Πάβελ Ταλάνκιν: «Είναι εύκολο να εγκαταλείψεις το κράτος, αλλά είναι αδύνατο να εγκαταλείψεις την πατρίδα»

Από μια χαμένη πόλη 10.000 κατοίκων στα Νότια Ουράλια στην πρώτη γραμμή του παγκόσμιου κινηματογράφου ντοκιμαντέρ - αυτή είναι η διαδρομή που έχει διανύσει ο καλεσμένος μας μέσα σε τέσσερα χρόνια. Από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 και την εισαγωγή των υποχρεωτικών «Μαθημάτων για τα Σημαντικά» στα σχολεία, την προπαγάνδα και τη δογματική υποστήριξή τους, η ζωή ενός εκπαιδευτικού-οργανωτή και σχολικού βιντεογράφου έχει αλλάξει δραματικά. Αλλά αυτό ήταν που έγινε η αφορμή για το ντοκιμαντέρ που τον έκανε διάσημο.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Ο Πάβελ Ταλάνκιν, νικητής του Ειδικού Βραβείου του Φεστιβάλ Ανεξάρτητου Κινηματογράφου του Sundance και των βραβείων της Βρετανικής και της Αμερικανικής Ακαδημίας για το καλύτερο ντοκιμαντέρ, μίλησε αποκλειστικά στο euronews.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Το βράδυ της 16ης Μαρτίου, στην 98η τελετή απονομής των Όσκαρ στο Λος Άντζελες, σας απονεμήθηκε το πολυπόθητο χρυσό αγαλματίδιο για την ταινία σας «Mr Nobody vs Putin», σε συνεργασία με τον Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν. 10 ημέρες αργότερα, το Κεντρικό Περιφερειακό Δικαστήριο του Τσελιάμπινσκ απαγόρευσε τη διανομή της ταινίας σας στη Ρωσία. 11 ημέρες αργότερα, το Υπουργείο Δικαιοσύνης σας συμπεριέλαβε στο «μητρώο ξένων πρακτόρων». Η αντίδρασή σας;

Πάβελ Ταλάνκιν (σηκώνει τα χέρια του): Η ταινία κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 2025 και σκέφτηκαν αυτό το θέμα για πολύ καιρό. Τους πήρε έναν ολόκληρο χρόνο για να με βάλουν στον κατάλογο των ξένων πρακτόρων και να απαγορεύσουν την ταινία. Και, ξέρετε, δεν έχω κανένα συναίσθημα - είναι μια σούπερ δροσερή διαφήμιση! Δεν ξέρω, φρίκη, γιατί τράβηξαν αυτό το θέμα για τόσο πολύ καιρό. Μου έγραψαν ακόμη και μαθητές που μου έλεγαν: «Συγχαρητήρια! Αλλά γιατί άργησε τόσο πολύ;» Αλλά είναι σούπερ γαμάτη διαφήμιση, χάρη σε όλους τους διοργανωτές που προωθούν αυτές τις πεποιθήσεις. Ένα τεράστιο ευχαριστώ! Χάρη σε εσάς, η ταινία αυτή έχει προβληθεί και στη Ρωσία.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Ένας από τους ρωσικούς ιστότοπους έβαλε στον τίτλο «Μια ταινία για τον Βλαντιμίρ Πούτιν κέρδισε Όσκαρ». Πώς συνοψίζετε το θέμα της ταινίας σας;

Πάβελ Ταλάνκιν (γέλια): Ταλκάνι: Εντάξει. Εντάξει, ας είναι έτσι. Το κυριότερο είναι να την παρακολουθήσετε, το κυριότερο είναι να την δείτε. Με εξέπληξε πολύ ένα σχόλιο στο Facebook από μια γυναίκα (βρίσκεται στη Ρωσία). Το βρήκε, το κατέβασε. Έκανε ό,τι καλύτερο μπορούσε, μετά άνοιξε το Facebook, ενεργοποίησε το VPN και έγραψε: «Δεν κατάλαβα για ποιον ήταν». Οπότε είναι σαν: «Γεια σας, γεια σας!». Το βρήκατε λοιπόν, το κατεβάσατε, το είδατε, ανοίξατε το VPN, μπήκατε στο Facebook για να γράψετε για αυτή την ταινία. Και γράφεις: «Δεν ξέρω για ποιον είναι». Είναι για σένα! Είναι για σένα και τα έκανες όλα αυτά! Καταλαβαίνεις; Αυτό είναι το νόημα αυτής της ταινίας.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Οι Instagrammers και οι youtubers που έχουν δει την ταινία σας την αποκαλούν «πολύ απλή», ενώ οι κριτικοί κινηματογράφου βλέπουν τη δύναμή της σε αυτό: πώς η πολιτική πραγματικότητα μετατρέπει έναν δάσκαλο σε έναν υπόγειο ντοκιμαντερίστα, σχεδόν ενάντια στη θέλησή του....

Πάβελ Ταλάνκιν: Μου αρέσουν πραγματικά όλα όσα λέγονται για αυτή την ταινία. Θετικά σχόλια, αρνητικά σχόλια, πραγματικά μου αρέσουν τα πάντα. Επειδή εγώ, ως ο δημιουργός όλων αυτών, θα δυσανασχετούσα με μια ουδέτερη, ναι, ουδέτερη στάση. Αυτή είναι η αδυναμία της - στην απλότητά της, αλλά αυτή είναι και η δύναμή της.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Στην ταινία σας τα παιδιά μαθαίνουν να πυροβολούν, μισθοφόροι από την PMC «Wagner» τους δείχνουν χειροβομβίδες και άλλες νάρκες κατά τη διάρκεια των μαθημάτων. Οι ήρωές σας δεν έχουν άλλη επιλογή από το να πάνε στον πόλεμο με συμβόλαιο. Γεννιέται μια νέα «χαμένη γενιά» στη Ρωσία;

Πάβελ Ταλάνκιν: Πέταξε μακριά. Όχι μια νέα χαμένη γενιά, αλλά μια γενιά των απορριφθέντων, έτσι θα την αποκαλούσα. Πεταμένη από την κοινωνία, πεταμένη από το κράτος. Έχουν πεταχτεί έξω από την κανονική ζωή.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Πού πάμε; Τι τους περιμένει; Δεν το βλέπουμε, εκτός από τον σταυρό στον τάφο του αδελφού της ηρωίδας σας;

Πάβελ Ταλάνκιν: Εκεί τους πετάνε, δυστυχώς...

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Τι συνέβη στους ήρωές σας; Καταφέρνετε να κρατάτε επαφή μαζί τους, με τις οικογένειές τους;

Πάβελ Ταλάνκιν: Είμαστε σε επαφή με όλους, απολύτως με όλους. Είναι πολύ σημαντικό για μένα.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Και τι ειδήσεις λαμβάνετε;

Πάβελ Ταλάνκιν: Διαφορετικές, απολύτως διαφορετικές: τόσο θετικές όσο και αρνητικές. Τα παιδιά μου γράφουν για τα πάντα, τόσο εκείνοι που έχουν αποφοιτήσει όσο και εκείνοι που είναι ακόμα στο σχολείο.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Ορισμένοι κριτικοί έχουν σημειώσει ότι η ταινία παρουσιάζει τον πουτινισμό σαν να επιβλήθηκε από τα πάνω, ξεχνώντας τη γενικά διαδεδομένη υποστήριξη των «απλών Ρώσων» τόσο στον ίδιο τον Πούτιν όσο και στην εισβολή στην Ουκρανία. Πιστεύετε ότι αυτές οι μομφές είναι δίκαιες;

Πάβελ Ταλάνκιν: Όχι... Μια ταινία είναι πρώτα απ' όλα μια αποτύπωση, μια αποτύπωση αυτού που συμβαίνει. Βάσει αυτής της αποτύπωσης μπορείς να βγάλεις συμπεράσματα, βάσει αυτής της αποτύπωσης μπορείς να κάνεις διαγνώσεις. Σε κάθε χώρα αυτές οι διαγνώσεις είναι διαφορετικές, σε κάθε κοινωνία αυτές οι διαγνώσεις είναι απολύτως διαφορετικές. Μπορείτε να βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Το καλοκαίρι συμπληρώνονται δύο χρόνια από τότε που φύγατε από τη Ρωσία. Το να ακολουθήσετε την κλίση σας ως σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ και ως άτομο που σκοπεύει να ζήσει σύμφωνα με τις πεποιθήσεις του σήμαινε, στην περίπτωσή σας, εξορία. Πώς είναι να ζεις στην εξορία;

Πάβελ Ταλάνκιν: Δεν μου αρέσει αυτή η λέξη «εξορία». Δεν μου αρέσει αυτή η λέξη, αντικαταστήστε την με μια άλλη λέξη.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Μακριά από την πατρίδα.

Πάβελ Ταλάνκιν: Μακριά από την πατρίδα, ούτε αυτό μου αρέσει... Ήμουν σε ένα πάρκο στη Νέα Υόρκη, στο Central Park. Εκεί προφανώς έχουν κάποιου είδους παράδοση να παίρνουν τους τουρίστες με άλογα. Και μυρίζει σαν κοπριά. Στην πραγματικότητα, το πάρκο μυρίζει πολύ άσχημα. Ήρθα σε αυτό το πάρκο και μύρισα όλα αυτά τα αρώματα και θυμήθηκα ότι έπρεπε να σκάψω έναν λαχανόκηπο. Θυμήθηκα ότι έπρεπε να πάρω την κοπριά σε ένα καροτσάκι για να την λιπάνω. Ξέρετε, είναι εύκολο να φύγεις από το κράτος, αλλά είναι αδύνατο να φύγεις από την πατρίδα.... Υπάρχει ένας στίχος στο ποίημα της Μαρίνας Τσβετάεβα: «Αλλά αν υπάρχει ένας θάμνος στο δρόμο, ειδικά μια τριανταφυλλιά».... Πρόκειται γι' αυτό, πρόκειται γι' αυτό. Και δεν αφορά μόνο τους «Ρώσους - μη Ρώσους», αφορά όλους. Και αυτές είναι εντελώς διαφορετικές έννοιες. Πατρίδα ≠ κράτος. Κάπως έτσι, κάποια στιγμή οι άνθρωποι σταμάτησαν να το καταλαβαίνουν και οι άνθρωποι σταμάτησαν να το ακούνε....

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Η άποψή σας για την Ευρώπη και τους Ευρωπαίους;

Πάβελ Ταλάνκιν: Είναι εντελώς διαφορετικοί άνθρωποι (γέλια), cool ! Από χώρα σε χώρα.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Ποια είναι η δροσιά τους;

Πάβελ Ταλάνκιν: Η ελευθερία.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Ελευθερία της σκέψης; Ελευθερία της συμπεριφοράς; Ελευθερία του λόγου;

Πάβελ Ταλάνκιν: Ελευθερία του λόγου, σε όλα, σε όλα απολύτως. Ζω τώρα στην Τσεχική Δημοκρατία και έχω τον εξής κανόνα: μην συγκρίνεις. Προσπαθώ να μην συγκρίνω χώρες και κράτη. Υπάρχουν όμως μερικά κριτήρια στα οποία δίνω προσοχή. Το πρώτο είναι τα βιβλιοπωλεία. Δεν υπάρχει κανένα ισάξιο με το Παρίσι. Δεν υπάρχει κανένα. Ο κόσμος κάνει ουρά για να μπει σε ένα βιβλιοπωλείο. Φανταστείτε το! Τι είναι αυτό που συμβαίνει; Είναι ακατανόητο (γέλια). Το δεύτερο πράγμα είναι οι δημόσιες συγκοινωνίες. Δεν υπάρχει κανένα ισότιμο, μέχρι στιγμής δεν έχω συναντήσει, στην Τσεχική Δημοκρατία. Δεν έχει να κάνει με το τι ώρα έρχεται το τρένο, τι ώρα φεύγει- τι ώρα έρχεται το τραμ, τι ώρα φεύγει. Δεν έχει να κάνει με αυτό. Το θέμα είναι ότι μια γυναίκα, μια γιαγιά κάποιου είδους, θα μπει στο τραμ και θα της δοθεί αμέσως μια θέση. Αυτόματα, χωρίς καμία υπενθύμιση. Δεν χρειάζεται να πει τίποτα, θα ξέρει ότι θα της δοθεί θέση. Αυτό είναι τόσο ωραίο! Έχω πάει στη Μόσχα, και δεν υπάρχει εκεί, και είναι πολύ λυπηρό.

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Ποιο είναι το μήνυμά σας προς τους Ρώσους που μοιράζονται τη θέση σας και βρίσκονται, όπως είπατε σε μια από τις συνεντεύξεις σας, σε εσωτερική εξορία;

Πάβελ Ταλάνκιν: Μιλάω γι' αυτό τόσο στην ταινία όσο και μετά την ταινία. Αλλά, ξέρετε, δεν είμαι πιλότος, δεν είμαι πιλότος..... Όταν ένας πιλότος επιβιβάζεται σε ένα αεροπλάνο, έχει μια λίστα: έλεγξε αυτό, έλεγξε εκείνο. Απλά ακολουθεί τη λίστα, τις οδηγίες. Δεν έχω αυτό το εγχειρίδιο, και δεν νομίζω ότι κανείς έχει αυτό το εγχειρίδιο. Είναι κάτι προσωπικό...

Γιούλια Πούχλιι, Euronews: Σας ευχαριστούμε που απαντήσατε στις ερωτήσεις μας.

Πάβελ Ταλάνκιν: Ακούστε, έχω ένα μήνυμα για εσάς. Θέλω να σας ευχαριστήσω πολύ για τη σκληρή δουλειά που κάνετε. Είναι πραγματικά πολύ δύσκολο, ξέρω ότι είστε απαγορευμένοι στη Ρωσία. Και σας παρακολουθούμε. Εγώ σας παρακολουθώ, αν είμαι εγώ, τότε υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που σας παρακολουθούν. Και στην πραγματικότητα, είναι πολύ σημαντικό. Δεν έχετε ιδέα!

Είστε ήρωες και δεν συνειδητοποιείτε πόσο ηρωικοί είστε. Δεν υπάρχει κανείς που θα έρθει να σας πει: «Ω, είστε ήρωες επειδή συνεχίζετε τη δημοσιογραφία». Και στην πραγματικότητα είστε ήρωες. Και αυτό που κάνετε είναι πραγματικά σημαντικό, είναι εξαιρετικά σημαντικό. Και εκ μέρους του εαυτού μου, εκ μέρους των Ρώσων που παρακολουθούν το Euronews, θέλω να σας πω ένα μεγάλο ευχαριστώ! Σας ευχαριστώ πολύ, άνθρωπε.