Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δαπανούν το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού για κοινωνική προστασία, ενώ η δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία διαφέρει ανά χώρα. Το Euronews Business εξετάζει πώς τα δημόσια χρήματα κατευθύνονται στις υπηρεσίες.
Οι πολίτες πληρώνουν φόρους και τα φορολογικά έσοδα αποτελούν σημαντικό μέρος των δημόσιων εσόδων σε όλη την Ευρώπη. Είναι κρίσιμα για να μπορούν οι κυβερνήσεις να χρηματοδοτούν δημόσιες υπηρεσίες όπως η εκπαίδευση, η υγεία και η κοινωνική προστασία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πού κατευθύνονται όμως στην πράξη οι δημόσιες δαπάνες στην Ευρώπη; Σε τι ξοδεύουν τα χρήματά τους οι κυβερνήσεις; Και πώς κατανέμεται η κρατική δαπάνη;
Το 2024, τα φορολογικά έσοδα αντιστοιχούσαν στο 40,3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) στην ΕΕ, σύμφωνα με την Eurostat. Οι συνολικές δαπάνες της γενικής κυβέρνησης ξεπέρασαν αυτό το ποσοστό, φτάνοντας το 49,6% του ΑΕΠ την ίδια χρονιά.
Δύο στα πέντε ευρώ κατευθύνονται στην κοινωνική προστασία
Καθώς το ποσοστό των δημόσιων δαπανών επί του ΑΕΠ διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα, η ανάλυση του πώς κατανέμεται η συνολική δαπάνη προσφέρει μια πιο καθαρή βάση σύγκρισης.
Στην ΕΕ, για παράδειγμα, το 19,6% του ΑΕΠ δαπανήθηκε για κοινωνική προστασία, η οποία αντιστοιχεί στο 40% της συνολικής κρατικής δαπάνης. Αυτό σημαίνει ότι δύο στα κάθε πέντε ευρώ που ξοδεύει η γενική κυβέρνηση στην ΕΕ πηγαίνουν στην κοινωνική προστασία.
Η κοινωνική προστασία έχει ως στόχο να καλύπτει τους ανθρώπους απέναντι στους κινδύνους που συνδέονται με την ανεργία, τις γονικές υποχρεώσεις, την ασθένεια και την υγειονομική περίθαλψη, την αναπηρία, την απώλεια συζύγου ή γονέα, τα γηρατειά, τη στέγαση και τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Οι συντάξεις αποτελούν το μεγαλύτερο σκέλος των παροχών κοινωνικής προστασίας, σχεδόν το μισό του συνόλου. Στην κοινωνική προστασία περιλαμβάνονται επίσης επιδόματα ασθένειας, αναπηρίας και ανεργίας.
Σε σύνολο 31 χωρών, συμπεριλαμβανομένων της ΕΕ, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Νορβηγίας, της Ελβετίας και της Ισλανδίας, η κοινωνική προστασία αντιστοιχεί στο μεγαλύτερο μερίδιο των δημόσιων δαπανών σε κάθε χώρα, από 26% στην Ουγγαρία έως 45,9% στη Φινλανδία.
Το μερίδιο της κοινωνικής προστασίας είναι πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ, δηλαδή πάνω από 40%, στο Λουξεμβούργο (42,5%), στην Ιταλία (42,2%), στη Δανία (41,5%), στη Γαλλία (41,5%), στην Αυστρία (41,3%), στη Γερμανία (41,3%), στην Ισπανία (41%) και στην Πορτογαλία (40,4%).
Οι τέσσερις μεγάλες οικονομίες της ΕΕ είναι όλες πάνω από το 40%, ενώ το ποσοστό στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι 34,5%. Τα στοιχεία για το Ηνωμένο Βασίλειο προέρχονται από τον ΟΟΣΑ.
Έκθεση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που εκπονήθηκε από τις Marta Rodríguez-Vives και Linda Kezbere τονίζει ότι δεν υπάρχει ένα "ενιαίο βέλτιστο επίπεδο κοινωνικών δαπανών" ως ποσοστό της οικονομίας.
"Η δομή των συνταξιοδοτικών συστημάτων διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα στη ζώνη του ευρώ", αναφέρει.
Η κατάταξη βάσει ποσοστού δαπανών και βάσει πραγματικών ποσών μπορεί να διαφέρει
Το μεγάλο αυτό εύρος μεταξύ χωρών δείχνει πώς οι κυβερνήσεις ιεραρχούν τις πολιτικές και τις δαπάνες τους. Ωστόσο, καθώς το ΑΕΠ και οι συνολικές δαπάνες της κυβέρνησης σε ονομαστικούς όρους διαφέρουν πολύ, το ποσοστό της δαπάνης και τα πραγματικά ποσά που ξοδεύονται μπορεί να φαίνονται αρκετά διαφορετικά.
Γι’ αυτό, η ανάλυση της δαπάνης για κοινωνική προστασία ανά άτομο, τόσο σε ευρώ όσο και σε όρους αγοραστικής δύναμης, μπορεί να προσφέρει μια πιο ουσιαστική σύγκριση μεταξύ χωρών.
Η υγεία είναι η δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία δαπανών, αλλά όχι σε όλες τις χώρες
Η υγεία είναι κατά μέσο όρο η δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία δαπανών στην ΕΕ, με μερίδιο 15%. Το ίδιο ισχύει και για την πλειονότητα των χωρών, αλλά σε εννέα χώρες άλλες κατηγορίες βρίσκονται στη δεύτερη θέση. Ανάμεσά τους είναι η Ιταλία, η Ουγγαρία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Ελλάδα, η Μάλτα, το Λουξεμβούργο, η Λετονία και η Ελβετία.
Το ποσοστό των δαπανών για την υγεία κυμαίνεται από 6,7% στην Ελβετία και 10% στην Ουγγαρία έως 24,3% στην Ιρλανδία.
Το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτει συγκριτικά μεγαλύτερο μερίδιο των δημόσιων δαπανών στην υγεία, 19%, σε σχέση με μεγάλες οικονομίες της ΕΕ όπως η Γαλλία (15,6%) και η Γερμανία (15,4%).
Η έκθεση της ΕΚΤ επισημαίνει ότι οι διαφορές στα μοντέλα χρηματοδότησης της υγειονομικής περίθαλψης επηρεάζουν τις κρατικές δαπάνες για την υγεία, καθώς το κόστος της περίθαλψης επιμερίζεται σε διαφορετικές αναλογίες μεταξύ κυβερνήσεων και νοικοκυριών.
Κοινωνική προστασία και υγεία αντιστοιχούν σε πάνω από τα μισά
Το συνδυασμένο μερίδιο της κοινωνικής προστασίας και της υγείας υπερβαίνει το 50% στα δύο τρίτα των χωρών, ενώ στην ΕΕ μαζί αντιστοιχούν στο 55% των δημόσιων δαπανών.
Οι τέσσερις μεγάλες οικονομίες της ΕΕ βρίσκονται όλες πάνω από τον κοινοτικό μέσο όρο, ενώ και οι πέντε σκανδιναβικές χώρες ξεπερνούν το 50%.
Η Ουγγαρία (36%) και η Μάλτα (39,5%) αποτελούν εξαιρέσεις, με ποσοστά κάτω από 40%, ενώ η Ιρλανδία και η Φινλανδία ξεπερνούν το 59%.
Τα ποσοστά τριών κατηγοριών, δηλαδή των γενικών δημόσιων υπηρεσιών (12,4%), των οικονομικών υποθέσεων (10,8%) και της εκπαίδευσης (9,7%), είναι μεταξύ τους κοντά, γύρω στο 10% στην ΕΕ. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις από χώρα σε χώρα.
Οι γενικές δημόσιες υπηρεσίες καλύπτουν τη βασική λειτουργία του κράτους, περιλαμβάνοντας τη δημόσια διοίκηση, το κοινοβούλιο, τα δημόσια οικονομικά, τις εξωτερικές υποθέσεις, το δημόσιο χρέος και τις μεταβιβάσεις μεταξύ διαφορετικών επιπέδων διακυβέρνησης.
Το μερίδιό τους παρουσιάζει μεγάλες διαφορές από χώρα σε χώρα, από 7,5% στη Βουλγαρία έως 21,2% στην Ουγγαρία.
Οι γενικές δημόσιες υπηρεσίες αντιστοιχούν επίσης στη δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία δαπανών μετά την κοινωνική προστασία στην Ουγγαρία, την Ελλάδα (17,1%) και την Ιταλία (15,4%).
Οι οικονομικές υποθέσεις αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία δαπανών στη Μάλτα, τη Λετονία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και το Λουξεμβούργο. Το μερίδιό τους κυμαίνεται από 6,5% στη Δανία έως 20,3% στη Μάλτα.
Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει τις δημόσιες δαπάνες για την οικονομία, όπως την απασχόληση και τις επιχειρήσεις, τη γεωργία, την ενέργεια, τη βιομηχανία, τις μεταφορές, τις επικοινωνίες και την οικονομική έρευνα.
Εκπαίδευση: Η Ελβετία έχει το υψηλότερο μερίδιο δαπανών
Η εκπαίδευση έχει το δεύτερο υψηλότερο μερίδιο δημόσιων δαπανών μόνο στην Ελβετία, όπου φτάνει το 16,3%. Αξιοσημείωτο είναι ότι το ποσοστό των δαπανών για την εκπαίδευση βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ και στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της Ένωσης, με την Ιταλία να καταγράφει το χαμηλότερο, 8%.
Οι πέντε αυτές κατηγορίες αντιστοιχούν συνολικά σε 80% έως 92% των δημόσιων δαπανών στις διάφορες χώρες, με τον μέσο όρο της ΕΕ στο 87,9%.
Η άμυνα είναι η έκτη μεγαλύτερη κατηγορία δαπανών στην ΕΕ, με ποσοστό 3,5%. Το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτει σχετικά μεγαλύτερο μερίδιο των κρατικών δαπανών στην άμυνα, 4,9%, σε σχέση με ορισμένες από τις μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ, όπως η Γαλλία (3,2%) και η Γερμανία (2,7%).
Οι δημόσιες δαπάνες για αναψυχή, πολιτισμό και θρησκεία, για προστασία του περιβάλλοντος και για στέγαση και κοινοτικές υποδομές είναι πολύ περιορισμένες. Συνολικά, οι τρεις αυτές κατηγορίες αντιστοιχούν μόλις στο 5,6% της συνολικής κρατικής δαπάνης στην ΕΕ.