε ολόκληρη την Ελλάδα, με τη συμμετοχή 67 αλιευτικών σκαφών και με διευρυμένη γεωγραφική κάλυψη.
Πώς οι τσιμεντόλιθοι καταλήγουν στον βυθό
Το πρόβλημα συνδέεται, μεταξύ άλλων, με μία πρακτική που εφαρμόζεται κατά τη νυχτερινή αλιεία με γρι-γρι.
Μετά τον εντοπισμό των ψαριών χρησιμοποιούνται φωτιστικές συσκευές συγκέντρωσης ιχθύων, γνωστές ως «ρομπότ». Πρόκειται για μικρές πλωτές λέμβους εξοπλισμένες με λάμπες, οι οποίες ποντίζονται κοντά στο αλιευτικό σκάφος προκειμένου να προσελκύσουν και να συγκεντρώσουν τα κοπάδια.
Όπως αναφέρει η iSea στην έκθεσή της με τίτλο «Τα σιωπηλά απόβλητα της αλιείας – Πώς τα συνθετικά σχοινιά και οι τσιμεντόλιθοι ρυπαίνουν τις θάλασσες», τα ψάρια προσελκύονται από τη φωτεινή πηγή, η οποία προσομοιάζει το φως του φεγγαριού.
Για να παραμένουν σταθερές οι φωτιστικές συσκευές απαιτείται αγκυροβόληση. Οι Γενικοί Κανονισμοί Λιμένων προβλέπουν ότι τα «ρομπότ» πρέπει να ποντίζονται με κατάλληλες άγκυρες και να ανελκύονται μετά την ολοκλήρωση της αλιευτικής δραστηριότητας.
Κανονικά, οι συσκευές αγκυροβολούν στον βυθό με μικρές ειδικές άγκυρες, οι οποίες συνδέονται με αυτές μέσω αλυσίδων. Μετά το τέλος της διαδικασίας, ο «λαμπαδόρος» —το μέλος του πληρώματος που παρακολουθεί τα ψάρια γύρω από τα φωτιστικά μέσα— ανασύρει σταδιακά τον εξοπλισμό, οδηγώντας ταυτόχρονα το κοπάδι προς το κεντρικό σκάφος.
Σύμφωνα, ωστόσο, με την iSea, επειδή η προβλεπόμενη διαδικασία είναι πιο χρονοβόρα, σε ορισμένες περιπτώσεις αντικαθίσταται από μία αυτοσχέδια και παράνομη πρακτική.
Αντί για άγκυρες χρησιμοποιούνται τσιμεντόλιθοι —συνήθως δύο για κάθε φωτιστική συσκευή— οι οποίοι συνδέονται με σχοινιά πολυπροπυλενίου, τα λεγόμενα «σχοινάκια γρι-γρι».
Όταν έρθει η ώρα να ανασυρθούν οι φωτιστικές συσκευές, τα σχοινιά κόβονται. Τα «ρομπότ» επιστρέφουν γρήγορα στο σκάφος, όμως οι τσιμεντόλιθοι και τα κομμένα σχοινιά παραμένουν στον βυθό.
Με αυτόν τον τρόπο, μια πρακτική που εξοικονομεί χρόνο για το πλήρωμα μετατρέπεται σε μόνιμη πηγή απορριμμάτων στον θαλάσσιο πυθμένα.
Χιλιάδες κιλά στερεών αποβλήτων στον πυθμένα
«Οι τσιμεντόλιθοι ψαρεύονται παθητικά από τους αλιείς. Μπλέκονται δηλαδή στα δίχτυα τους και έτσι απομακρύνονται από μεγάλα βάθη. Αυτοί που ανασύρονται και καταγράφονται στο πρόγραμμα ζυγίζουν περίπου τέσσερα με πέντε κιλά ο καθένας», εξηγεί η κ. Χαρίτου.
Με βάση μόνο τους 6.278 τσιμεντόλιθους που έχουν μέχρι σήμερα καταγραφεί, πρόκειται για δεκάδες τόνους στερεών υλικών που είχαν εγκαταλειφθεί στη θάλασσα.
Το πρόβλημα, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στον όγκο των απορριμμάτων.
Τα συνθετικά σχοινιά και οι τσιμεντόλιθοι συσσωρεύονται στον πυθμένα και επιβαρύνουν τα βενθικά οικοσυστήματα, επηρεάζοντας οργανισμούς και οικοτόπους που βρίσκονται σε άμεση επαφή με τον θαλάσσιο πυθμένα.
Ταυτόχρονα, τα σχοινιά πολυπροπυλενίου, λόγω του μικρού τους βάρους, μπορούν να αιωρούνται στη στήλη του νερού και να τυλίγονται στις προπέλες άλλων σκαφών, προκαλώντας μηχανικές βλάβες.
Αντίστοιχα, οι τσιμεντόλιθοι, όταν πιαστούν στα αλιευτικά δίχτυα, μπορούν να προκαλέσουν φθορές στον εξοπλισμό αλλά και να καταστρέψουν μέρος των αλιευμάτων.
Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την αλιεία
Για την iSea, η συγκεκριμένη πρακτική δεν αποτελεί απλώς ζήτημα θαλάσσιας ρύπανσης. Η εγκατάλειψη των συγκεκριμένων υλικών στον βυθό επιβαρύνει τα οικοσυστήματα, δημιουργεί κινδύνους για άλλα σκάφη και προσθέτει ακόμη μία πίεση σε θαλάσσιες περιοχές που ήδη δοκιμάζονται από την υπεραλίευση και τη συσσώρευση απορριμμάτων.
Η οργάνωση επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί αυστηρότερους και συστηματικότερους ελέγχους για την εφαρμογή της υφιστάμενης νομοθεσίας, καθώς και επιβολή των προβλεπόμενων κυρώσεων.
Μεταξύ των μέτρων που προτείνονται είναι η ενίσχυση των επιτόπιων ελέγχων εν πλω, αλλά και κατά τον απόπλου και τον κατάπλου των αλιευτικών σκαφών.
Παράλληλα, σύμφωνα με την iSea, είναι αναγκαία η σαφέστερη περιγραφή του αλιευτικού εργαλείου γρι-γρι στη νομοθεσία, ιδιαίτερα όσον αφορά τις βοηθητικές φωτιστικές συσκευές συγκέντρωσης ιχθύων και τον εξοπλισμό αγκυροβόλησής τους.
Στόχος είναι να αποσαφηνιστεί πλήρως ποια είναι η ορθή και νόμιμη μέθοδος χρήσης τους, ώστε μία πρακτική που σήμερα αφήνει χιλιάδες «σιωπηλά απόβλητα» στον βυθό να περιοριστεί ουσιαστικά.