Ελένη Ευθυμίου: Με ενδιαφέρει να δούμε στις «Τρωάδες» πώς ο θρήνος μετασχηματίζεται σε ενδυνάμωση και εξέγερση

Το Εθνικό Θέατρο παρουσιάζει φέτος το καλοκαίρι, τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη, σε διασκευή—σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου. Ένας μικτός θίασος 22 ερμηνευτριών και ερμηνευτών με και χωρίς αναπηρία πρωταγωνιστούν σε μια σκηνική πρόταση με κέντρο τη μουσικότητα.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η αφετηρία είναι το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου την Παρασκευή 31 Ιουλίου και το Σάββατο 1 Αυγούστου. Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που το αρχαίο θέατρο φιλοξενεί μια καθολικά προσβάσιμη παράσταση και για άτομα με αισθητηριακές αναπηρίες.

Αυτό που συμβαίνει στο συγκεκριμένο θεατρικό ανέβασμα, είναι μια πρωτόγνωρη και πολύ ενδιαφέρουσα ζύμωση. Οι ηθοποιοί της παράστασης συνδιαλέγονται και συνεργάζονται με πέντε άτομα με αναπηρία από την ομάδα Εν δυνάμει, που παίρνουν μέρος στο χορό της τραγωδίας. Το αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης είναι συγκινητικό και αξιοθαύμαστο.

Αιχμάλωτες μετά την άλωση της πόλης τους, οι Τρωάδες αναμετρώνται με τη δική τους οδυνηρή κατάσταση και με έναν κόσμο που έχει αποφασίσει γι’ αυτές, χωρίς τη θέλησή τους. Έχουν χάσει τα πάντα, αλλά όχι τη φωνή τους. Καταγγέλλουν τη βία, την απώλεια, τον ξεριζωμό. Οι λέξεις γίνονται τα όπλα της αντίστασής τους απέναντι στη σκλαβιά και την απώλεια της ταυτότητας που η νέα πραγματικότητα τους επιφυλάσσει.

Στέκουν όρθιες, βρίσκουν τη φωνή τους και σταδιακά το πένθος τους μετασχηματίζεται σε μια εύθραυστη αλλά επίμονη μορφή εξέγερσης, με την αλληλεγγύη να είναι πλέον η μεγαλύτερή τους δύναμη. Το κατεξοχήν ανθρωποκεντρικό και αντιπολεμικό έργο του μεγάλου τραγικού ποιητή ζωντανεύει στην πλέον λυρική και συλλογική του διάσταση, επιβεβαιώνοντας για άλλη μια φορά την επικαιρότητά του και το πόσο άμεσα συνομιλεί με το παρόν.

Λίγο πριν την πρεμιέρα, παρακολουθήσαμε την πρόβα των «Τρωάδων» στην Αθήνα και μιλήσαμε με την σκηνοθέτιδα της παράστασης Ελένη Ευθυμίου, που παίρνει το βάπτισμα του πυρός στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου.

Είναι η πρώτη φορά που σκηνοθετείς τραγωδία. Πώς προσέγγισες το συγκεκριμένο έργο του Ευριπίδη;

_Σ_ε αυτή την πρώτη φορά που σκηνοθετώ στην Επίδαυρο, είχα την τύχη να μου αναθέσουν τις Τρωάδες, ένα έργο που με αφορούσε πολύ. Μου πρότειναν και μια πολύ ιδιαίτερη συνθήκη που είναι πολύ κοντά σε ότι έχω κάνει μέχρι τώρα, το να συμπεριλάβω δηλαδή στο θίασο και ηθοποιούς με αναπηρία. Συγκεκριμένα επιλέξαμε να είναι ηθοποιοί από την ομάδα Εν Δυνάμει, με την οποία συνεργαζόμαστε χρόνια. Η προσέγγισή μου στις «Τρωάδες» είναι γύρω από τα εγκλήματα πολέμου. Είναι γύρω από το να δοθεί φωνή στον άμαχο πληθυσμό, όπως δηλαδή κάνει ο Ευριπίδης.

Απλώς για μας ο άμαχος πληθυσμός διευρύνεται όχι μόνο στα γυναικεία σώματα της βασιλικής οικογένειας της Τροίας, αλλά και στα αφανή πρόσωπα, στα άτομα με αναπηρία, στα άτομα που είναι πιο μεγάλης ηλικίας και στα παιδιά. Δηλαδή αφορά όλη την ανθρωπογεωγραφία, που συνήθως βιώνει αυτή την πάρα πολύ δυσάρεστη κατάσταση, που είναι τα θύματα των πολέμων και βρίσκονται στην σκοτεινή πλευρά.

Μας απασχόλησε πολύ κάνοντας τη διασκευή, πώς θα τονίσουμε ότι το γυναικείο σώμα βρίσκεται συχνά στη δυσάρεστη θέση να αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο, στην προκειμένη περίπτωση ως πολεμικό λάφυρο. Μας απασχόλησε επίσης πώς θα αντιμετωπίσουμε την Ελένη, που είναι θύτης στο έργο του Ευριπίδη, αλλά στην πραγματικότητα είναι μια γυναίκα στην οποία φορτώνουν έναν ολόκληρο πόλεμο. Και μας απασχόλησε επίσης πολύ το πώς ο θρήνος των Τρωάδων δεν θα είναι μια παθητική κατάσταση, αλλά θα μετασχηματιστεί σε μια ενεργητική κατάσταση, σε μια μορφή εξέγερσης.

Οπότε, ναι μεν παρακολουθούμε τα θύματα του πολέμου, αλλά αυτά παίρνουν φωνή και μέσα από την αλληλεγγύη και το ομαδικό βίωμα αυτής της κατάστασης, αποκτούν την προσωπική τους δύναμη και ψάχνουν να δουν με ποιο τρόπο μπορούν να επιλέξουν το πώς θα διαθέσουν και αν θα διαθέσουν το σώμα τους.

Τι είναι αυτό που σε αγγίζει προσωπικά στο συγκεκριμένο έργο;

Στο έργο του Ευριπίδη με συγκινεί βαθιά η πρόθεσή του να φωτίσει την πλευρά των γυναικών και την πλευρά των ανθρώπων, που συνήθως βρίσκονται στην αθέατη πλευρά των πραγμάτων. Με αφορά πολύ το πώς παρακολουθούμε μία μάνα να αποχωρίζεται το παιδί της, πώς μπορεί τα παιδιά, στο όνομα της όποιας θυσίας, στο όνομα του όποιου πολέμου, να αντιμετωπίζονται όχι ως το μέλλον, αλλά ως μία αναγκαία θυσία. Με ενδιαφέρει πολύ πώς όλοι αυτοί οι άνθρωποι μπορούν, μέσα από το θρήνο και μέσα από τη μνήμη να ενδυναμωθούν και να βιώσουν αυτή την ήττα, με το κεφάλι ψηλά. Πώς ο θρήνος μετασχηματίζεται σε ενδυνάμωση και εξέγερση.

Αντίστοιχα, με συγκινεί πάρα πολύ και η Κασσάνδρα, η οποία είναι μια γυναίκα η οποία αποφασίζει με όχημα τις μαντείες που της προσδίδει ο θεός Απόλλωνας, να φύγει από την Τροία για να εκδικηθεί. Άρα είναι στην ουσία μια γυναίκα η οποία δεν καταθέτει τα όπλα, αλλά μάχεται και επιλέγει να φύγει με το κεφάλι ψηλά. Στην παράστασή μας, αυτό το πρόσωπο, το οποίο όλη η κοινωνία των Τρωάδων το αντιμετωπίζει ως ένα άτομο που έχει χάσει τη λογική του, ως ένα άτομο τρελό, πώς λοιπόν τα παράλογα λόγια του γίνονται η αρχή της μετατροπής του πόνου και της παθητικότητας σε μια πιο δυναμική κατάσταση και σε μια ενδυναμωτική συνθήκη για τις γυναίκες που μένουν πίσω.

Ποια είναι για σένα η βασική πρόκληση αυτού του σκηνικού ανεβάσματος; Τι είναι αυτό που έπρεπε να αντιμετωπίσεις και να διαχειριστείς στο συγκεκριμένο έργο;

Το να ανεβάζεις τις Τρωάδες το 2026 αποτελεί από μόνο του μεγάλη πρόκληση, καθώς είναι ένα έργο διαχρονικό φυσικά, αλλά και τραγικά επίκαιρο. Οπότε λόγω του τρόπου με τον οποίο συνομιλεί πολύ άμεσα με το παρόν, δηλαδή με έναν Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με έναν οικονομικό πόλεμο, με πολέμους που έχουν να κάνουν με τις πρώτες ύλες, με την εξουσία ανθρώπων απέναντι σε ανθρώπους, με την αντιμετώπιση ανθρώπων ως κάτι μηδαμινής αξίας και αντίστοιχα φυσικά τα φρικτά εγκλήματα πολέμου και τη γενοκτονία που γίνεται στη Γάζα, αισθάνθηκα ότι είναι αναγκαίο να βρω ένα τρόπο να συνομιλήσω και εγώ με αυτό το κείμενο, παρότι είναι η πρώτη μου φορά και ίσως θα θεωρηθεί τολμηρό.

Αποφάσισα λοιπόν ότι θα μου ήταν πιο εύκολο να διασκευάσω το πρωτογενές υλικό και με κάποιο τρόπο να το ανοίξω ακόμα περισσότερο στο παρόν. Αντίστοιχα με αυτό τον τρόπο, ήταν πιο εύκολο να εντάξω ακόμα πιο αιχμηρά τους ανάπηρους ηθοποιούς μέσα στη δραματουργία και να σχολιάσω με πιο άμεσο τρόπο κάποια πράγματα, που ο Ευριπίδης ήδη υπονοεί. Οπότε σε σχέση με την πρόκληση, είναι μια μεγάλη πρόκληση να διασκεδάζεις ένα τόσο σπουδαίο αριστούργημα της παγκόσμιας δραματουργίας και ταυτόχρονα να κάνεις μια παράσταση τόσο μεγάλης κλίμακας με πολλούς ανθρώπους και μάλιστα με ένα μικτό θίασο.

Αλλά ταυτόχρονα έκρινα ότι το να εμπιστευτώ το ένστικτο και τις πραγματικές ανάγκες, τόσο τις δικές μου όσο και ενός θιάσου, στο να επικοινωνηθούν κάποια πράγματα μέσα από τη δραματουργία, μέσα από τον πυρήνα του Ευριπίδη, θα ήταν πιο ειλικρινές. Οπότε, είτε είναι ένα πετυχημένο εγχείρημα είτε όχι, είναι σίγουρα κάτι το οποίο πηγάζει από μια αληθινή ανάγκη. Και αυτό ήταν σημαντικό για μένα.

Πώς δουλέψατε λοιπόν με αυτή τη μικτή ομάδα και πώς «πάντρεψες» άτομα με και χωρίς αναπηρία;

Για μένα το να δουλεύω σε μικτές ομάδες δεν είναι κάτι πρωτότυπο, ούτε κάτι ξεχωριστό. Είναι κάτι που συνοδεύει εδώ και πολλά χρόνια την εμπειρία και τη δουλειά μου στο χώρο της τέχνης. Αυτό που ήταν πολύ συγκινητικό, είναι το να γίνεται για πρώτη φορά μια τόσο καθαρή, συμπεριληπτική πρόταση μέσα στον πρώτο θεατρικό οργανισμό της χώρας. Δηλαδή δεν μιλάμε τώρα για ένα άτομο με αναπηρία. Μιλάμε για πέντε ανθρώπους με αναπηρία, οι οποίοι είναι ο μισός χορός της τραγωδίας μας. Ήταν φοβερό να βλέπεις κάποιους από τους καλύτερους ηθοποιούς της χώρας να συνδιαλέγονται, να δουλεύουν και να κάνουν ζέσταμα και αυτοσχεδιασμούς μαζί με άτομα από την ομάδα Εν Δυνάμει, η οποία για μένα είναι πλέον οικογένειά μου.

Θα έλεγα ότι αυτή η δουλειά είναι πολύ προσωπική με έναν τρόπο, παρότι συναντιέμαι και με ανθρώπους που δεν έχω ξανασυναντηθεί, τους οποίους βέβαια θαυμάζω και εκτιμώ βαθιά. Ήταν λοιπόν από την πρώτη στιγμή μια πάρα πολύ ενδιαφέρουσα ζύμωση. Βρήκε όλους τους ανθρώπους κερδισμένους και ταυτόχρονα με μία καρδιά τρεμάμενη απέναντι σε ένα πολύ μεγάλο εγχείρημα και στο πώς αυτή η αληθινή και φοβερή συνάντηση θα αποφέρει τους καρπούς της μέσα από το χρόνο που δόθηκε και την κοινή γλώσσα που χτίστηκε. Θα έλεγα ότι τουλάχιστον ως προς την ουσία της, όλη αυτή η κατάσταση μας έχει γεμίσει πάρα πολύ και μας έχει συγκινήσει όλους και όλες με έναν τρόπο που έχουμε την αγωνία πια να το μοιραστούμε με το κοινό.

Πόσα χρόνια κρατάει η σχέση με την ομάδα Εν Δυνάμει; Έχεις κάνει και πιο παλιά θέατρο με ανθρώπους με αναπηρία;

Η πρώτη μου συνεργασία με ανάπηρους ηθοποιούς ήταν με την ομάδα Εν δυνάμει. Αυτή η σύμπραξη ξεκίνησε το 2013. Ήταν μια συνάντηση που, χωρίς να το περιμένουμε, έγινε συνάντηση ζωής. Στην πραγματικότητα, εγώ ως freelancer σκηνοθέτρια είπα ναι σε μια πρόταση της Ελένης Δημοπούλου, της καλλιτεχνικής διευθύντριας της ομάδας Εν Δυνάμει, για να κάνουμε μαζί μια παράσταση. Απλώς αυτή η μια παράσταση και ως προς τα αποτελέσματά της, αλλά και ως προς τις διαδικασίες που κινήθηκαν και τις ζυμώσεις που έγιναν κατά τη διάρκεια των προβών, φάνηκε ότι είχε μια δυνατή χημεία, η οποία σε αμφότερες τις πλευρές δημιούργησε χαρά και χώρο για δημιουργία και κάτι ενδιαφέρον που μπορούσε να πάει παραπέρα. Από εκεί και πέρα, η δουλειά μου ως σκηνοθέτρια συχνά πυκνά διατρέχεται και από συναντήσεις και παραστάσεις με την ομάδα Εν Δυνάμει.

Προφανώς η δραστηριότητά μου δεν έχει να κάνει μόνο με αυτή τη μικτή ομάδα. Έχει τύχει όμως και σε άλλες παραστάσεις, όπως στους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» που έγιναν στην Ελευσίνα, στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, να συμμετάσχουν πολλές κοινότητες από την πόλη, συμπεριλαμβανομένων ατόμων με αναπηρία, που δεν ήταν από την ομάδα μου πια. Ήταν μια άλλη κοινότητα. Πιστεύω ότι η συμπερίληψη για τους ανθρώπους που έχουν γαλουχηθεί σε μια μισαναπηρική κοινωνία είναι κάτι που απλώς δεν έχει ανοίξει στο χώρο του μυαλού μας. Για μένα δεν είναι κάτι που απαιτεί κάποια ειδική γνώση. Απαιτεί απλά το να είσαι άνθρωπος και να συνδιαλέγεσαι με άλλους ανθρώπους.

Σίγουρα το να είναι κάποιος ηθοποιός ανάπηρος μπορεί να έχει κάποια ιδιαιτερότητα, την όποια όμως ιδιαιτερότητα αντιστοίχως μπορεί να έχει και ένας τυπικός ηθοποιός. Οπότε πιστεύω ότι αυτό το εγχείρημα δεν θα έπρεπε να περιορίζεται στο τι έχω κάνει εγώ τέλος πάντων, ή τι έχουν κάνει άλλοι μικτοί θίασοι, αλλά στο πώς μπορεί αυτό το πράγμα να διευρυνθεί και πως μπορούμε να δημιουργήσουμε πολλές συμπεριληπτικές κοινότητες και εν τέλει μια συμπεριληπτική κοινωνία.

Έχεις δουλέψει πολλά χρόνια με μικτές ομάδες και με ανθρώπους με αναπηρία. Τι αισθάνεσαι ότι θα κερδίσουν οι θεατές που θα δουν αυτήν την παράσταση;

Για μένα το «κέρδος» του να είναι η κοινωνία μας συμπεριληπτική ή να είναι η τέχνη συμπεριληπτική, δεν είναι στο τι ξεχωριστό μπορεί να φέρει η αναπηρία στο χώρο της τέχνης και της ζωής. Είναι τι έχουμε ήδη στερηθεί, στερώντας από αυτούς τους ανθρώπους να είναι ισότιμα στη ζωή μας και στην τέχνη μας. Δηλαδή θα το έπαιρνα ανάποδα. Δεν θα έλεγα τι κερδίζουμε, αλλά τι χάνουμε μην κάνοντας αυτό το πράγμα. Η πολυμορφία της ανθρώπινης ύπαρξης είναι αυτονόητα σημαντική και αποδεκτή, τουλάχιστον για μένα.

Όσο περισσότερο περιοριζόμαστε σε συγκεκριμένα πρότυπα ομορφιάς και συμπεριφοράς, μιλάμε στην πραγματικότητα για κλειστές δομές, κλειστές κοινωνίες, κλειστά μυαλά και στην ουσία κλείσιμο και της ανθρώπινης αυτοδιάθεσης. Αυτό μας πηγαίνει μόνο πίσω. Όσο περισσότερο ανοίγουμε σε διαφορετικές σωματικές και νοητικές καταστάσεις, έχουμε μόνο να κερδίσουμε απέναντι στην όψη της πραγματικότητας, στο πώς αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα, στο πώς βιώνουμε τα πράγματα και στο πόσες διαφορετικές επιλογές μπορούμε να έχουμε στο να βιώσουμε τα πράγματα. Δηλαδή, γινόμαστε στην ουσία πιο ελεύθεροι και πιο γεμάτοι και πιο πλήρεις. Οπότε, ναι, δεν θα έλεγα ότι έχουμε κάτι να κερδίσουμε, αλλά ότι κάτι χάνουμε μην κάνοντας το αυτονόητο.

Μετά την πρεμιέρα στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, οι «Τρωάδες» σε σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου, ταξιδεύουν τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο σε Χίο, Θεσσαλονίκη Καβάλα και σε επιλεγμένους σταθμούς στην Αττική.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Μετάφραση: Γιάννης Τσαρούχης

Διασκευή—Σκηνοθεσία: Ελένη Ευθυμίου

Σύμβουλος δραματουργίας: Σοφία Ευτυχιάδου

Σκηνικά: Ευαγγελία Κιρκινέ

Κοστούμια: Άγγελος Μέντης

Μουσική: Λευτέρης Βενιάδης

Κίνηση: Τάσος Παπαδόπουλος

Φωτισμοί: Ζωή Μολυβδά – Φαμέλη

Σχεδιασμός ήχου: Σοφία Καμαγιάννη

Μουσική διδασκαλία: Μελίνα Παιονίδου

Δραματολόγος παράστασης: Εύα Σαραγά

Βοηθός σκηνοθέτριας: Θέμης Θεοχάρογλου

Βοηθός σκηνογράφου: Μαριάνθη Ράδου

Βοηθός ενδυματολόγου: Δέσποινα Μαρία Ζαχαρίου

Βοηθός φωτίστριας: Νατάσα Πετροπούλου

Β βοηθός σκηνογράφου: Ταξιάρχης Χούμος

Καλλιτεχνικές συνεργάτιδες για την υποστήριξη της ομάδας Εν Δυνάμει: Ελένη Ζαχοπούλου, Δάφνη Καφετζή, Αγγελική Τόμπρου

Παίζουν (αλφαβητικά): Αργύρης Ξάφης (Ταλθύβιος), Εύη Σαουλίδου (Ανδρομάχη), Νάνσυ Σιδέρη (Κασσάνδρα), Βασιλική Τρουφάκου (Ελένη), Λυδία Φωτοπούλου (Εκάβη), Γιώργος Χριστοδούλου (Μενέλαος)

Χορός: Μύριαμ Σοφία Αρτζανίδου, Μαρία Δαχλύθρα, Eλένη Δημοπούλου, Νίκος Κυπαρίσσης, Ειρήνη Κουρούβανη, Λωξάνδρα Λούκας, Λυγερή Μητροπούλου, Θεανώ Παπαβασιλείου, Κατερίνα Παπανδρέου, Νίκη Πεταλά, Χρύσα Τουμανίδου

Μαζί τους, στους ρόλους της νεαρής Πολυξένης και του μικρού Αστυάνακτα η Άνα Τζουλάκη Χριστοδούλου και ο Μιχάλης Μήτσης αντίστοιχα.

Μουσικοί επί σκηνής: Σοφία Καμαγιάννη (πιάνο), Γιώργος Μπουκαούρης (κρουστά), Σοφιανός Πεσιρίδης (όμποε) Φωτογραφίες: Karol Jarek

Τρέιλερ: Χρήστος Συμεωνίδης

INFO

Μέρες και ώρα παραστάσεων: Παρασκευή 31 Ιουλίου (Παράσταση προσβασιμότητας σε άτομα με αισθητηριακές αναπηρίες) & Σάββατο 1 Αυγούστου Ώρα έναρξης: 21.00 Προπώληση εισιτηρίων για το Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου: more.com

Υπηρεσίες προσβασιμότητας: Διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα, Υπερτιτλισμός για Κ/κωφά και Βαρήκοα άτομα, Ακουστική Περιγραφή για άτομα με οπτική αναπηρία.

Το Εθνικό Θέατρο έχει προβλέψει δυνατότητα δωρεάν μετακίνησης για θεατές με αισθητηριακές αναπηρίες προς και από το Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε n-t.gr.

Κρατήσεις θέσεων στις προσβάσιμες παραστάσεις:

Μέσω e-mail: omadikespoliseis@n-t.gr

Τηλεφωνικά στο Γραφείο Ομαδικών Πωλήσεων: 2107001468 (Δευτέρα - Παρασκευή: 09.00-15.00) | Για υποστήριξη στη διαδικασία κράτησης θέσεων: info@liminal.eu

Χορηγός παράστασης & προσβασιμότητας για άτομα με αισθητηριακές αναπηρίες: Alpha Bank