Ο ισραηλινός σκηνοθέτης, επικριτής του Νετανιάχου και εξόριστος στη Γαλλία εδώ και πέντε χρόνια, αναρωτιέται τι θα κάνει αν η παρουσία του είναι «απαράδεκτη» και μπορούν απλώς να τον «σβήνουν» από κινηματογραφικές εκδηλώσεις.
«Κανείς δεν είναι προφήτης στον τόπο του», λένε, αλλά καμιά φορά ούτε οι χώρες υποδοχής αποδεικνύονται ιδιαίτερα πιο δεκτικές...
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι εκκλήσεις να μη συνεργάζεται κανείς με ισραηλινά ιδρύματα «που εμπλέκονται στη γενοκτονία και στο απαρτχάιντ σε βάρος του παλαιστινιακού λαού», οι οποίες συγκεντρώνουν χιλιάδες υπογραφές στο Χόλιγουντ, φαίνεται πως διέσχισαν πλέον και τη Μεσόγειο.
Έτσι, η συμμετοχή του Ισραηλινού Ναντάβ Λαπίντ στην 37η διοργάνωση του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Μασσαλίας (FID, 7-12 Ιουλίου) έγινε δεκτή με ψυχρότητα από μέρος των κινηματογραφιστών που είχαν επιλεγεί, οι οποίοι αρχικά αρνήθηκαν να τον δεχτούν στην κριτική επιτροπή και στη συνέχεια να νομιμοποιήσουν την παρουσία του στο φεστιβάλ γενικότερα.
Ο σκηνοθέτης, βραβευμένος με τη Χρυσή Άρκτο στο Βερολίνο το 2019, καθώς και με βραβεία της επιτροπής στο Λοκάρνο (2011) και στις Κάννες (2021), παρουσίασε στο FID την ταινία του Le Policier (2011).
Στην αφετηρία αυτής της κινητοποίησης, τουλάχιστον όπως διατυπώθηκε δημοσίως, βρίσκονται τα ισραηλινά δημόσια κονδύλια που χρησιμοποιήθηκαν για να χρηματοδοτήσουν –έστω και σε πολύ μικρό ποσοστό– την τελευταία ταινία του Λαπίντ, το Oui, που προβλήθηκε το 2025 στις Κάννες, στο τμήμα Δεκαπενθήμερο των δημιουργών.
Ειρωνεία της τύχης ή ακτιβιστική τύφλωση που βλέπει μόνο το χρώμα του διαβατηρίου – ή των χρημάτων –, το Oui, φλογερό όπως και ολόκληρη η φιλμογραφία του σκηνοθέτη, σκιαγραφεί μια ισραηλινή κοινωνία παραμορφωμένη από τη δίψα για εκδίκηση μετά την 7η Οκτωβρίου και αδιάφορη για τους παλαιστινιακούς θανάτους στη Γάζα.
Ο Ναντάβ Λαπίντ είναι, επιπλέον, γνωστός ως δριμύς επικριτής του Μπενιαμίν Νετανιάχου· πριν από πέντε χρόνια εγκαταστάθηκε στη Γαλλία ακριβώς για να διαμαρτυρηθεί για την πολιτική της ισραηλινής κυβέρνησης.
Όσο για τα ισραηλινά κονδύλια που συνέβαλαν στην παραγωγή της τελευταίας εμπρηστικής ταινίας του Λαπίντ, «η ισραηλινή επιχορήγηση που έλαβε η ταινία προέρχεται από δημόσιο και όχι κυβερνητικό ταμείο, κι είναι ακριβώς το είδος ανεξάρτητου οργανισμού που δέχεται επίθεση από την κυβέρνηση Νετανιάχου», δηλώνει στο AFP η Ζυντίτ Λου Λεβί, παραγωγός του Oui στην εταιρεία Les Films du Bal, προσθέτοντας ότι αυτά τα δημόσια κονδύλια αντιστοιχούν μόλις στο 12% του προϋπολογισμού της ταινίας.
Μετά το εσωτερικό κάλεσμα για μποϊκοτάζ, που οδήγησε στην απόσυρση καμιάς δεκαριάς ταινιών από τις 120 που είχαν προγραμματιστεί στο φεστιβάλ, το οποίο προβάλλει ταινίες μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ του ανεξάρτητου κινηματογράφου, ο Ναντάβ Λαπίντ αποσύρθηκε ο ίδιος από τη διοργάνωση στη Μασσαλία.
Μεταμέλεια από όλες τις πλευρές;
Σε ανακοίνωσή του, το FID εξέφρασε τη λύπη του για το μποϊκοτάζ, κρίνοντας ότι είναι «απολύτως αβάσιμο να θεωρείται ένας κινηματογραφιστής υπεύθυνος ή υπόλογος για τη ρατσιστική, αποικιοκρατική και γενοκτονική πολιτική που ασκεί η κυβέρνηση της χώρας του».
«Οι ξεχωριστές φωνές που, όπως αυτή του Ναντάβ Λαπίντ, προσπαθούν να σκεφτούν τη βία που είναι σύμφυτη με το κράτος και την κοινωνία του Ισραήλ, πρέπει αντίθετα να γίνονται δεκτές και να ακούγονται, ακόμη κι αν στη συνέχεια τα αφηγήματα αμφισβητηθούν ή αποδομηθούν», αναφέρει το κείμενο.
Από την πλευρά του, ο Λαπίντ εκφράζει, μιλώντας στο AFP, τη λύπη του για τη «μοιρολατρία» του φεστιβάλ και για το κάλεσμα σε μποϊκοτάζ που τον επανέφερε στη «ευαλωτότητα» του εξόριστου στη Γαλλία. «Όταν είδα τις πιέσεις σχετικά με τη συμμετοχή μου στο φεστιβάλ, σκέφτηκα ότι ίσως να μην έχω θέση στη Γαλλία. Αν η παρουσία μου είναι απαράδεκτη και μπορούν απλώς να με σβήσουν ή να με πετάξουν έξω από μια κινηματογραφική εκδήλωση, δεν ξέρω τι νόημα έχει να βρίσκομαι εδώ στην πραγματικότητα», λέει.
Παρότι αρνείται να «λυπηθεί τον εαυτό του», ο Ναντάβ Λαπίντ δηλώνει «ανακουφισμένος» που επαγγελματίες του κινηματογράφου πήραν την πρωτοβουλία να δημοσιοποιήσουν κείμενο στήριξής του, στο οποίο το FID δηλώνει ότι «προσυπογράφει πλήρως».
Με τίτλο «Να προσκαλείς έναν καλλιτέχνη σε ένα φεστιβάλ δεν σημαίνει να τον αναγορεύεις σε πολιτιστικό πρεσβευτή», το κείμενο, που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα στη Le Monde (πηγή στα Γαλλικά), εκφράζει την ανησυχία ότι ένας καλλιτέχνης που «έχει δημόσια καταγγείλει, κατ’ επανάληψη, την εξάλειψη της Γάζας» μπορεί να θεωρηθεί ότι εκπροσωπεί «οποιαδήποτε μορφή ισραηλινής πολιτιστικής διπλωματίας».
Ανάμεσα στους περίπου 350 υπογράφοντες του κειμένου συγκαταλέγονται οι σκηνοθέτες Αρτούρ Αραρί, Λουί Γκαρέλ, Απιτσάτπονγκ Βιρασεθακούλ και Κλερ Ντενί, καθώς και η Εταιρεία Σκηνοθετριών και Σκηνοθετών Ταινιών (SRF) και ο Παλαιστίνιος συγγραφέας Ελίας Σανμπάρ.
Παράλληλα, μια άλλη ομάδα κινηματογραφιστών, με επικεφαλής τον βραβευμένο με Όσκαρ σκηνοθέτη Μισέλ Αζαναβίσιους και τις Χρυσές Φοίνικες Ζιστίν Τριέ και Ζακ Οντιάρ, χαρακτήρισε την Τρίτη ως «πνευματική χρεοκοπία» το κάλεσμα σε μποϊκοτάζ που ανάγκασε τον Ισραηλινό σκηνοθέτη να ακυρώσει την παρουσία του στη Μασσαλία.
«Το γεγονός ότι ο σημαντικότερος Ισραηλινός αντικαθεστωτικός καλλιτέχνης, που εργάζεται ακατάπαυστα για να καταγγείλει τις φασιστικές και αποικιοκρατικές εκτροπές της κυβέρνησής του, τις εγκληματικές ηθικές της χρεοκοπίες, μέσα από ταινίες που βραβεύονται σε ολόκληρο τον κόσμο, φτάνει στο σημείο να αποσύρεται από ένα γαλλικό φεστιβάλ, πρέπει να μας αφυπνίσει και να μας κινητοποιήσει πέρα από αυτή την εκτροπή», γράφει, επίσης στη Le Monde (πηγή στα Γαλλικά), αυτή η συλλογικότητα, στην οποία συμμετέχει επίσης η Αμερικανίδα ηθοποιός Νάταλι Πόρτμαν.
Από την άλλη πλευρά, οι 12 σκηνοθέτες που είχαν καλέσει σε μποϊκοτάζ του Ναντάβ Λαπίντ δικαιολογούν, σε μήνυμά τους στο Instagram, την πρωτοβουλία τους ως προσπάθεια «να δράσουν απέναντι σε μια αποικιοκρατική και γενοκτονική πραγματικότητα που έχει εγκριθεί» και καταγγέλλουν την «επιμονή» των φεστιβάλ να «παράγουν μια συμμετρία (...) ανάμεσα σε παλαιστινιακές και ισραηλινές παραγωγές».