Τα κράτη-μέλη απορρίπτουν σε μεγάλο βαθμό την ιδέα, φοβούμενα ότι θα υπονομεύσει την αξιοπιστία της διαδικασίας διεύρυνσης
Οι χώρες της Ευρωπαϊκή Ένωση απέρριψαν σε μεγάλο βαθμό την ιδέα της λεγόμενης «αντίστροφης» ένταξης της Ουκρανία στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, εκφράζοντας φόβους ότι μια τέτοια μεταρρύθμιση θα υπονόμευε την αξιοπιστία της διαδικασίας ένταξης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η έλλειψη διάθεσης έγινε εμφανής το βράδυ της Τετάρτης, κατά τη διάρκεια ανεπίσημου δείπνου πρεσβευτών με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως ανέφεραν αρκετοί διπλωμάτες στο Euronews.
«Η ιδέα πίσω από αυτό το δείπνο ήταν να επανέλθει ένας βαθμός πολιτικού ρεαλισμού», δήλωσε ένας διπλωμάτης, υπό τον όρο της ανωνυμίας. «Προτεραιότητά μας είναι να αγκυροβολήσουμε σταθερά την Ουκρανία στην Ευρώπη, αλλά να το κάνουμε με ρεαλιστικές και εφικτές ενέργειες».
Τώρα, πρόσθεσε ο ίδιος, «χρειαζόμαστε άλλες επιλογές, άλλες μορφές συνεργασίας».
Το μοντέλο της «αντίστροφης ένταξης»
Σύμφωνα με το μοντέλο που είχε εξετάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ουκρανία θα μπορούσε να γίνει τυπικά μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά χωρίς πρόσβαση στην πλειονότητα των σχετικών προνομίων, όπως:
- δικαίωμα ψήφου,
- η Κοινή Αγροτική Πολιτική,
- και τα ταμεία συνοχής.
Τα οφέλη αυτά θα αποκτούνταν σταδιακά με την πάροδο του χρόνου, ανάλογα με την πρόοδο και τα κριτήρια που θα πληρούσε το Κίεβο. Με άλλα λόγια, η πορεία ένταξης θα αντιστρεφόταν πλήρως σε σχέση με το σημερινό μοντέλο.
Η Επιτροπή δεν κατέθεσε ποτέ επίσημα την πρόταση σε γραπτή μορφή. Αντίθετα, οι βασικές της γραμμές συζητήθηκαν με τα κράτη-μέλη και διέρρευσαν στον Τύπο.
Ωστόσο, την Τετάρτη οι πρεσβευτές έριξαν «κρύο νερό» στην ιδέα, ενώ η εμφανής έλλειψη ενθουσιασμού στην αίθουσα έδειξε ότι η πρόταση πιθανότατα έχει φτάσει στο τέλος της.
Η στάση αυτή ήταν σε μεγάλο βαθμό αναμενόμενη, καθώς πολλές πρωτεύουσες είχαν ήδη προαναγγείλει την πρόθεσή τους να αντιταχθούν στην αναμόρφωση της διαδικασίας, η οποία θα άλλαζε θεμελιωδώς τη φύση της ένταξης.
Ένας άλλος διπλωμάτης επέκρινε την Επιτροπή ότι καλλιέργησε υπερβολικές προσδοκίες, δημιουργώντας την «ψευδαίσθηση» ότι η διεύρυνση μπορεί να αποτελέσει αποκλειστικά πολιτική απόφαση και όχι διαδικασία που βασίζεται στην αξιολόγηση των επιδόσεων.
Η σκιά των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων
Πάνω από τη συζήτηση —η οποία περιγράφηκε ως ανοιχτή, ειλικρινής και φιλική— πλανιόταν η πραγματικότητα ότι μια ειρηνευτική συμφωνία παραμένει μακριά, καθώς η Ρωσία δεν έχει κάνει ακόμη ούτε μία παραχώρηση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Οι διπλωμάτες επιμένουν ότι ούτε η Ηνωμένες Πολιτείες ούτε η Ρωσία μπορούν να υπαγορεύσουν τον ρυθμό της διαδικασίας ένταξης, η οποία εξαρτάται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη.
Αμφιβολίες για τον στόχο του 2027
Παρά ταύτα, το δείπνο της Τετάρτης δεν ήταν καταληκτικό.
Οι πρεσβευτές συμφώνησαν ότι οι συζητήσεις πρέπει να συνεχιστούν τους επόμενους μήνες, ώστε να βρεθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ:
- της φιλοδοξίας της Ουκρανίας να ενταχθεί στην ΕΕ, και
- της ανάγκης διατήρησης της σταθερότητας της Ένωσης και της ακεραιότητας της διαδικασίας ένταξης.
Η διαδικασία ένταξης βασίζεται σε 35 σύνθετα διαπραγματευτικά κεφάλαια, τα οποία συχνά απαιτούν πολλά χρόνια για να ολοκληρωθούν.
Το Μαυροβούνιο, η πιο προχωρημένη υποψήφια χώρα, ξεκίνησε διαπραγματεύσεις τον Ιούνιο του 2012.
Για την Ουκρανία —την πρώτη χώρα που υπέβαλε αίτηση ένταξης ενώ βρίσκεται σε πόλεμο— μια τόσο μακρά αναμονή θεωρείται ούτε αποδεκτή ούτε βιώσιμη.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι πιέζει ώστε να συμπεριληφθεί μια «σαφής ημερομηνία» σε μια μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία, με το 2027 να τίθεται ως στόχος.
Ένας συγκεκριμένος οδικός χάρτης ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να μετριάσει το πολιτικό κόστος πιθανών εδαφικών παραχωρήσεων και να διευκολύνει τη συγκέντρωση της απαραίτητης λαϊκής στήριξης σε ένα δημοψήφισμα ένταξης.
«Είναι αλήθεια ότι θέλουμε μια ταχεία διαδικασία ένταξης», δήλωσε ο Ζελένσκι την περασμένη εβδομάδα, προειδοποιώντας ότι η Μόσχα θα επιχειρήσει να διχάσει τα κράτη-μέλη ώστε να αποτρέψει την απαιτούμενη ομοφωνία.
Δίπλα του, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επαίνεσε την «εξαιρετική ταχύτητα μεταρρυθμίσεων» της Ουκρανίας, αλλά προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να καθοριστεί μια συγκεκριμένη ημερομηνία.
«Η ημερομηνία που θέτετε αποτελεί το σημείο αναφοράς που θέλετε να πετύχετε. Όμως γνωρίζετε ότι από τη δική μας πλευρά οι ημερομηνίες από μόνες τους δεν είναι δυνατές», δήλωσε.
Για τους διπλωμάτες, τα σχόλια της φον ντερ Λάιεν αντανακλούν την αυξανόμενη επίγνωση των επιφυλάξεων που εκφράζουν κατ’ ιδίαν τα κράτη-μέλη.
Επιφυλάξεις και από κυβερνήσεις
Οι αντιδράσεις έχουν εκφραστεί και δημόσια.
Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ο νέος πρωθυπουργός της Ολλανδία, Ρομπ Γέτεν, κάλεσε τις Βρυξέλλες να είναι «προσεκτικές» με τη διαδικασία διεύρυνσης.
«Είμαστε πολύ ανοιχτόμυαλοι στο να εξετάσουμε ευρύτερη στήριξη για αυτές τις υποψήφιες χώρες, αλλά το να κινηθούμε πολύ γρήγορα δεν είναι ο σωστός δρόμος», δήλωσε στους δημοσιογράφους.
«Πιστεύω ότι αυτή τη στιγμή δεν είναι δυνατόν να οριστεί ημερομηνία για τη διεύρυνση με την Ουκρανία, αλλά είναι δυνατόν να συζητήσουμε μαζί τους — και θα το κάνω με τον πρόεδρο Ζελένσκι — πώς οι Ευρωπαίοι μπορούν να στηρίξουν τις σημαντικές μεταρρυθμίσεις που έχουν ξεκινήσει».
Και κατέληξε: «Αυτή τη στιγμή είναι ακόμη πολύ νωρίς για να οριστεί ημερομηνία».