Στις φυλακές του Βολτέρα, κρατούμενοι συνεργάζονται με επαγγελματίες του θεάτρου στο μακροχρόνιο εγχείρημα της Compagnia della Fortezza
Για ορισμένους κρατούμενους στην Ιταλία, η ζωή πίσω από τα κάγκελα έχει εξελιχθεί σε έναν απροσδόκητο δρόμο προς την ελευθερία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στη φυλακή της Βολτέρα, μία από τις παλαιότερες στην Ιταλία, επαγγελματίες δημιουργοί θεάτρου εργάζονται εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μαζί με τους κρατουμένους, δημιουργώντας φιλόδοξες παραστάσεις που αμφισβητούν τις συμβατικές αντιλήψεις για την τιμωρία, την επανένταξη και τον ρόλο της τέχνης.
Το εγχείρημα, γνωστό ως «Compagnia della Fortezza», ιδρύθηκε από τον σκηνοθέτη Αρμάντο Πούντσο, ο οποίος μπήκε αρχικά στη φυλακή αναζητώντας ηθοποιούς για μια θεατρική ομάδα διαφορετική από κάθε άλλη.
«Ήθελα να δοκιμάσω το θέατρο σε μια συνθήκη όπου, έστω και αφελώς, πίστευα –και νομίζω ότι πράγματι ίσχυε– πως η τέχνη και ο πολιτισμός δεν είχαν απολύτως καμία θέση. Και αυτό το βρήκα εξαιρετικά ενδιαφέρον και απαιτητικό», λέει ο Πούντσο.
Αντί για επαγγελματίες ηθοποιούς, βρήκε μια πολυπολιτισμική ομάδα κρατουμένων με ελάχιστη ή καθόλου επαφή με το θέατρο.
«Συνάντησα ανθρώπους που δεν είχαν ποτέ σκεφτεί τον εαυτό τους με διαφορετικό τρόπο. Ήταν βυθισμένοι, όπως όλοι μας, στην καθημερινή τους ζωή· οι ζωές τους ήταν πολύ διαφορετικές από τις δικές μας, αλλά κινούνταν από ακριβώς τον ίδιο μηχανισμό», λέει.
«Το να είσαι βυθισμένος στην καθημερινή σου ζωή, μια ζωή που προφανώς είναι εξαιρετικά δύσκολη, τόσο για τους ίδιους όσο και για τους άλλους. Παρ’ όλα αυτά, βρήκα και ανθρώπους ικανούς να στοχαστούν πάνω στον εαυτό τους. Αυτό δείχνει ότι η τέχνη και ο πολιτισμός μπορούν πράγματι να φτάσουν σε όλους· αν δεν το καταφέρνουν, είναι απλώς επειδή δεν έχει γίνει η απαραίτητη δουλειά για να συμβεί αυτό», προσθέτει.
Κάθε χρόνο δημιουργείται μια νέα παραγωγή, ενώ παλαιότερες παραστάσεις επανεξετάζονται και ανεβαίνουν ξανά στη σκηνή, στο πλαίσιο μιας συνεχούς διαδικασίας έρευνας και καλλιτεχνικής εξέλιξης.
Οι κρατούμενοι συμμετέχουν οι ίδιοι στη δημιουργική διαδικασία, δουλεύοντας μαζί με επαγγελματίες του θεάτρου σε διάφορες πτυχές των παραγωγών.
Βρίσκουν ελευθερία στην απομόνωση
Για πολλούς έχει γίνει σημαντικό κομμάτι της ζωής τους και ευκαιρία να δοκιμάσουν μια μορφή έκφρασης που δεν είχαν ποτέ προηγουμένως σκεφτεί.
Ο Τζάκομο έφτασε στη Βολτέρα από άλλη φυλακή το 2024. Είχε ζητήσει ο ίδιος τη μεταγωγή σε αυτή την εγκατάσταση, ακριβώς επειδή γνώριζε τη θεατρική δουλειά που γίνεται εδώ, και εντάχθηκε αμέσως στην ομάδα.
«Η ζωή έξω σε οδηγεί να χάσεις τον εαυτό σου και να χάσεις όλες εκείνες τις πλευρές σου που, όσο περίεργο κι αν ακούγεται, εγώ τις ξαναβρίσκω εδώ μέσα. Η μεταφορά, την οποία θεωρώ εξαιρετικά σημαντική, είναι ότι χάνοντας την ελευθερία μου εδώ, σε μια κατάσταση πλήρους εγκλεισμού, βρίσκω μια απόλυτη ανοιχτότητα», λέει.
Αυτή η ίδια ανοιχτότητα επιτρέπει στους κρατουμένους να συνεργάζονται καθημερινά, πλάι σε άλλους επαγγελματίες του θεάτρου, για να δημιουργούν τις παραστάσεις.
«Το θέατρο μπορεί να μεταμορφώσει οποιονδήποτε χώρο. Αυτό είναι εγγενές στη γλώσσα του θεάτρου και, κατά συνέπεια, αυτό είναι θέατρο. Όταν το κάνουμε, η φυλακή κάνει στην άκρη, όπως ένας ηθοποιός αφήνει στην άκρη ένα κομμάτι του εαυτού του όταν ανεβαίνει στη σκηνή», λέει η Βιόλα Φέρρο, μια νεαρή ηθοποιός που επέλεξε να ενταχθεί στον θίασο.
Επανένταξη πέρα από την τιμωρία
Για τη διευθύντρια της φυλακής, Βαλεντίνα Μπρούνο, το θεατρικό πρόγραμμα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσέγγισης της επανένταξης, όπου οι κρατούμενοι αντιμετωπίζονται ως άνθρωποι και όχι απλώς ως κατάδικοι.
«Οι κρατούμενοι αισθάνονται ότι το προσωπικό ενδιαφέρεται για αυτούς με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Νιώθουν ότι αναγνωρίζονται ως άτομα, όχι απλώς ως αριθμοί ή φάκελοι. Νιώθουν ότι οι ίδιοι έχουν σημασία και ότι έχει σημασία και το οικογενειακό τους πλαίσιο, δεδομένων των συχνών επαφών που διατηρούμε με τους συγγενείς τους», λέει.
«Πάνω απ’ όλα, πιστεύω ότι εκείνο που αισθάνονται πολύ έντονα είναι η ελπίδα: η ελπίδα να επιστρέψουν στην κοινωνία, είτε με την ολοκλήρωση της ποινής τους είτε ακόμη και νωρίτερα, ως αλλαγμένοι άνθρωποι, ικανοί να προσφέρουν κάτι πίσω στην κοινότητα», προσθέτει.
Το έργο της ομάδας γίνεται ίσως πιο εμφανές όταν οι παραστάσεις ανοίγουν τη φυλακή προς τον έξω κόσμο. Η αυλή μετατρέπεται σε θέατρο, με τα τείχη του φρουρίου να αποτελούν το σκηνικό και το κοινό να μπαίνει στη φυλακή για να παρακολουθήσει τις παραστάσεις.
Η συγγραφέας Μαρία Ναντότι, η οποία παρακολουθεί συχνά τις παραστάσεις, λέει ότι η ομάδα αντιπροσωπεύει κάτι ολοένα και πιο σπάνιο στο σύγχρονο θέατρο.
«Τρέφω απόλυτο θαυμασμό για το έργο της “Compagnia della Fortezza” και για κάτι που, κατά τη γνώμη μου, γίνεται όλο και πιο σπάνιο στο θέατρο, όχι μόνο στην Ιταλία: έναν συνδυασμό φαντασίας, χαράς, ενέργειας και μιας απόλυτης λαχτάρας για το θαύμα. Το θαύμα είναι η ψυχή του κόσμου και βρίσκεται ολόκληρο εδώ», λέει.