Η παράδοση έγινε σε διεθνή εκδήλωση στο Λονδίνο για την επέτειο γέννηησης του Ταμερλάνου
Εννέα αρχαιολογικά αντικείμενα που χρονολογούνται από τον 2ο έως τον 7ο αιώνα επιστρέφονται στο Ουζμπεκιστάν, αφού εντοπίστηκαν και ανακτήθηκαν από τη Μητροπολιτική Αστυνομία του Λονδίνου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τα αντικείμενα είχαν εξαχθεί παράνομα και κατασχέθηκαν τον Νοέμβριο του 2025, στο πλαίσιο έρευνας με την κωδική ονομασία «Operation Inherent Vice».
Πριν από την επιστροφή τους, τα αντικείμενα παρουσιάστηκαν στην πρεσβεία του Ουζμπεκιστάν στο Λονδίνο. Περιλαμβάνουν γλυπτές κεφαλές από γύψο και τερακότα, που χρονολογούνται από τον 2ο έως τον 5ο αιώνα και συνδέονται με την Αυτοκρατορία των Κοσσανών και την αρχαία Τερμέζ (Θέρμις), καθώς και με βουδιστικά κέντρα τέχνης όπως το Καρατέπα, το Φαγιάζ Τεπέ και το Νταλβερζίν Τεπέ.
Μεταξύ των ευρημάτων περιλαμβάνονται επίσης τμήματα τοιχογραφιών του 7ου–8ου αιώνα, ορισμένα από τα οποία εκτιμάται ότι συνδέονται με τις καλλιτεχνικές παραδόσεις της Σογδιανής ή με παλαιότερες μνημειακές σχολές στο νότιο Ουζμπεκιστάν.
Η έρευνα βασίστηκε σε συνεργασία αστυνομικών αρχών και ερευνητών από ολόκληρη την Ευρώπη. Σύμφωνα με τη Μητροπολιτική Αστυνομία, ο εντοπισμός και η ανάκτηση των αντικειμένων εντάσσονται στις προσπάθειες αντιμετώπισης της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, ζήτημα που απαιτεί συνεχή διασυνοριακό συντονισμό μεταξύ αρχών επιβολής του νόμου και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων.
Ο Σάλι Σαχσιβάρι, γενικός διευθυντής του ιδρύματος Al-Furqan Islamic Heritage στο Λονδίνο, σημείωσε ότι η επιστροφή των αντικειμένων έχει ευρύτερη σημασία πέρα από τα ίδια τα ευρήματα.
«Αφορά τη συλλογική ιστορική μνήμη και μπορεί να λειτουργήσει ως μήνυμα ώστε να επιστρέψουν ακόμη περισσότερα αντικείμενα στη χώρα προέλευσής τους», εξήγησε.
Ένα δώρο στον κόσμο
Η τελετή παράδοσης πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο, στο πλαίσιο διεθνούς πολιτιστικής εκδήλωσης που συνδέεται με το επετειακό πρόγραμμα για τα 690 χρόνια από τη γέννηση του Ταμερλάνου. Η συνάντηση έφερε κοντά ερευνητές, πολιτιστικούς φορείς και αξιωματούχους, με τις συζητήσεις να επικεντρώνονται στη διεθνή συνεργασία για την αποτροπή της παράνομης διακίνησης και την ενίσχυση των νομικών πλαισίων προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η ντετέκτιβ Σόφι Χέιζ από τη Μητροπολιτική Αστυνομία είπε στο ακροατήριο ότι τα ευρήματα αποτελούν δώρο όχι μόνο για το Ουζμπεκιστάν, αλλά για ολόκληρο τον κόσμο. Πρόσθεσε ότι το ανακριτικό έργο υποστηρίχθηκε από εγχώριους και διεθνείς ερευνητές, καθώς και από τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), με τη συνδρομή της WOSCU, της Παγκόσμιας Εταιρείας για τη Μελέτη, τη Διατήρηση και τη Διάδοση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Ουζμπεκιστάν.
«Ξεκινήσαμε να εργαζόμαστε για τον εντοπισμό της προέλευσής τους και ήρθαμε σε επαφή με την πρεσβεία του Ουζμπεκιστάν για να κατανοήσουμε τη σημασία τους για τον πολιτισμό», δήλωσε η ανώτερη αξιωματικός ερευνών Κέρι Γουντ, επικεφαλής του τμήματος οικονομικού εγκλήματος της Μητροπολιτικής Αστυνομίας.
Ρόλο στην ανάκτηση είχε επίσης το Art Loss Register, που ειδικεύεται στον εντοπισμό κλεμμένων και παράνομα εξαχθέντων πολιτιστικών αγαθών. Εκπρόσωποί του ανέφεραν ότι η διαδικασία ξεκίνησε όταν ένας έμπορος τέχνης εξέφρασε ανησυχίες για την προέλευση ενός από τα αντικείμενα, ενός κενοταφίου της τιμουριδικής περιόδου.
«Σε περιπτώσεις όπου η προέλευση είναι ασαφής, ορισμένοι υπεύθυνοι παράγοντες της αγοράς παίρνουν οι ίδιοι την πρωτοβουλία», δήλωσε ο Τζέιμς Ράτκλιφ, νομικός σύμβουλος και διευθυντής ανακτήσεων του οργανισμού. «Σε αυτήν την περίπτωση, ο έμπορος ήθελε το αντικείμενο να επιστρέψει στη χώρα προέλευσής του και εμείς βοηθήσαμε να καταστεί αυτό δυνατό».
Τα αντικείμενα μεταφέρονται πλέον στο Κέντρο Ισλαμικού Πολιτισμού, ένα μουσείο και ερευνητικό συγκρότημα που άνοιξε πρόσφατα τις πύλες του στην πρωτεύουσα του Ουζμπεκιστάν. Σύμφωνα με το Κέντρο, τα ευρήματα θα διατηρηθούν, θα μελετηθούν και θα εκτεθούν ως μέρος της συλλογής του.
Ο Φιρντάβς Αμπντουχάλικοφ, διευθυντής του Κέντρου, ανέφερε ότι η επιστροφή πολιτιστικών αντικειμένων υλοποιείται μέσω συντονισμένων προσπαθειών στις οποίες συμμετέχουν πολλοί φορείς.
«Από το 2017 έχουν υλοποιηθεί αρκετά μεγάλα έργα προς αυτή την κατεύθυνση», είπε. «Ένα από τα σημαντικότερα είναι η ίδρυση του Κέντρου Ισλαμικού Πολιτισμού. Μια ειδική ομάδα ανέλαβε τον εντοπισμό και την επιστροφή πολιτιστικής κληρονομιάς που είχε μεταφερθεί στο εξωτερικό, και αυτή η δουλειά συνεχίζεται».
Πρόσθεσε ότι το Λονδίνο παραμένει κομβικό κέντρο για την παγκόσμια αγορά τέχνης, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική τη συνεργασία με τις γκαλερί και τους θεσμούς που εδρεύουν εκεί.
«Η επιστροφή αυτών των ανεκτίμητων αντικειμένων δεν είναι μόνο μια νίκη για το Νέο Ουζμπεκιστάν, αλλά και απόδειξη της δύναμης της διεθνούς συνεργασίας για τη διαφύλαξη της ιστορικής κληρονομιάς της χώρας», κατέληξε.
Συνεχίζονται οι προσπάθειες για την ανάκτηση πολιτιστικών αγαθών
Η υπόθεση αποτυπώνει τις συνεχιζόμενες προσπάθειες για τον εντοπισμό και την ανάκτηση αντικειμένων που έχουν απομακρυνθεί από τις χώρες προέλευσής τους.
Ειδικοί επισημαίνουν ότι τέτοιες υποθέσεις αναδεικνύουν τη σημασία της έρευνας προέλευσης και της διεθνούς συνεργασίας για την αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.
«Πιστεύω ότι δεν μπορείς να αναπτύξεις πλήρως τη σύγχρονη κουλτούρα αν δεν κατανοήσεις πρώτα τη δική σου κληρονομιά», δήλωσε η Ολίβια Γουίτινγκ, επικεφαλής για την πολιτιστική κληρονομιά στο Art Loss Register. «Οι προσπάθειες εντοπισμού και επιστροφής πολιτιστικών αντικειμένων αποτελούν μέρος της οικοδόμησης αυτής της βάσης».
Εκπρόσωποι του Κέντρου Ισλαμικού Πολιτισμού τονίζουν ότι η συνεργασία με μουσεία, γκαλερί και οίκους δημοπρασιών θα συνεχιστεί, προκειμένου να εντοπιστούν και άλλα αντικείμενα.
Το Κέντρο έχει επίσης κάνει γνωστό ότι σχεδιάζει να δραστηριοποιηθεί στις διεθνείς αγορές τέχνης, μεταξύ άλλων με συμμετοχή σε δημοπρασίες και θεσμικές συνεργασίες, στο πλαίσιο των προσπαθειών για τον εντοπισμό και την επιστροφή επιπλέον αντικειμένων που συνδέονται με την πολιτιστική κληρονομιά του Ουζμπεκιστάν.
Ερευνητές που συμμετέχουν στη διαδικασία επισημαίνουν ότι τα ανακτηθέντα αντικείμενα συνδέονται με διαφορετικές ιστορικές περιόδους και συμβάλλουν στη μελέτη των πολιτιστικών εξελίξεων στην Κεντρική Ασία επί πολλούς αιώνες.