Γιατί φεύγουν οι πλούσιοι της Γαλλίας και πού πάνε

Διώχνει η Γαλλία τους εύπορους πολίτες της σε μεγάλους αριθμούς; Η πρόσφατη έκθεση Henley & Partners για τη μετακίνηση πλούτου κατέγραψε καθαρή απώλεια 800 εκατομμυριούχων το 2025.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Με την πρώτη ματιά, φαίνεται ότι οι πλούσιοι εγκαταλείπουν τη χώρα. Ωστόσο, για να μπουν τα στοιχεία σε πλαίσιο, στη Γαλλία εξακολουθούν να ζουν 2,4 εκατομμύρια άτομα με καθαρή περιουσία άνω του 1 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με την έκθεση UBS Global Wealth.

Παρότι η Γαλλία παραμένει ελκυστικός τόπος διαμονής για τους εύπορους, για λόγους όπως η ποιότητα ζωής και η joie de vivre, η γενική τάση, έστω και περιορισμένη προς το παρόν, είναι ότι ορισμένοι από τους πλουσιότερους πολίτες της μεταναστεύουν και, το σημαντικότερο, παίρνουν μαζί τους το κεφάλαιό τους.

Πέρσι, κάθε εκατομμυριούχος που έφευγε από τη χώρα έπαιρνε μαζί του κατά μέσο όρο 5 εκατ. ευρώ σε προσωπικά περιουσιακά στοιχεία, κάτι που αντιστοιχεί σε περίπου 4 δισ. ευρώ συνολικά που έφυγαν από τη χώρα, σύμφωνα με το Γαλλικό Ινστιτούτο Έρευνας για τη Δημόσια Διοίκηση και την Πολιτική (iFRAP).

Αν και ο αριθμός των εκατομμυριούχων που φεύγουν αντιστοιχεί σε ένα ελάχιστο ποσοστό του εύπορου πληθυσμού της Γαλλίας, οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι η απώλεια ακόμη και ενός σχετικά μικρού αριθμού πολύ πλούσιων φορολογουμένων μπορεί να έχει δυσανάλογα μεγάλη οικονομική επίδραση, καθώς συχνά διαθέτουν επιχειρήσεις, χρηματοδοτούν επενδύσεις και αποφέρουν σημαντικά φορολογικά έσοδα.

Γιατί οι εύποροι κάτοικοι της Γαλλίας φεύγουν;

Δεν υπάρχει μία και μόνο εξήγηση για το γιατί ορισμένοι από τους πλουσιότερους κατοίκους της Γαλλίας φεύγουν.

Ένας παράγοντας είναι η επίμονη πολιτική αστάθεια, με τη Γαλλία να έχει αλλάξει έξι πρωθυπουργούς τα τελευταία πέντε χρόνια, να αντιμετωπίζει επαναλαμβανόμενες δημοσιονομικές κρίσεις και αβεβαιότητα σχετικά με το πώς οι διαδοχικές κυβερνήσεις σκοπεύουν να αντιμετωπίσουν το αυξανόμενο δημόσιο χρέος.

Η προοπτική να κερδίσει η Μαρίν Λεπέν τις προεδρικές εκλογές του Απριλίου 2027 προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας.

Παρότι το κόμμα της, ο Εθνικός Συναγερμός, προσπαθεί να καθησυχάσει τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές, οικονομολόγοι αμφισβητούν κατά πόσο οι δεσμεύσεις του για δαπάνες μπορούν να συμβιβαστούν με τα ήδη πιεσμένα δημόσια οικονομικά της Γαλλίας και τους δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η εντεινόμενη εθνική και διεθνής εκστρατεία για τη φορολόγηση των πλουσίων.

Η τελευταία μάχη για τη φορολόγηση των υπερπλουσίων

Η πιο πρόσφατη συζήτηση στη Γαλλία επικεντρώνεται στην πρόταση του Γάλλου οικονομολόγου Γκαμπριέλ Ζάκμαν για επιβολή ετήσιου φόρου 2% σε περιουσίες άνω των 100 εκατ. ευρώ.

Η πρόταση προέβλεπε επίσης έναν «φόρο εξόδου», σχεδιασμένο ώστε να αποτρέψει τη φυγή κεφαλαίων που είχε υπονομεύσει τον ISF. Σύμφωνα με το σχέδιο, οι εύποροι που θα επέλεγαν να φύγουν από τη Γαλλία θα συνέχιζαν να οφείλουν τον φόρο για πέντε χρόνια μετά τη μετεγκατάστασή τους στο εξωτερικό.

Οι υποστηρικτές υποστήριζαν ότι ο λεγόμενος «φόρος Ζάκμαν» θα μπορούσε να αποφέρει περίπου 20 δισ. ευρώ ετησίως, επηρεάζοντας μόνο περίπου 1.800 νοικοκυριά. Τόνιζαν επίσης ότι η συγκέντρωση του πλούτου έχει επιταχυνθεί τις τελευταίες δεκαετίες και ότι τα πλουσιότερα νοικοκυριά θα έπρεπε να συμβάλουν περισσότερο στη χρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών.

Η πρόταση εγκρίθηκε πέρσι από την Εθνοσυνέλευση, αλλά μπλοκαρίστηκε από τη Γερουσία. Αργότερα καταψηφίστηκε εκ νέου στην Εθνοσυνέλευση, κατά τη συζήτηση για τον προϋπολογισμό του 2026.

Στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από τον δημοσιονομικό νόμο του 2026, ο οποίος εισήγαγε φόρο 20% σε πολυτελή περιουσιακά στοιχεία, όπως γιοτ, ιδιωτικά τζετ, σπορ αυτοκίνητα και κοσμήματα, όταν αυτά βρίσκονται σε παθητικές οικογενειακές εταιρείες συμμετοχών αξίας τουλάχιστον 5 εκατ. ευρώ, αντί ενός γενικευμένου φόρου περιουσίας.

Δεν συμφωνούν όλοι ότι η φορολόγηση του πλούτου οδηγεί μοιραία σε φυγή κεφαλαίων. Ο Γάλλος οικονομολόγος Τομά Πικετί υποστηρίζει ότι οι κίνδυνοι διαρροής κεφαλαίων συχνά υπερτιμώνται και ότι η ενισχυμένη διεθνής συνεργασία θα μπορούσε να καταστήσει τους φόρους στον πλούτο πολύ πιο αποτελεσματικούς.

Ο Πικετί θεωρεί ότι η αυξανόμενη ανισότητα στον πλούτο τροφοδοτείται από δεκαετίες φορολογικών περικοπών για τα πλουσιότερα νοικοκυριά και υποστηρίζει ότι προσεκτικά σχεδιασμένοι φόροι περιουσίας θα μπορούσαν να μειώσουν την ανισότητα χωρίς να πλήξουν ουσιαστικά τις επενδύσεις.

Οι επικριτές, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η Γαλλία έχει ήδη δοκιμάσει πολλές από αυτές τις ιδέες. Επιμένουν ότι ακόμη και ένας σχετικά μικρός αριθμός επιχειρηματιών και επενδυτών που αποχωρούν μπορεί να έχει δυσανάλογη επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη, καθώς διαθέτουν επιχειρήσεις, χρηματοδοτούν νέες δραστηριότητες και δημιουργούν θέσεις εργασίας.

Το μακρύ ιστορικό της Γαλλίας στη φορολόγηση του πλούτου

Το 1982, ο πρόεδρος Φρανσουά Μιτεράν εισήγαγε τον Φόρο Αλληλεγγύης στον Πλούτο (ISF), ο οποίος στόχευε τα καθαρά περιουσιακά στοιχεία των πολύ εύπορων φυσικών προσώπων. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο φόρος απέφερε συνολικά 63,5 δισ. ευρώ και, στο τελευταίο έτος εφαρμογής του, το 2017, συγκέντρωσε περίπου 4,1 δισ. ευρώ.

Ωστόσο, ο φόρος εκτιμάται ότι προκάλεσε φυγή κεφαλαίων ύψους περίπου 200 δισ. ευρώ και μείωσε τον ετήσιο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ κατά περίπου 0,2%, σύμφωνα με τον Γάλλο οικονομολόγο Ερίκ Πισέ.

Το 2017, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν κατάργησε τον ISF και τον αντικατέστησε με τον Φόρο Ακίνητης Περιουσίας (IFI), έναν ετήσιο φόρο που επιβάλλεται σε άτομα των οποίων η καθαρή ακίνητη περιουσία, μη δεσμευμένη σε επιχειρηματικές δραστηριότητες, υπερβαίνει το 1,3 εκατ. ευρώ.

Σύμφωνα με τη γαλλική κυβέρνηση, ο IFI αποφέρει σήμερα περίπου 1,1 δισ. ευρώ ετησίως.

Υπήρξε επίσης η λεγόμενη «Σούπερ Φορολογία» του Φρανσουά Ολάντ, ένας οριακός συντελεστής φορολογίας εισοδήματος 75% για ετήσιες αποδοχές άνω του 1 εκατ. ευρώ, με στόχο οι πλουσιότεροι να βοηθήσουν ώστε η χώρα να βγει από την οικονομική κρίση.

Ωστόσο, το ανώτατο δικαστήριο της Γαλλίας, το Συνταγματικό Συμβούλιο, απέρριψε την αρχική εκδοχή του μέτρου στα τέλη του 2012, κρίνοντας ότι ήταν άδικο να φορολογούνται τα φυσικά πρόσωπα με τόσο υψηλό συντελεστή.

Η κυβέρνηση Ολάντ τροποποίησε τον φόρο στον προϋπολογισμό του 2014, μεταφέροντας το βάρος από το φυσικό πρόσωπο στην εταιρεία και υποχρεώνοντας τους εργοδότες να καταβάλουν φόρο 50% στο τμήμα των μισθών που υπερέβαινε το 1 εκατ. ευρώ.

Τελικά, το μέτρο έληξε το 2015, έχοντας αποφέρει λιγότερα έσοδα από τα αναμενόμενα: μόλις 160 εκατ. ευρώ το 2013 και 260 εκατ. ευρώ το 2014.

Την περίοδο εκείνη, ο πλουσιότερος άνθρωπος της Γαλλίας, ο διευθύνων σύμβουλος της LVMH Μπερνάρ Αρνό, απέκτησε βελγική υπηκοότητα, ενώ ο ηθοποιός Ζεράρ Ντεπαρντιέ μετακόμισε επίσης πέρα από τα σύνορα, στο Βέλγιο, προτού αποκτήσει ρωσική υπηκοότητα.

Η πλειονότητα των Γάλλων φορολογουμένων δεν ενέκρινε τον συντελεστή του 75%, αν και οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι έξι στους δέκα ψηφοφόρους τάσσονταν υπέρ της αύξησης της φορολογίας εισοδήματος για τους πλούσιους.

Πού πηγαίνουν οι πλούσιοι;

Πολλές χώρες έχουν δραστήρια τοποθετηθεί ώστε να προσελκύσουν εύπορους μετανάστες. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα παραμένουν από τους μεγαλύτερους κερδισμένους διεθνώς, χάρη στην απουσία φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων.

Στην Ευρώπη, η Ιταλία έχει αναδειχθεί σε έναν από τους μεγάλους κερδισμένους της ηπείρου, μετά την εισαγωγή από την κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι ενός καθεστώτος ενιαίου φορολογικού συντελεστή 15% για επιλέξιμους αλλοδαπούς κατοίκους.

Στο πλαίσιο του συστήματος, τα επιλέξιμα άτομα μπορούν να καταβάλλουν έναν σταθερό ετήσιο φόρο επί του εισοδήματος που αποκτούν στο εξωτερικό, ανεξάρτητα από το ύψος του, γεγονός που καθιστά τη χώρα ιδιαίτερα ελκυστική για επιχειρηματίες και επενδυτές με διεθνή περιουσιακά στοιχεία.

Η Ελβετία εδώ και πολλά χρόνια προσελκύει εύπορους μέσω ευνοϊκών φορολογικών ρυθμίσεων για ορισμένους αλλοδαπούς κατοίκους, ενώ το Μονακό παραμένει δημοφιλής προορισμός για τους υπερπλούσιους της Ευρώπης χάρη στην απουσία φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων.

Η Πορτογαλία έχει επίσης προσελκύσει χιλιάδες εύπορους μετανάστες μέσω του φορολογικού καθεστώτος μη μόνιμου κατοίκου (Non-Habitual Resident), αν και πρόσφατες μεταρρυθμίσεις το έχουν καταστήσει λιγότερο γενναιόδωρο σε σχέση με το παρελθόν.

Σε τελική ανάλυση, η καθαρή απώλεια 800 εκατομμυριούχων στη Γαλλία αντιστοιχεί σε ένα ελάχιστο ποσοστό του εύπορου πληθυσμού της. Ωστόσο, αντανακλά ένα ευρύτερο ερώτημα που αντιμετωπίζουν οι κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη: πώς να αυξήσουν τα φορολογικά έσοδα και να περιορίσουν την ανισότητα χωρίς να ενθαρρύνουν τη μετακίνηση επενδύσεων και κεφαλαίων αλλού.

Καθώς άνθρωποι και κεφάλαια γίνονται ολοένα πιο κινητικά, η ισορροπία αυτή γίνεται όλο και πιο δύσκολο να επιτευχθεί.