Μεταρρυθμίσεις βελτιώνουν την πρόσβαση των γυναικών σε σπουδές και επιχειρήσεις· είναι το 54% των φοιτητών. Ωστόσο, κοινωνικά στερεότυπα και έμφυλη βία μπλοκάρουν την πρόοδο.
Το Ουζμπεκιστάν ανέβηκε κατά 51 θέσεις στον παγκόσμιο Δείκτη Ισότητας των Φύλων και Διακυβέρνησης, από την 103η στην 52η, καθώς μια σαρωτική νομοθετική μεταρρύθμιση ενσωματώνει ρυθμίσεις για την ισότητα στο Σύνταγμα, στην εθνική στρατηγική ανάπτυξης και σε περισσότερες από 110 επιμέρους νομοθετικές πράξεις.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας «Women, Business and the Law 2026» κατατάσσει το Ουζμπεκιστάν στην 48η θέση μεταξύ 190 οικονομιών, 43 θέσεις υψηλότερα, με βαθμολογία 82,1 στα 100 για το νομικό του πλαίσιο, πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο των 67 βαθμών. Η χώρα πέτυχε τη μέγιστη βαθμολογία στην κινητικότητα, την οικογένεια, την αμοιβή, τη φροντίδα παιδιών και τα δικαιώματα στην περιουσία, ενώ σημείωσε πρόσθετη πρόοδο στη νομοθεσία για την εργασία και τις συντάξεις.
Μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2024, οι γυναίκες κατέχουν πλέον το 38% των εδρών στη Νομοθετική Βουλή, το 27% στη Γερουσία και το 32,5% στα τοπικά συμβούλια.
Εκπαίδευση και ψηφιακές δεξιότητες
Οι γυναίκες αποτελούν πλέον το 54% του φοιτητικού δυναμικού στην ανώτατη εκπαίδευση του Ουζμπεκιστάν — πάνω από 904.000 εγγεγραμμένες το 2026 — και αντιπροσωπεύουν το 61% των ασκουμένων, βοηθών ερευνητών και υποψήφιων διδακτόρων.
Η κυβέρνηση έχει κινηθεί για να διευρύνει την πρόσβαση των γυναικών με χαμηλό εισόδημα: οι κρατικά χρηματοδοτούμενες θέσεις προπτυχιακών σπουδών για γυναίκες από φτωχές οικογένειες διπλασιάστηκαν από 2.000 σε 4.000, ενώ οι ποσοστώσεις εισαγωγής με δίδακτρα για γυναίκες με τουλάχιστον πενταετή επαγγελματική εμπειρία αλλά χωρίς πτυχίο αυξήθηκαν πενταπλάσια, από 500 σε 2.500.
Η Μουκαντάς Σοντίκοβα, επιχειρηματίας από το Αντιτζόν και μητέρα τεσσάρων παιδιών, σπούδαζε στο σπίτι για 12 χρόνια πριν αξιοποιήσει το πρόγραμμα για να εγγραφεί στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο της Αντιτζάν. Αργότερα ίδρυσε επιχείρηση με τη στήριξη του UNDP· η εταιρεία της, Sam Bright Line, απασχολεί σήμερα 18 μόνιμους και πάνω από 180 εποχικούς εργαζομένους.
Το Ουζμπεκιστάν ξεχωρίζει και στην ψηφιακή εκπαίδευση: σύμφωνα με την ανάλυση της Coursera «Gender Gap in Generative AI», είναι η μοναδική χώρα όπου οι γυναίκες αποτελούν την πλειονότητα των εγγραφών σε μαθήματα γενετικής τεχνητής νοημοσύνης, με ποσοστό 58,9%.
Γυναίκες στις επιχειρήσεις και την επιχειρηματικότητα
Η γυναικεία επιχειρηματικότητα επιταχύνεται. Το 2025, περισσότερες από 380.000 γυναίκες έλαβαν δάνεια συνολικού ύψους 1,52 δισ. ευρώ για να ξεκινήσουν επιχειρήσεις, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσπάθειας που στήριξε περίπου 2,3 εκατ. γυναίκες να αποκτήσουν εισόδημα μέσω στοχευμένης χρηματοδότησης, προγραμμάτων καθοδήγησης και κατάρτισης.
Μόνο η BRB Bank έχει χρηματοδοτήσει πάνω από 11.000 επιχειρήσεις με γυναικεία διοίκηση, με συνολικό ποσό περίπου 29,34 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με την αναπληρώτρια διευθύντρια τμήματος, Ζουλφίγια Σαμπούροβα.
«Τα δάνεια χορηγούνται με ευνοϊκούς όρους, συμπεριλαμβανομένης επταετούς περιόδου αποπληρωμής και διετούς περιόδου χάριτος», δήλωσε η ίδια.
Ορισμένες δικαιούχοι έχουν ήδη στραφεί στις εξαγωγές. Η Ναργκίζα Μπεκμουράτοβα, ιδρύτρια της κλωστοϋφαντουργικής εταιρείας Artatex LLC, εξάγει πλέον στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία, το Αζερμπαϊτζάν και το Καζακστάν, με τις ετήσιες εξαγωγές της να φτάνουν περίπου τα 3,72 εκατ. ευρώ.
Οι χώροι εργασίας αλλάζουν
Οι γυναίκες εισέρχονται σταδιακά σε κλάδους που για πολλά χρόνια ήταν κλειστοί γι’ αυτές. Η εθνική εταιρεία υδροηλεκτρικής ενέργειας Uzbekhydroenergo απασχολεί πλέον 381 γυναίκες μεταξύ 1.435 ειδικών, εκ των οποίων 40 σε θέσεις ευθύνης.
Σαμαρκάνδη, γυναίκες εκπαιδεύονται ως οδηγοί τραμ.
«Έχουμε αρχίσει να εκπαιδεύουμε περισσότερες γυναίκες, επειδή συνήθως οδηγούν προσεκτικά και έχουν καλή επαφή με τους επιβάτες», δήλωσε ο Σεραλί Ναμάτοφ, διευθυντής της τοπικής εταιρείας τραμ, η οποία απασχολεί σήμερα 14 γυναίκες στο σύνολο των 80 εργαζομένων της.
Ένα σημαντικό νομοθετικό εμπόδιο έπεσε με την κυβερνητική απόφαση υπ’ αριθ. 85, με την οποία καταργήθηκαν οι περιορισμοί που απαγόρευαν στις γυναίκες να εργάζονται ως οδηγοί λεωφορείων και βαρέων φορτηγών.
Η μεταρρύθμιση έχει ουσία και όχι μόνο συμβολικό χαρακτήρα: πρωτοβουλία του 2025 από το Global Accelerator on Jobs and Social Protection εκτιμά ότι το 60% των εργαζόμενων γυναικών στο Ουζμπεκιστάν απασχολείται σήμερα στην άτυπη οικονομία και στοχεύει στη μετάβασή τους σε επίσημες θέσεις εργασίας με πρόσβαση σε συντάξεις και ασφάλιση υγείας.
Βαθιά ριζωμένα κοινωνικά εμπόδια
Παρά τις μεταρρυθμίσεις, η έμφυλη βία και οι επιζήμιες κοινωνικές νόρμες παραμένουν μείζονες προκλήσεις. Σύμφωνα με την UN Women, σε όλες τις χώρες της Κεντρικής Ασίας υπάρχουν μεν νομικά πλαίσια, ωστόσο παραμένουν σημαντικά κενά στην εφαρμογή τους.
Σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία που επικαλείται η Γερουσία, 48.303 περιστατικά παρενόχλησης και βίας κατά γυναικών καταγράφηκαν στο Ουζμπεκιστάν μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2025, σημειώνοντας απότομη αύξηση σε σχέση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους. Περισσότερα από 6.000 άτομα διώχθηκαν ποινικά την ίδια περίοδο.
Οι γυναίκες που διατρέχουν κίνδυνο βίας μπορούν να λάβουν διαταγές προστασίας εντός 24 ωρών, να έχουν πρόσβαση σε ξενώνες και νομική υποστήριξη, ενώ οι δράστες μπορεί να υποχρεωθούν σε προγράμματα αποκατάστασης ή να αντιμετωπίσουν διοικητικές κυρώσεις.
Τον Οκτώβριο του 2025, άνοιξε ένας νέος ξενώνας για επιζώσες έμφυλης βίας στην περιοχή της Φεργκάνα, προσφέροντας κοινωνική, νομική και ψυχολογική στήριξη.
«Η νομική και εκπαιδευτική πρόοδος είναι σημαντική, αλλά η βιώσιμη ισότητα των φύλων προϋποθέτει οι άνδρες να γίνουν ενεργοί σύμμαχοι στα νοικοκυριά, στους χώρους εργασίας και στις κοινότητες», υπογράμμισε η μόνιμη εκπρόσωπος του UNDP, Ακίκο Φουτζί.
Εκστρατείες όπως η καμπάνια «16 Ημέρες Δράσης κατά της Έμφυλης Βίας» του 2025 και προγράμματα ενδυνάμωσης των κοινοτήτων στοχεύουν στην αλλαγή των κοινωνικών προτύπων και στην ενίσχυση των μηχανισμών προστασίας.