«Πράσινη λάσπη» εμφανίζεται στις ακτές της Ευρώπης, καθώς οι θερμότερες θάλασσες, τα λύματα και η γεωργική απορροή τροφοδοτούν την ανάπτυξη τοξικών φυκιών.
«Θυμάμαι την όμορφη παραλία μας πριν από τη ρύπανση», λέει η κάτοικος της Βρετάνης Ζαν Ασκοέ, που ηγείται της τοπικής συλλογικότητας Baie de Douarnenez Environnement. «Τώρα, με χιλιάδες γουρούνια κοντά στην πόλη μας, όλα είναι διαφορετικά».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε ολόκληρη τη Γαλλία και την Ισπανία, οι ακτές της Ευρώπης πνίγονται από τοξικά άνθη άλγης. Οι επιστήμονες είναι ξεκάθαροι για την αιτία: δεκαετίες κατά τις οποίες χημικές ουσίες διαρρέουν στα υδάτινα οικοσυστήματα. Κακώς διαχειριζόμενα ανθρώπινα λύματα, καθώς και λιπάσματα και περίσσεια κοπριάς από διαρκώς επεκτεινόμενες βιομηχανικές κτηνοτροφικές μονάδες, θεωρούνται υπεύθυνα.
Θάλασσες που έχουν θερμανθεί από την κλιματική αλλαγή τροφοδοτούν ακόμη περισσότερο τη ραγδαία ανάπτυξη των αλγών, που διαταράσσουν τα εύθραυστα οικοσυστήματα σκοτώνοντας ψάρια και θαλάσσια βλάστηση. Ορισμένα είδη μπορούν επίσης να προκαλέσουν ναυτία, εμετό και εξανθήματα στους ανθρώπους, γεγονός που αυτό το καλοκαίρι οδήγησε σε εκατοντάδες απαγορεύσεις κολύμβησης σε όλη την ήπειρο.
Το δημοσιογραφικό μέσο ερευνών για το κλίμα DeSmog (πηγή στα Αγγλικά) επισκέφθηκε ορισμένα από τα σημεία με τη βαρύτερη επιβάρυνση στην Ευρώπη, μιλώντας με ψαράδες, κολυμβητές και επιχειρηματίες των οποίων τα προς το ζην και η ευημερία εξαρτώνται από καθαρά νερά.
«Η θυσιασμένη ζώνη της Ισπανίας»: Η γεωργία απειλεί μια προστατευόμενη λιμνοθάλασσα
«Δεν πρόκειται να με ξαναδείτε να κολυμπώ σε αυτά τα νερά», λέει η Φίνα.
Η 84χρονη από τη Μούρθια ζει με τον σύζυγό της σε σπίτι στην παραλία στο Λος Ουρουτίας, στη δυτική ακτή της Μαρ Μενόρ στην Ισπανία, της μεγαλύτερης αλμυρής λιμνοθάλασσας της Ευρώπης. Σάπια φύκια στοιβάζονται στην ακτή, αναδίδοντας αποπνικτική δυσοσμία.
«Κάποτε ήταν παράδεισος. Η θάλασσα ήταν γεμάτη ιππόκαμπους», λέει η Φίνα.
Η τελευταία δεκαετία έχει φέρει απότομη αύξηση των αλγών που πνίγουν τη θαλάσσια ζωή στη Μαρ Μενόρ, έναν δημοφιλή προορισμό για Ισπανούς και ξένους τουρίστες.
Παρά το γεγονός ότι το 2022 η ισπανική κυβέρνηση της παραχώρησε καθεστώς «νομικής προσωπικότητας», δίνοντάς της δικαιώματα προστασίας και αποκατάστασης, η λιμνοθάλασσα εξακολουθεί να βρίσκεται υπό πίεση από τις γεωργικές απορροές.
Τα κυανοβακτήρια, γνωστά και ως κυανοπράσινα άλγη, εξαρτώνται από θρεπτικά συστατικά όπως το άζωτο και ο φώσφορος για την ανάπτυξή τους. Η εντατική γεωργία στην περιοχή της Μαρ Μενόρ προσφέρει άφθονη κοπριά, υδαρή απόβλητα και απορροές λιπασμάτων πλούσιες σε θρεπτικά στοιχεία.
Μελέτες εκτιμούν (πηγή στα Αγγλικά) ότι η γεωργία ευθύνεται για περίπου το 85 τοις εκατό των θρεπτικών φορτίων που καταλήγουν στη λιμνοθάλασσα, με τις αστικές πηγές να αντιστοιχούν στο υπόλοιπο.
«Η γη δεν μπορεί να τα απορροφήσει όλα», λέει ο βιολόγος και εκπρόσωπος της συλλογικότητας Ecologistas en Acción στη Μούρθια, Πέδρο Λουένγκο. «Είμαστε μια ζώνη θυσίας».
Ακόμη και στα ανατολικά της λιμνοθάλασσας, στην περιοχή που απέχει περισσότερο από τις γεωργικές εκτάσεις, οι τοπικές αρχές καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια για να διατηρήσουν έναν τεχνητό παράδεισο για τους τουρίστες. Στους πρώτους τρεις μήνες του 2026 συνέλεξαν περισσότερους από 4.000 τόνους άλγης από τις ακτές της Μαρ Μενόρ και τα γύρω νερά, βάρος αντίστοιχο με περίπου 1.000 ελέφαντες. Αυτή η εργασία αποτρέπει επίσης την εκ νέου απελευθέρωση των θρεπτικών ουσιών στο νερό.
Ωστόσο, αυτό δεν έχει προστατεύσει όσους βασίζονται στη λιμνοθάλασσα για το εισόδημά τους.
«Παλιά πιάναμε πολύ περισσότερα τσιπούρες και γαρίδες. Τώρα η ψαριά είναι πολύ μικρότερη», λέει ο ψαράς από το Λο Παγκάν, Ρουμπέν Αλμπαλαδέχο. «Η Μαρ Μενόρ είναι ένας υπόνομος όπου όλοι πετούν τα σκουπίδια και τα απόβλητά τους».
Η άνοδος της θερμοκρασίας του νερού δυσκολεύει επιπλέον την αναπαραγωγή αυτών των ειδών. «Φτάσαμε στους 30 βαθμούς, κάτι που δεν έχουμε ξαναδεί», λέει ο Αλμπαλαδέχο.
Οι επιστήμονες προειδοποίησαν τον Αύγουστο ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή πρόσθεσε περίπου 2°C στις μέγιστες θερμοκρασίες της Μεσογείου και περίπου 1,4°C στις θάλασσες της Δυτικής Ευρώπης, σύμφωνα με τον οργανισμό World Weather Attribution. Η Μεσόγειος κατέγραψε τον Ιούλιο μέση θερμοκρασία ρεκόρ 27,07°C.
Το ισπανικό υπουργείο Περιβάλλοντος χρηματοδοτεί οκτώ έργα με πάνω από 11,5 εκατ. ευρώ για τη μείωση της ρύπανσης από την κτηνοτροφία, συμπεριλαμβανομένων νέων τρόπων επεξεργασίας των υγρών αποβλήτων χοίρων και της μετακίνησης των προβάτων σε ανοιχτή βόσκηση. Αποτελούν μέρος ενός εθνικού προγράμματος 675 εκατ. ευρώ για την αποκατάσταση της λιμνοθάλασσας, αλλά μέχρι τα τέλη του 2025 είχε δαπανηθεί μόνο περίπου το 16 τοις εκατό του προϋπολογισμού.
Η περιφερειακή κυβέρνηση της Μούρθια αναφέρει ότι η λιμνοθάλασσα βρίσκεται σε κατάσταση «σταθερότητας μέσα στην ευθραυστότητά της» και ότι έχει βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια. Υποστηρίζει ότι έχει τερματίσει όλες τις απορρίψεις αστικών λυμάτων στη λιμνοθάλασσα, έχοντας κατασκευάσει από το 2016 δεκαπέντε συστήματα και δεξαμενές ομβρίων και τριάντα τρεις συλλέκτες λυμάτων, και ότι έχει τεθεί σε λειτουργία σύστημα ιχνηλάτησης και διαχείρισης των κτηνοτροφικών αποβλήτων από τις φάρμες.
Αναφέρει επίσης ότι από την εφαρμογή του Νόμου για τη Μαρ Μενόρ το 2020, τα μέτρα για τη διαχείριση της γεωργίας και της κτηνοτροφίας έχουν οδηγήσει στη μείωση κατά 5.000 τόνους των ετήσιων εισροών αζώτου.
Ωστόσο, τονίζει ότι η κύρια απειλή είναι το νερό πλούσιο σε νιτρικά από υπόγειο υδροφορέα, μεγάλο μέρος του οποίου διοχετεύεται στη λιμνοθάλασσα μέσω της χαράδρας Αλμπουχόν. Υποστηρίζει ότι η διαχείριση αυτού του ζητήματος ανήκει στην κεντρική κυβέρνηση, προσθέτοντας ότι το κράτος κήρυξε τον υδροφορέα σε κακή κατάσταση τον Ιούλιο του 2020, αλλά ακόμη δεν έχει εκπονηθεί πρόγραμμα αποκατάστασης.
Η περιφερειακή κυβέρνηση υλοποιεί επίσης έργο ύψους 5 εκατ. ευρώ, μαζί με την εθνική υπηρεσία καινοτομίας CDTI, που στοχεύει στην ανάπτυξη πρωτοτύπων πλήρους κλίμακας για την απομάκρυνση των νιτρικών απευθείας από τον υδροφορέα και τα κανάλια εισροής.
«Η λίμνη είναι νεκρή»: Οι ψαράδες στη Βόρεια Ιρλανδία ζουν τη χειρότερη χρονιά τους
Δύο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στη Βόρεια Ιρλανδία, ο Ντέκλαν Κόνεϊ έχει δει και αυτός τη λίμνη Λοχ Νέιγκ, τη μεγαλύτερη λίμνη του Ηνωμένου Βασιλείου, να καταστρέφεται κάθε καλοκαίρι από κυανοπράσινα άλγη από το 2023.
«Η αλιεία ήταν μέσα μου, περνούσε από γενιά σε γενιά», λέει ο Κόνεϊ. «Αλλά φέτος ήταν η χειρότερη χρονιά για την αλιεία. Η λίμνη είναι νεκρή».
Οι πληθυσμοί πέστροφας και χελιών έχουν μειωθεί τα τελευταία χρόνια, εν μέρει λόγω των αλγών που αφαιρούν το οξυγόνο από το νερό και με το βάρος τους κλείνουν τα δίχτυα του Κόνεϊ, ώστε τα ψάρια να μην μπορούν να μπουν.
Από τη δεκαετία του 2000, η λίμνη πολιορκείται από εισβολικά μύδια ζέβρα. Καταναλώνοντας το φυτοπλαγκτόν, στερούν από άλλα είδη μια ζωτική πηγή τροφής, ενώ προσκολλώνται στα δίχτυα και τα σκίζουν.
«Δεν υπάρχουν χρήματα [στην αλιεία]», λέει ο Κόνεϊ, που εργάζεται στη λίμνη από το 1975. «Δεν είναι πια τρόπος να βγάζεις τα προς το ζην».
Όπως και στην Ισπανία, «η γεωργία και τα λύματα είναι οι βασικές πηγές ρύπανσης από θρεπτικά στη λίμνη Λοχ Νέιγκ», λέει ο καθηγητής Ρόμπι ΜακΝτόναλντ, επικεφαλής επιστήμονας του Γραφείου Προστασίας Περιβάλλοντος OEP. «Αυτά τα θρεπτικά είναι μεταξύ των αιτιών των πλέον διαβόητων ανθίσεων άλγης».
Περίπου το 61 τοις εκατό των εισροών φωσφόρου προέρχονταν από τη γεωργία και το 29 τοις εκατό από το δίκτυο λυμάτων, συμπεριλαμβανομένων αστικών και βιομηχανικών λυμάτων, σύμφωνα με εκτιμήσεις του προγράμματος NEW Harmonica και της Έκθεσης για τη Λίμνη Λοχ Νέιγκ το 2024.
Ο κτηνοτροφικός τομέας της Βόρειας Ιρλανδίας έχει αναπτυχθεί ταχεία, με την υποστήριξη (πηγή στα Αγγλικά) κυβερνητικών σχεδίων επέκτασης από το 2013: ο αριθμός των πουλερικών έχει αυξηθεί κατά περίπου ένα τρίτο, και των χοίρων κατά 74 τοις εκατό.
Νωρίτερα φέτος, η μη κερδοσκοπική οργάνωση Watershed Investigations και η βρετανική εφημερίδα The Guardian εντόπισαν (πηγή στα Αγγλικά) ίχνη κοπράνων βοοειδών, χοίρων και ανθρώπων σε δείγματα νερού από τη λίμνη, που καλύπτει σχεδόν 400 τετραγωνικά χιλιόμετρα και παρέχει το 40 τοις εκατό του πόσιμου νερού της Βόρειας Ιρλανδίας.
Κανονισμοί που αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας των νερών της Λοχ Νέιγκ, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των επιπέδων φωσφόρου και αζώτου στις ζωοτροφές και του περιορισμού της εφαρμογής κοπριάς, πρέπει να ενισχυθούν και να εφαρμοστούν καλύτερα, κατέληξε τον Απρίλιο μια έκθεση (πηγή στα Αγγλικά) του OEP. Σημειώνει θετικές επενδύσεις και προσπάθειες από τους αγρότες, αλλά αναφέρει ότι χρειάζεται περισσότερη στήριξη και εποπτεία στις εκμεταλλεύσεις.
«Η ρύπανση από θρεπτικά, τόσο από τη γεωργία όσο και από τα λύματα, πρέπει να αντιμετωπιστεί ταυτόχρονα για να βελτιωθεί η ποιότητα του νερού», λέει ο καθηγητής ΜακΝτόναλντ.
«Η αποκατάσταση θα χρειαστεί επίσης χρόνο, επειδή ο φώσφορος που έχει συσσωρευτεί στα ιζήματα της λίμνης μπορεί να απελευθερώνεται ξανά στο νερό, συνεχίζοντας να τροφοδοτεί την ανάπτυξη άλγης ακόμη και όταν οι εξωτερικές εισροές μειώνονται», εξηγεί ο δρ Πολ Λέοναρντ, αναπληρωτής καθηγητής βιοθεραπευτικών στο Πανεπιστήμιο Πόλης του Δουβλίνου. «Προτεραιότητα είναι η διαρκής δράση στη γεωργία και τα λύματα, παράλληλα με τη στήριξη των αγροτών και τις επενδύσεις σε υποδομές επεξεργασίας».
Η Μαίρη Οχέιγκαν ζει στα βορειοδυτικά της λίμνης. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, δημιούργησε μια ομάδα για κολύμπι σε φυσικά κρύα νερά και διαπίστωσε ότι το κρύο νερό είχε τεράστια οφέλη, από τη βελτίωση της ψυχικής υγείας έως την ανακούφιση από χρόνιους πόνους.
«Στα 30 μου δεν είχα και πολύ ζωή, δεν φρόντιζα τον εαυτό μου. Το κολύμπι στη λίμνη Λοχ Νέιγκ άλλαξε εντελώς τη ζωή μου», λέει η Οχέιγκαν. «Είχαμε μια κοινότητα».
Όμως μετά τον δεύτερο χρόνο των ανθίσεων άλγης, ένιωσε υποχρεωμένη να διαλύσει την ομάδα κολύμβησης.
«Ήταν σαν Αρμαγεδδών. Το να βλέπεις τις ακτές καλυμμένες όσο φτάνει το μάτι με μια πράσινη, παχύρρευστη μάζα ήταν τρομακτικό», λέει. «Δεν μπορούσα με ήσυχη συνείδηση να οργανώνω κολυμπήματα όπου οι άνθρωποι θα εκτίθεντο σε βακτήρια, άλγη ή ποιος ξέρει τι άλλο». Τα κυανοπράσινα άλγη μπορούν να προκαλέσουν εμετό, διάρροια και δερματικούς ερεθισμούς.
«Περισσότερα ζώα από ανθρώπους»: Οι απορροές κοπριάς δηλητηριάζουν τις παραλίες της Βρετάνης
Η Βρετάνη, στη βορειοδυτική Γαλλία, αντιμετωπίζει τη δική της θανατηφόρα μάχη: η άλγη sea lettuce έχει συνδεθεί με έως και έξι θανάτους στις παραλίες της περιοχής από τη δεκαετία του 1980. Όταν αποσυντίθεται, μπορεί να παράγει υδρόθειο, ένα θανατηφόρο αέριο με μυρωδιά σάπιων αυγών, που αν εισπνευστεί σε μεγάλες ποσότητες μπορεί να προκαλέσει απόφραξη των αεροφόρων οδών και συσσώρευση υγρού στους πνεύμονες.
Οι κάτοικοι εδώ εκφράζουν ανοιχτά τις υποψίες τους για την αιτία. Κοντά στην τουριστική πόλη Σεν-Μπριέ, ένας κάτοικος έχει γράψει με σπρέι «les cochons», δηλαδή «τα γουρούνια», πάνω σε επίσημη πινακίδα που προειδοποιεί για τον κίνδυνο και τα συμπτώματα από την εισπνοή τοξικού αερίου από τις άλγες.
«Έχουμε πολύ περισσότερα ζώα από ανθρώπους», λέει ο συγγραφέας περιβαλλοντικών θεμάτων Ιβ-Μαρί Λε Λεϊ, ο οποίος φορά προστατευτική μάσκα στην τοπική του παραλία όταν η ανάπτυξη άλγης φτάνει σε επικίνδυνα επίπεδα. Αν και η χερσόνησος της Βρετάνης καλύπτει μόλις το πέντε τοις εκατό της επιφάνειας της Γαλλίας, οι 6,8 εκατ. χοίροι της αντιστοιχούν στο 58 τοις εκατό του συνολικού αριθμού χοίρων της χώρας. «Έχουμε πρόβλημα με την κοπριά, καταλήγει όλη στα ποτάμια».
Η εθνική ελεγκτική αρχή της Γαλλίας, η Cour des comptes, διαπίστωσε το 2021 ότι πάνω από το 90 τοις εκατό του αζώτου στους επιβαρυμένους κόλπους προέρχεται από τη γεωργία.
Ο περιβαλλοντικός ακτιβιστής Φαμπρίς Αμόν ανησυχεί για τους επόμενους μήνες. Στην τοπική του παραλία, Plage de Penfoul, ο εντεροκόκκος E. coli οδήγησε σε μερική απαγόρευση κολύμβησης το 2025. Η φετινή ξηρασία σημαίνει τώρα ότι επιβλαβή θρεπτικά συστατικά έχουν συσσωρευθεί στο έδαφος των κοντινών χωραφιών όπου έχει ριχθεί κοπριά.
«Αυτή τη στιγμή υπάρχει συσσώρευση βακτηρίων στα χωράφια», λέει ο Αμόν. «Αρκεί μια δυνατή νεροποντή και, μπίνγκο. Είναι ένα αργό δηλητήριο, λίγο λίγο τα οικοσυστήματα υποβαθμίζονται από τη συσσώρευση ρύπανσης που συνδέεται με την εντατική γεωργία».
Ο Αμόν εργάζεται για την ανάπτυξη συστήματος παρακολούθησης βακτηρίων σε περίπου 20 ποταμούς που εκβάλλουν σε τοπικές παραλίες, ώστε οι τουρίστες και οι λουόμενοι να μπορούν να ελέγχουν τις προειδοποιήσεις μέσω μιας εφαρμογής που ονομάζεται La Météo Bacterio (πηγή στα Αγγλικά).
Σε άλλα σημεία της Ευρώπης, οι πολίτες μπορούν να αναφέρουν την παρουσία κυανοπράσινων αλγών μέσω της εφαρμογής Bloomin’ Algae (πηγή στα Αγγλικά) του βρετανικού Κέντρου Οικολογίας και Υδρολογίας. Η εφαρμογή είναι διαθέσιμη στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Βέλγιο, την Ελλάδα, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία και τη Νορβηγία.
«Η θάλασσα ήταν νεκρή»: Ανθίσεις στη Βαλτική ευδοκιμούν σε ρεκόρ ζέστης
Πρωτοβουλίες επιστήμης των πολιτών όπως αυτή του Αμόν θα μπορούσαν να αποδειχθούν ζωτικής σημασίας στη μάχη κατά της ρύπανσης στα ευρωπαϊκά υδάτινα σώματα.
Στη βόρεια Γερμανία, εθελοντές με επικεφαλής το παράρτημα Σλέσβιχ-Χολστάιν της περιβαλλοντικής οργάνωσης Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland (BUND) συλλέγουν δείγματα νερού (πηγή στα Αγγλικά) δύο φορές τον μήνα από τοπικούς ποταμούς, για να εντοπίζουν τις πηγές ρύπανσης και να βοηθήσουν στη μείωση των απορροών θρεπτικών ουσιών στη Βαλτική Θάλασσα.
Ο Γιούργκεν Λάιχερ, αναπληρωτής πρόεδρος της ομάδας, ταξιδεύει με σκάφος σε αυτά τα νερά εδώ και 40 χρόνια και λέει ότι οι φετινές ανθίσεις άλγης είναι οι χειρότερες που έχει δει ποτέ.
Οι θερμοκρασίες στη Γερμανία έσπασαν ρεκόρ για τρεις συνεχόμενες ημέρες τον Ιούνιο, φτάνοντας σχεδόν τους 42°C. Δορυφορικές εικόνες της Βαλτικής τον Αύγουστο δείχνουν τεράστιες ανθίσεις άλγης να στροβιλίζονται προς τις ακτές. Η άλγη αναπτύσσεται πιο γρήγορα και διαρκεί περισσότερο σε θερμά νερά, καθώς οι υψηλότερες θερμοκρασίες της επιτρέπουν να αποδομεί και να αναπαράγεται με ταχύτερο ρυθμό.
«Νιώθεις πραγματικά φόβο όταν ταξιδεύεις με σκάφος εκατοντάδες μίλια μέσα σε μια κίτρινο-καφέ, βρώμικη θάλασσα», λέει ο Λάιχερ. «Σε όλη αυτή την άλγη, η θάλασσα ήταν νεκρή. Δεν βλέπεις πουλιά, θηλαστικά, ψάρια. Είναι τόσο άδεια».
Η Ιζαμπέλ Ζέγκερ, ειδική στη θαλάσσια προστασία στη Deutsche Umwelthilfe, λέει ότι η πηγή του προβλήματος είναι σαφής: «Το σημερινό γεωργικό μας σύστημα, που βασίζεται στην υψηλή κατανάλωση λιπασμάτων και στην κοπριά από μαζική κτηνοτροφία, είναι η μεγαλύτερη αιτία ευτροφισμού στη Βαλτική Θάλασσα».
Ο διακυβερνητικός οργανισμός HELCOM εκτιμά ότι η γεωργία ευθύνεται μέχρι και για το 90 τοις εκατό του αζώτου και έως το 80 τοις εκατό του φωσφόρου στις διάχυτες απορροές θρεπτικών ουσιών στη Βαλτική.
Παρά δεκαετίες διακυβερνητικών προσπαθειών για τη μείωση της ρύπανσης από θρεπτικά, όπως η επιβολή αυστηρών ορίων στις εισροές γεωργικών λιπασμάτων, η Βαλτική παλεύει να ανακάμψει από την περιβαλλοντική ζημιά σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες θερμοκρασίες.
Κάθε χρόνο, όταν η άλγη πεθαίνει, βυθίζεται στον πυθμένα της θάλασσας, παίρνοντας μαζί της μεγάλες ποσότητες φωσφόρου. Αυτός ο φώσφορος απελευθερώνεται ξανά στη θάλασσα τα επόμενα χρόνια, δημιουργώντας έναν επικίνδυνο φαύλο κύκλο που επιταχύνεται όσο η θάλασσα θερμαίνεται.
Τελικά, πάντως, οι επιστήμονες λένε ότι η ρύπανση από θρεπτικά πρέπει να μειωθεί δραστικά για να περιοριστεί η επαναλαμβανόμενη ανάπτυξη επιβλαβούς άλγης, και αυτό σημαίνει μετασχηματισμό των γεωργικών πρακτικών.
«Η επιστήμη είναι ξεκάθαρη για το τι πρέπει να γίνει», λέει ο καθηγητής Φριντχέλμ Τάουμπε από το Πανεπιστήμιο του Κιέλου, που επί 12 χρόνια συμβούλευε το γερμανικό υπουργείο Γεωργίας.
Οι κυβερνήσεις, λέει, θα πρέπει να στηρίξουν τους αγρότες ώστε να χρησιμοποιούν λιγότερα λιπάσματα πλούσια σε νιτρικά, να φυτεύουν ενδιάμεσες καλλιέργειες όπως τριφύλλι με χόρτα που απορροφούν μέρος των περίσσιων θρεπτικών συστατικών από τα εδάφη πριν αυτά καταλήξουν σε ποτάμια, λίμνες και θάλασσα, και να μειώσουν τον αριθμό των ζώων σε μία μονάδα ζωικού κεφαλαίου ανά εκτάριο, έναν τεχνικό όρο που αντιστοιχεί μόλις σε μία αγελάδα γαλακτοπαραγωγής ή περίπου τρία γουρούνια σε περιορισμένη έκταση.
Για τους ακτιβιστές στη Μούρθια, το δίλημμα είναι εξίσου σαφές: «Ή καταστρέφουμε τη Μαρ Μενόρ ή μετασχηματίζουμε το γεωργικό μοντέλο», λέει ο Λουένγκο.
Πρόσθετη έρευνα από τους Τζόιι Γκρόστερν και Λουί Μποντέμ