Τρία ελβετικά μουσεία επιστρέφουν 18 μπρούντζινα έργα του Μπενίν στη Νιγηρία: νέο βήμα στον πολυετή αγώνα της χώρας για την επιστροφή λεηλατημένων θησαυρών.
Η λεηλατημένη πολιτιστική κληρονομιά της Νιγηρίας επιστρέφει σιγά σιγά στην πατρίδα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τη Δευτέρα, οι ελβετικές αρχές παρέδωσαν στη Νιγηρία 18 αντικείμενα που είχαν λεηλατηθεί στην αποικιακή περίοδο, σε τελετή στο Εθνικό Μουσείο στο Λάγος.
Η επιστροφή είναι αποτέλεσμα μιας συνεργατικής διαδικασίας ανάμεσα σε ελβετικά μουσεία και τους Νιγηριανούς εταίρους τους, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Benin Initiative Switzerland. Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2021, με στόχο την έρευνα της προέλευσης των αντικειμένων από το Μπενίν στις ελβετικές συλλογές.
Η τελετή της Δευτέρας σηματοδότησε το πρώτο βήμα για την εφαρμογή μιας συμφωνίας που υπογράφηκε τον Μάρτιο του 2026, με την οποία η Ελβετία δεσμεύεται να μεταβιβάσει σταδιακά την κυριότητα 28 έργων στη Νιγηρία.
«Η επιστροφή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς σημαίνει κάτι περισσότερο από την ανάκτηση αντικειμένων. Αντανακλά τη δύναμη του διαλόγου, της εμπιστοσύνης και της διεθνούς συνεργασίας», έγραψε στην πλατφόρμα X η υπουργός Πολιτισμού της Νιγηρίας, Χανάτου Μούσα Μουσαβά.
Δεκατέσσερα από τα έργα προέρχονται από το Εθνογραφικό Μουσείο του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης, δύο από το Μουσείο Rietberg της Ζυρίχης και δύο από το Μουσείο Εθνογραφίας της Γενεύης.
Τα 18 αντικείμενα ανήκουν στους περίφημους μπρούτζους του Μπενίν, μια ομάδα εκατοντάδων γλυπτών και πλακών, κυρίως από μέταλλο και ελεφαντόδοντο, που κοσμούσαν το βασιλικό παλάτι του Βασιλείου του Μπενίν, σημερινής πολιτείας Έντο στη νότια Νιγηρία. Είχαν πολιτική και θρησκευτική λειτουργία και ήταν καθοριστικά για την ισχύ του βασιλείου.
Οι βρετανικές αποικιακές δυνάμεις άρπαξαν τα περισσότερα από αυτά τα αντικείμενα κατά τη διάρκεια μιας σκληρής τιμωρητικής εκστρατείας το 1897, η οποία στοίχισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους.
Μετά τη βίαιη εισβολή, το Βασίλειο του Μπενίν ενσωματώθηκε στην αποικιακή Νιγηρία. Τα κλεμμένα έργα πουλήθηκαν στη συνέχεια σε περισσότερα από 130 μουσεία σε 20 χώρες, κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία.
Η τελετή παράδοσης στο Λάγος περιλάμβανε επίσης την επιστροφή ενός χάλκινου βραχιολιού και τεσσάρων αρχαιολογικών μονόλιθων από την περιοχή του Δέλτα του Νίγηρα στη Νιγηρία, οι οποίοι, όπως ανέφερε σε ανακοίνωσή του το Ελβετικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εσωτερικών, «κατασχέθηκαν στην Ελβετία στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας και στη συνέχεια περιήλθαν στην κατοχή του κράτους».
Η Ελβετία και η Νιγηρία υπέγραψαν ακόμη μια συμφωνία συνεργασίας με στόχο την περαιτέρω προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, στο πλαίσιο «ευρύτερης προσπάθειας για την αντιμετώπιση της ιστορικής αδικίας».
Μια μάχη δεκαετιών για την επιστροφή των έργων
Οι ιστορικοί της τέχνης έχουν δείξει ότι τα αιτήματα αφρικανικών κρατών και κοινοτήτων για την επιστροφή αντικειμένων που λεηλατήθηκαν στην αποικιακή περίοδο είναι τόσο παλιά όσο και οι ίδιες οι κλοπές. Ωστόσο, ουσιαστικές επιστροφές άρχισαν να υλοποιούνται μόνο τα τελευταία χρόνια, με τη Νιγηρία ανάμεσα στις χώρες που πρωτοστατούν σε αυτή την προσπάθεια.
Πέρυσι, η Ολλανδία επέστρεψε 119 μπρούτζους του Μπενίν στη Νιγηρία, στη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα φυσική επιστροφή τέτοιων αντικειμένων στη χώρα.
Τον Φεβρουάριο του 2026, το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ μεταβίβασε τη νομική κυριότητα 116 μπρούτζων του Μπενίν στην Εθνική Επιτροπή Μουσείων και Μνημείων της Νιγηρίας (NCMM), ενώ η φυσική μεταφορά τους απομένει να οργανωθεί.
Και άλλες αφρικανικές χώρες έχουν καταγράψει επιτυχίες σε αυτό τον τομέα. Το Μπενίν έλαβε από τη Γαλλία 26 βασιλικούς θησαυρούς το 2021, σε μια διαδικασία που αποτυπώνει το το βραβευμένο ντοκιμαντέρ της Μάτι Ντιόπ Dahomey. Τα έργα είχαν κλαπεί από γαλλικά αποικιακά στρατεύματα κατά την κατάκτηση του βασιλείου της Νταχομέι το 1892.
Νωρίτερα φέτος, οι γαλλικές αρχές επέστρεψαν επίσης στην Ακτή Ελεφαντοστού το Djidji Ayôkwé, ένα ιερό ομιλητικό τύμπανο, 110 χρόνια μετά την κατάσχεσή του από τις αποικιακές αρχές.
Ωστόσο, η μάχη για την επιστροφή των έργων εξακολουθεί να συναντά αντιστάσεις και να προκαλεί συγκρούσεις. Η Νιγηρία απέστειλε επίσημο αίτημα επαναπατρισμού στο Βρετανικό Μουσείο τον Οκτώβριο του 2021. Ο φορέας διατηρεί πάνω από 900 αντικείμενα από το Βασίλειο του Μπενίν, μεταξύ των οποίων 203 μπρούτζους του Μπενίν, αλλά μέχρι σήμερα αρνείται να τα επιστρέψει, επικαλούμενος ότι οι συλλογές του είναι νομικά ανεπίδεκτες εκποίησης.
Οι διαμάχες για την κυριότητα μπορούν να συνεχιστούν ακόμη και μετά τον επαναπατρισμό. Τον Νοέμβριο του 2025, διαδηλωτές διέκοψαν τα εγκαίνια του Μουσείου Δυτικοαφρικανικής Τέχνης στην πόλη Μπενίν της Νιγηρίας, υποστηρίζοντας ότι ο τρόπος διαχείρισης των επαναπατρισμένων αντικειμένων υπονόμευε την εξουσία των παραδοσιακών ηγεμόνων της πόλης. Η έναρξη λειτουργίας του μουσείου αναβλήθηκε επ’ αόριστον.
Ορισμένα από τα αντικείμενα που επέστρεψε η Ελβετία τη Δευτέρα θα εκτεθούν στο Εθνικό Μουσείο στο Λάγος, ενώ τα περισσότερα θα επιστρέψουν στην αρχική τους έδρα, την πολιτεία Έντο, όπου θα φυλάσσονται προσωρινά στο Εθνικό Μουσείο στην πόλη Μπενίν.
«Η NCMM σχεδιάζει να δημιουργήσει μια γκαλερί διεθνών προδιαγραφών για την έκθεση όλων των πρόσφατα επιστραφέντων έργων από το Μπενίν, η οποία θα περιλαμβάνει όχι μόνο τις ελβετικές επιστροφές αλλά και τα αντικείμενα που επέστρεψαν πέρυσι από την Ολλανδία καθώς και εκείνα που αναμένονται από το Κέιμπριτζ», ανέφερε το Ελβετικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εσωτερικών.