Από την αποδοτική χρήση πόρων έως την εκπαίδευση, αυτά τα έξι βιώσιμα μέτρα μπορούν να ενισχύσουν μακροπρόθεσμα την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης
Η γεωπολιτική αστάθεια, οι τεχνολογικές ανατροπές και η κλιματική αλλαγή ρίχνουν βαριά σκιά στο μέλλον της Ευρώπης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μπορούν οι επενδύσεις στη βιωσιμότητα να καταστήσουν την ήπειρο πιο ανθεκτική;
Μια νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (EEA) δείχνει πώς η Ευρώπη θα μπορούσε να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της μακροπρόθεσμα, φροντίζοντας ταυτόχρονα την οικονομία και τη φύση.
Αντί για την προώθηση μιας βραχυπρόθεσμης αύξησης της παραγωγικότητας και της ανάπτυξης που βασίζεται στην εξάντληση των πόρων και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, ο EEA ζητά μια πιο ολιστική προσέγγιση, όπου η αποκατάσταση της φύσης και το κοινωνικό κεφάλαιο αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της μακροπρόθεσμης σταθερότητας.
Η έκθεση με τίτλο «Competitive by nature: Europe’s long-term competitiveness through the lens of sustainability», που δημοσιεύτηκε στις 13 Οκτωβρίου, εντοπίζει έξι επιλογές «no-regret» που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την οικονομία, διατηρώντας παράλληλα τη ζωή στον πλανήτη.
6. Επενδύοντας στην κλιματική προσαρμογή και ανθεκτικότητα
Η Ευρώπη θερμαίνεται πιο γρήγορα από οποιαδήποτε άλλη ήπειρο, με πλημμύρες, καύσωνες, ξηρασίες και δασικές πυρκαγιές να γίνονται ολοένα και πιο ακραία φαινόμενα ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής.
Η προσαρμογή σε αυτή τη νέα πραγματικότητα και ο περιορισμός των επιπτώσεών της δεν αποτελούν πια μόνο περιβαλλοντική, αλλά και οικονομική αναγκαιότητα, υποστηρίζει ο EEA.
Αυτό περιλαμβάνει επενδύσεις σε λύσεις που βασίζονται στη φύση, όπως η αποκατάσταση υγροτόπων και πλημμυρικών πεδιάδων ή η προσθήκη χώρων πρασίνου στις πόλεις, που μπορούν να απορροφούν τα νερά των πλημμυρών και να δροσίζουν τις αστικές περιοχές.
5. Πιο αποδοτική χρήση των πόρων
Η Ευρώπη εισάγει μεγάλο μέρος των πρώτων υλών και της ενέργειας που χρειάζεται, και τα πρόσφατα σοκ στην προσφορά έδειξαν πόσο επικίνδυνο είναι αυτό.
Οι αναταράξεις στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, που προκλήθηκαν από τον πόλεμο στο Ιράν, έχουν ασκήσει τεράστια πίεση στις προμήθειες καυσίμων, επιταχύνοντας τη στροφή σε εγχώρια ανανεώσιμη ενέργεια.
Ωστόσο, η τεχνολογία πίσω από τις ανεμογεννήτριες, τα φωτοβολταϊκά και τις μπαταρίες βασίζεται σε κρίσιμα μέταλλα, ενώ τα δίκτυα που θα μεταφέρουν όλη αυτή την καθαρή ενέργεια μένει ακόμη να κατασκευαστούν.
Η κυκλικότητα – η επισκευή, επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση προϊόντων – «μπορεί να μειώσει τη ζήτηση για πρωτογενείς πρώτες ύλες και ενέργεια, να διατηρήσει την αξία που ενσωματώνεται σε προϊόντα και υποδομές και να περιορίσει την έκθεση στις ασταθείς αγορές εμπορευμάτων και ενέργειας», αναφέρει ο EEA.
Υπάρχουν όμως και συμβιβασμοί: για παράδειγμα, το να διατηρούνται παλιά κτίρια και υποδομές σε χρήση είναι καλό για την κυκλικότητα, μπορεί όμως να εγκλωβίζει πόρους σε υποδομές που είναι αναποτελεσματικές ή ευάλωτες στις κλιματικές επιπτώσεις.
4. Αξιοποίηση τεχνολογιών νέας γενιάς
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιηθεί ώστε η Ευρώπη να χρησιμοποιεί πιο έξυπνα τους πόρους της, σημειώνει ο EEA. Τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να παρακολουθούν τα υλικά στις εφοδιαστικές αλυσίδες, να διαχειρίζονται τη μεταβλητή ανανεώσιμη ενέργεια στο δίκτυο και να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο τις περιβαλλοντικές ζημιές.
Η ανάπτυξη αυτών των δυνατοτήτων στο εσωτερικό μειώνει επίσης την εξάρτηση της Ευρώπης από τεχνολογίες που έχουν αναπτυχθεί αλλού.
Η ΕΕ χρησιμοποιεί ήδη αυτά τα εργαλεία για να ενισχύσει τη λογοδοσία: το Digital Product Passport, που τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούλιο, θα καταστεί υποχρεωτικό αρχικά για τις μπαταρίες από τον Φεβρουάριο του 2027. Οι καταναλωτές θα μπορούν να έχουν πρόσβαση, για παράδειγμα μέσω ενός κωδικού QR, σε πληροφορίες για την προέλευση των υλικών ενός προϊόντος, την περιβαλλοντική του επίδοση και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να επισκευαστεί ή να ανακυκλωθεί.
Ωστόσο, τα ενεργοβόρα και υδροβόρα κέντρα δεδομένων που απαιτούνται για να τροφοδοτούν την τεχνητή νοημοσύνη αποτελούν από μόνα τους μια ολοένα και μεγαλύτερη ανησυχία.
Ο EEA ενθαρρύνει επίσης την ανάπτυξη βιοτεχνολογιών νέας γενιάς - την παραγωγή υλικών και καυσίμων από φυτά και άλλες βιολογικές πηγές, αντί από πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Αν και αυτό μπορεί να μειώσει τη χρήση ορυκτών καυσίμων, έχει και το δικό του αποτύπωμα: η καλλιέργεια βιομάζας απαιτεί γη και νερό και μπορεί να επιβαρύνει τη φύση.
3. Επενδύσεις σε δεξιότητες και εκπαίδευση
Η διάδοση και η περαιτέρω ανάπτυξη αυτών των νέων τεχνολογιών είναι καθοριστική για τη δημιουργία μιας οικονομίας χαμηλών εκπομπών, χωρίς θυσίες ούτε στους μισθούς ούτε στο περιβάλλον. Αν και πρόσφατη ανάλυση του EEA διαπίστωσε ότι η καθαρή ενέργεια δημιουργεί θέσεις εργασίας σε όλη την ΕΕ, ο κλάδος αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια στη διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού και στην κατάρτιση.
Γι’ αυτό η νέα έκθεση του οργανισμού ζητά επενδύσεις σε δεξιότητες, εκπαίδευση και δια βίου μάθηση, ώστε να δημιουργηθεί ένα ανθεκτικό εργατικό δυναμικό ικανό να προσαρμόζεται σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχείς ρυθμούς.
Η εξασφάλιση ότι αυτές οι δεξιότητες θα κατανέμονται σε διαφορετικές κοινωνικές και ηλικιακές ομάδες θα ενίσχυε την κοινωνική συνοχή και τη δικαιοσύνη.
2. Ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών
Σε αρκετές χώρες της ΕΕ, η κλιματική πολιτική έχει γίνει πολιτικά διχαστικό θέμα, με έντονες αντιπαραθέσεις για το κόστος, τους κανόνες για τη γεωργία και τη γραφειοκρατία.
Η διασφάλιση ότι η πράσινη μετάβαση δεν θα αφήσει κανέναν πίσω θα συνέβαλε επίσης στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης και στήριξης από την κοινωνία. Χωρίς αυτό, ακόμη και άρτια σχεδιασμένες πολιτικές κινδυνεύουν να αποδυναμωθούν, να καθυστερήσουν ή να εγκαταλειφθούν.
Ο EEA υποστηρίζει ότι η σαφής, προβλέψιμη ρύθμιση και οι αποτελεσματικοί θεσμοί είναι αναπόσπαστο μέρος αυτού του στόχου. Οι επιχειρήσεις είναι πιο πιθανό να επενδύσουν σε καθαρές τεχνολογίες αν μπορούν να βασίζονται σε ξεκάθαρους, σταθερούς κανόνες, και οι πολίτες είναι πιο πρόθυμοι να στηρίξουν τη μετάβαση αν εμπιστεύονται ότι αυτοί οι κανόνες εφαρμόζονται δίκαια.
1. Πρωτοπορία στον καθορισμό βιώσιμων προτύπων
Η ενιαία αγορά της ΕΕ έχει τη δύναμη να διαμορφώνει τους παγκόσμιους κανόνες για τα πάντα, από τα χημικά έως τις εκπομπές άνθρακα. Ο EEA υποστηρίζει ότι η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να παίζει ενεργό ρόλο στον καθορισμό περιβαλλοντικών και κοινωνικών προτύπων, μεταξύ άλλων μέσω διεθνών θεσμών.
Η συνεργασία με άλλες χώρες μέσω δημοκρατικών, διεθνών φόρουμ όπως τα COP του ΟΗΕ μπορεί να βοηθήσει στη διαμόρφωση κοινών κανόνων, στη διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των εφοδιαστικών αλυσίδων.
Ωστόσο, το σύστημα βρίσκεται υπό πίεση. Σχεδόν 200 χώρες δεσμεύτηκαν στο COP28 το 2023 να προχωρήσουν σε σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, όμως μια νέα συμφωνία για τα ορυκτά καύσιμα θεωρείται απίθανη στο COP31 στην Τουρκία τον επόμενο μήνα. Την ίδια ώρα, χώρες που βασίζονται στα ορυκτά καύσιμα πιέζουν για την αναβολή της επόμενης μεγάλης έκθεσης της διακυβερνητικής επιτροπής του ΟΗΕ για την κλιματική επιστήμη έως μετά την παγκόσμια κλιματική σύνοδο, με την IPCC να συνεδριάζει αυτή την εβδομάδα για να προσπαθήσει να ξεπεράσει το αδιέξοδο.
Στο εσωτερικό, η ΕΕ δέχεται επίσης πιέσεις να απλοποιήσει τους δικούς της πράσινους κανόνες στο όνομα της ανταγωνιστικότητας. Ο EEA επιμένει ότι η βιωσιμότητα μπορεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα.