Ο Βρετανός καθηγητής της Οξφόρδης που ανέπτυξε το πρώτο ιδιαίτερα αποτελεσματικό εμβόλιο κατά της ελονοσίας εξηγεί τι μάθαμε από τον Covid, γιατί η παραπληροφόρηση παραμένει απειλή και γιατί η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει περισσότερο στη δημόσια υγεία
Οι επιδημίες δεν αποτελούν παρελθόν. Αντίθετα, θα συνεχίσουν να εμφανίζονται και η επόμενη μεγάλη πανδημία είναι θέμα χρόνου, εκτιμά ο Sir Adrian Hill, ένας από τους σημαντικότερους επιστήμονες στον χώρο των εμβολίων και νικητής του Ευρωπαϊκού Βραβείου Εφευρέτη 2026 στην κατηγορία «Έρευνα».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μιλώντας στο Euronews, ο Βρετανός καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης υποστηρίζει ότι ο κόσμος είναι σήμερα καλύτερα προετοιμασμένος απ' ό,τι πριν από την πανδημία του Covid-19, χωρίς όμως να υποτιμά τις προκλήσεις που βρίσκονται μπροστά.
Τι μας δίδαξε ο Covid
Ο Βρετανός καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης είναι συνιδρυτής του Ινστιτούτου Τζένερ (Jenner Institute). Το Jenner Institute είναι ένα από τα σημαντικότερα ερευνητικά ινστιτούτα εμβολίων στον κόσμο. Ανήκει στο University of Oxford και είναι αφιερωμένο στην έρευνα και ανάπτυξη νέων εμβολίων για λοιμώδη νοσήματα, όπως η ελονοσία, ο Έμπολα, η φυματίωση και ο COVID-19.
Σύμφωνα με τον Hill, η μεγαλύτερη παρακαταθήκη της πανδημίας ήταν ότι απέδειξε πως η επιστημονική κοινότητα μπορεί να αναπτύξει ένα νέο εμβόλιο σε χρόνο που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητος:
«Σήμερα είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι να αναπτύξουμε εμβόλια απέναντι σε όποιον νέο ιό εμφανιστεί. Τι μάθαμε από τον Covid; Ότι μπορούμε να αναπτύξουμε ένα εμβόλιο μέσα σε έναν χρόνο. Μέχρι τότε δεν το γνωρίζαμε. Ακόμη και κορυφαίοι ειδικοί πίστευαν ότι θα χρειάζονταν αρκετά χρόνια.»
Ο ίδιος εκτιμά ότι οι υποδομές που δημιουργήθηκαν τα τελευταία χρόνια επιτρέπουν πλέον στις χώρες να εντοπίζουν ταχύτερα νέους παθογόνους οργανισμούς, να αναπτύσσουν εμβόλια και να οργανώνουν γρήγορα κλινικές δοκιμές, ενισχύοντας σημαντικά την παγκόσμια ετοιμότητα απέναντι σε νέες υγειονομικές κρίσεις.
«Η απάντηση στην παραπληροφόρηση είναι η εκπαίδευση»
Παρά τη δυσπιστία που αναπτύχθηκε απέναντι στα εμβόλια μετά την πανδημία του κοροναϊού, ο Hill εμφανίζεται αισιόδοξος ότι η εμπιστοσύνη της κοινωνίας αποκαθίσταται σταδιακά.
«Υπήρξε πολλή παραπληροφόρηση. Η θεραπεία της παραπληροφόρησης, με μία λέξη, είναι η εκπαίδευση. Οι περισσότεροι άνθρωποι κατανοούν πλέον ότι τα εμβόλια διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση της πανδημίας.»
Το εμβόλιο που άλλαξε την πορεία της ελονοσίας
Ο Sir Adrian Hill τιμήθηκε φέτος με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Εφευρέτη για την ανάπτυξη του εμβολίου R21/Matrix-M, του πρώτου ιδιαίτερα αποτελεσματικού εμβολίου κατά της ελονοσίας.
Η επιτυχία αυτή ήρθε ύστερα από περισσότερες από τρεις δεκαετίες έρευνας, σε έναν τομέα όπου περισσότερες από εκατό προηγούμενες προσπάθειες είχαν αποτύχει.
«Όταν ξεκίνησα να εργάζομαι πάνω στα εμβόλια κατά της ελονοσίας, όλα είχαν αποτύχει», θυμάται. «Καταφέραμε όμως να κατανοήσουμε καλύτερα τον ίδιο τον παρασιτικό οργανισμό και να επιλέξουμε τον σωστό στόχο ανάμεσα σε περίπου 5.000 γονίδια. Με πολλή δοκιμή, αποτυχία και επιμονή καταλήξαμε σε ένα εμβόλιο που σήμερα έχει αποτελεσματικότητα περίπου 80%.»
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2024, υπήρχαν περίπου 282 εκατομμύρια κρούσματα ελονοσίας και 610.000 θάνατοι από ελονοσία σε 80 χώρες.
Τα παιδιά κάτω των 5 ετών αντιπροσώπευαν περίπου το 75% όλων των θανάτων από ελονοσία στην περιοχή της Αφρικής του ΠΟΥ. Τα παραδοσιακά εμβόλια κατά της ελονοσίας δεν ήταν πολύ αποτελεσματικά, ειδικά για τα παιδιά, λόγω της γενετικής ποικιλομορφίας του παρασίτου.
Ο Σερ Άντριαν Χιλ και η ομάδα του ανέπτυξαν ένα εμβόλιο με περισσότερες από τις ειδικές για την ελονοσία πρωτεϊνικές περιοχές που το ανοσοποιητικό σύστημα πρέπει να αναγνωρίσει για να ανταποκριθεί αποτελεσματικά, παραλείποντας παράλληλα περιττά συστατικά που θα μπορούσαν να εκτρέψουν την ανοσολογική απόκριση.
Μετά από δεκαετίες έρευνας, το έργο τους έχει προχωρήσει από μια εργαστηριακή καινοτομία σε μια κλιμακούμενη παρέμβαση δημόσιας υγείας σε έναν αυξανόμενο αριθμό αφρικανικών χωρών, με τον ΠΟΥ να το συστήνει επίσημα για ευρεία χρήση τον Οκτώβριο του 2023.
Γιατί η ελονοσία αφορά και την Ευρώπη
Αν και η ελονοσία πλήττει κυρίως χώρες της Αφρικής, ο Hill επιμένει ότι οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να αντιμετωπίζουν τέτοιες ασθένειες ως «πρόβλημα κάποιου άλλου».
Όπως επισημαίνει, σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο οι επιδημίες και οι υγειονομικές κρίσεις ξεπερνούν εύκολα τα εθνικά σύνορα, ενώ η επένδυση στην υγεία των φτωχότερων χωρών αποτελεί τελικά επένδυση στην ασφάλεια όλων.
Η επιμονή απέναντι στις αποτυχίες
Η ιστορία του Hill αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα του πόσο μακρύς μπορεί να είναι ο δρόμος της επιστημονικής καινοτομίας.
Για περισσότερα από τριάντα χρόνια συνέχισε να εργάζεται σε έναν τομέα όπου οι αποτυχίες διαδέχονταν η μία την άλλη, μέχρι που η ομάδα του κατάφερε να αναπτύξει ένα εμβόλιο που σήμερα σώζει ζωές στις περιοχές του κόσμου όπου η ελονοσία εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αιτίες παιδικής θνησιμότητας.