Ναυάγιο στα Αντικύθηρα αποκαλύπτει χάλκινο μηχανισμό 2.000 ετών που υπολογίζει κύκλους σεληνιακούς, ηλιακούς και εκλείψεις, τον πρώτο αναλογικό υπολογιστή στην ιστορία.
Το 1901, μια ομάδα σπογγαλιέων εντόπισε ανοιχτά του ελληνικού νησιού Αντικυθήρα τα υπολείμματα ενός ρωμαϊκού ναυαγίου. Ανάμεσα σε αμφορείς και αγάλματα βρέθηκε ένα διαβρωμένο μπλοκ από χαλκό και ξύλο, το οποίο για χρόνια κανείς δεν ήξερε πώς ακριβώς να ερμηνεύσει. Με τον καιρό θα μετατρεπόταν σε ένα από τα περισσότερο μελετημένα αντικείμενα της αρχαιολογίας: έναν μηχανισμό γραναζιών, χρονολογημένο μεταξύ 150 και 100 π.Χ., σχεδιασμένο για να υπολογίζει αστρονομικές θέσεις και να προβλέπει εκλείψεις.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ένα ναυάγιο που κρύβει περισσότερα απ’ όσα φαίνονται
Το εύρημα φυλάσσεται σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών, και η χρονολόγησή του τοποθετεί την κατασκευή του στα τέλη του 2ου ή στις αρχές του 1ου αιώνα π.Χ., σε συνάρτηση με τη βύθιση του πλοίου που το μετέφερε.
Μία από τις πιο συχνά αναφερόμενες υποθέσεις, που καταγράφεται στο Ερευνητικό Πρόγραμμα για τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων, κάνει λόγο για προέλευση συνδεδεμένη με τις κορινθιακές αποικίες, πιθανότατα τις Συρακούσες, και άρα με τη σχολή του Αρχιμήδη, αν και ο ακριβής δημιουργός δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.
Η συσκευή ενσωμάτωνε περισσότερα από 30 χειροκίνητα μπρούτζινα γρανάζια, που αναπαριστούσαν τους κύκλους της Σελήνης, του Ήλιου και των τότε γνωστών πλανητών, και χρησιμοποιούσε ένα σύστημα επικυκλικών γραναζιών, παρόμοιο με ένα σύγχρονο διαφορικό, για να αντισταθμίζει τις ανωμαλίες στις τροχιές.
Στο μπροστινό μέρος, μια μικρή σφαίρα, μισή λευκή και μισή μαύρη, περιστρεφόταν ώστε να δείχνει με ακρίβεια τη φάση της Σελήνης. Στην πίσω όψη, τουλάχιστον τέσσερις δίσκοι απεικόνιζαν τον μετονικό κύκλο, τον κύκλο Σάρου, το ημερολόγιο των πανελληνίων αθλητικών αγώνων και τον εξέλιγμο, που χρησιμοποιούνταν για την πιο ακριβή πρόβλεψη των εκλείψεων.
Δεκαετίες ακτίνων Χ για την αποκωδικοποίηση ενός αινίγματος...
Η κατανόηση αυτών των εξαρτημάτων, τεμαχισμένων και διαβρωμένων από τη θάλασσα, χρειάστηκε δεκαετίες. Το 1959, ο φυσικός Derek de Solla Price άρχισε να μελετά τα 82 σωζόμενα θραύσματα· αργότερα, μαζί με τον Έλληνα πυρηνικό φυσικό Χαράλαμπο Καράκαλο, πήραν τις πρώτες εικόνες με ακτίνες Χ και γάμμα από το εσωτερικό του μηχανισμού. Έτσι εντόπισαν 27 οδοντωτούς τροχούς, ορισμένους με έως 127 και 235 δόντια, βαθμό ακρίβειας που εξέπληξε την επιστημονική κοινότητα και το 2017 οδήγησε τη Google να του αφιερώσει ένα «doodle» ως την πρώτη μηχανική υπολογιστική μηχανή στην ιστορία.
...που πράγματι λειτουργούσε;
Δεν υπάρχουν μόνο βεβαιότητες. Πολλές μεταγενέστερες έρευνες των Tony Freeth και Alexander Jones, που προσομοίωσαν τον μηχανισμό, έδειξαν ότι ο δείκτης της θέσης του Άρη μπορούσε να αποκλίνει έως και 38 μοίρες, περιθώριο σφάλματος που οι ερευνητές αποδίδουν όχι σε κατασκευαστικά λάθη αλλά στις περιορισμένες γνώσεις της ίδιας της ελληνικής αστρονομίας της εποχής.
Μια πιο πρόσφατη μελέτη πηγαίνει ακόμη παραπέρα και υποστηρίζει ότι ακόμη και το μικρότερο κατασκευαστικό λάθος θα μπορούσε να κάνει τον μηχανισμό να μπλοκάρει ή να γλιστρά, γεγονός που επαναφέρει το ερώτημα αν η μηχανή υπήρξε ποτέ πλήρως λειτουργική ή αν στην πράξη ήταν πιο δυσκίνητη παρά χρήσιμη.
Το ενδιαφέρον για τον μηχανισμό δεν έχει ατονήσει. Σε διάφορα μέρη του κόσμου έχουν κατασκευαστεί αντίγραφα σε κλίμακα για εκπαιδευτικούς σκοπούς, όπως το μεξικανικό εγχείρημα του Μνημειακού Μηχανισμού των Αντικυθήρων, σχεδιασμένο για την εκπαίδευση νέων φυσικών και μηχανικών.
Ο εμπνευστής του, ο ερευνητής Ραούλ Πέρες Ενρίκεζ, συνοψίζει έτσι το ενδιαφέρον που εξακολουθεί να προκαλεί το εύρημα: «Είναι το σύμπαν του αρχαίου κόσμου, ειδωμένο από μια νέα οπτική, με τη Γη στο κέντρο και τους πλανήτες να περιστρέφονται γύρω της, όπως ακριβώς το φαντάζονταν οι Έλληνες πριν από περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια».