Η πρόταση προβλέπει διάσπαση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου, κλήρωση μελών και νέο πειθαρχικό όργανο. Η πολυπλοκότητα των αλλαγών και η χαμηλή κατανόηση του ερωτήματος καθιστούν τους αναποφάσιστους καθοριστικό παράγοντα.
Η Ιταλία οδεύει προς κρίσιμο δημοψήφισμα για τη μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης, με τους πολίτες να καλούνται να αποφασίσουν αν θα εγκρίνουν αλλαγές στο Σύνταγμα που επηρεάζουν τη λειτουργία των δικαστών και των εισαγγελέων.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η μάχη του δημοψηφίσματος μπαίνει στην τελική ευθεία, με τους Ιταλούς να έχουν πλέον λίγες ημέρες για να αποφασίσουν αν θα ψηφίσουν «ναι» ή «όχι».
Από τώρα έως το Σάββατο, κάθε δημόσιος χώρος, από τις πλατείες έως τον διαδικτυακό διάλογο, μετατρέπεται σε πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων.
Η πραγματικότητα είναι ότι όσο περνά ο χρόνος, τόσο ενισχύεται η αίσθηση πως η ψηφοφορία για τη μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης εξελίσσεται σε τεστ για την κυβέρνηση, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πιο σύνθετες διεθνείς κρίσεις των τελευταίων ετών.
Επιπλέον, σύμφωνα με αναλυτές, η δυσκολία κατανόησης του δημοψηφισματικού ερωτήματος περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση. Πολλοί εκτιμούν ότι οι πολίτες δεν έχουν κατανοήσει πλήρως το περιεχόμενό του, γεγονός που καθιστά τις τελευταίες ημέρες της καμπάνιας καθοριστικές.
Η πρόκληση επικεντρώνεται πλέον στην επικοινωνία: πώς θα πειστούν οι αναποφάσιστοι με συγκεκριμένα επιχειρήματα και όχι μόνο ιδεολογικές τοποθετήσεις. Η ψηφοφορία θα διεξαχθεί την Κυριακή 22 Μαρτίου (07:00–23:00) και τη Δευτέρα 23 Μαρτίου (έως τις 15:00).
Με τη βοήθεια του Ραφαέλε Μπιφούλκο, καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Luiss «Guido Carli» της Ρώμης, επιχειρείται αποσαφήνιση του δημοψηφίσματος και των πιθανών αλλαγών σε περίπτωση επικράτησης του «ναι».
Μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης: Τι προβλέπεται
Το δημοψήφισμα αφορά συνταγματική αναθεώρηση ορισμένων άρθρων, κυρίως των άρθρων 104 και 105, τα οποία, όπως εξηγεί ο Μπιφούλκο, θα τροποποιηθούν ριζικά.
Σε περίπτωση έγκρισης της μεταρρύθμισης, «θα βρεθούμε μπροστά σε δύο πλήρως αναδιατυπωμένα άρθρα», σημειώνει.
Το ζήτημα αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας: «Μιλάμε για το πιο πολύτιμο αγαθό των πολιτών, δηλαδή την εγγύηση των δικαιωμάτων τους μέσω της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας του δικαστή».
Ένας από τους στόχους της μεταρρύθμισης είναι η ενίσχυση του κατηγορητικού μοντέλου δίκης. Όπως εξηγεί, «προβλέπει πλήρη ισότητα των μερών ενώπιον του δικαστή, ο οποίος διατηρεί θέση ουδετερότητας, σχεδόν παθητική, με πλήρη αντιπαράθεση των πλευρών».
Τι σημαίνουν τα δύο Ανώτατα Δικαστικά Συμβούλια
Ο καθηγητής διευκρινίζει ότι, αν και συνολικά τροποποιούνται οκτώ άρθρα, τα δύο καθοριστικά είναι τα άρθρα 104 και 105.
Η βασική αλλαγή αφορά το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (CSM). Σήμερα υπάρχει ένα ενιαίο όργανο, ενώ η μεταρρύθμιση προβλέπει τη δημιουργία δύο ξεχωριστών: ενός για τους δικαστές και ενός για τους εισαγγελείς.
Όπως επισημαίνει ο Μπιφούλκο, το CSM είναι «το συνταγματικά κατοχυρωμένο όργανο που ρυθμίζει την υπηρεσιακή πορεία των δικαστών, από την έναρξη έως το τέλος της σταδιοδρομίας τους».
Η δομή των νέων οργάνων παραμένει παρόμοια: Το ένα τρίτο των μελών θα είναι μη δικαστές και τα δύο τρίτα δικαστικοί λειτουργοί.
Το πρώτο συμβούλιο θα αφορά τους δικαστές, το δεύτερο τους εισαγγελείς, ενώ και τα δύο θα προεδρεύονται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Αλλαγές στον τρόπο επιλογής και στο πειθαρχικό σύστημα
Μία ακόμη αλλαγή αφορά τη διαδικασία επιλογής των μελών. Σήμερα εκλέγονται, ενώ με τη μεταρρύθμιση θα επιλέγονται με κλήρωση.
Στόχος, σύμφωνα με τον Μπιφούλκο, είναι «να περιοριστεί η επιρροή των εσωτερικών ρευμάτων στη Δικαιοσύνη».
«Η πρόθεση είναι να διαλυθούν τα λεγόμενα ρεύματα που επηρεάζουν την εκλογή και, κατά πολλούς, και τις αποφάσεις εντός του Συμβουλίου».
Παράλληλα, εισάγεται νέο πειθαρχικό όργανο. Σήμερα το CSM εξετάζει πειθαρχικές υποθέσεις δικαστών και εισαγγελέων.
Με τη μεταρρύθμιση, η αρμοδιότητα αυτή μεταφέρεται σε Πειθαρχικό Δικαστήριο 15 μελών.
Σε αυτό θα πλειοψηφούν οι δικαστικοί λειτουργοί: εννέα συνολικά, εκ των οποίων έξι δικαστές και τρεις εισαγγελείς.
Η επιλογή θα γίνεται επίσης με κλήρωση, με επιπλέον προϋπόθεση εμπειρίας.
«Ο δικαστής», εξηγεί ο Μπιφούλκο, «πρέπει να διαθέτει και αυξημένη προϋπηρεσία, δηλαδή να έχει ασκήσει καθήκοντα συμβούλου στο Ανώτατο Δικαστήριο, ώστε να διασφαλίζεται μεγαλύτερη εμπειρία στις πειθαρχικές αποφάσεις».
Τα επιχειρήματα υπέρ του «ναι»
Σύμφωνα με τον Μπιφούλκο, η κλήρωση «σπάει» τη σύνδεση με τα εσωτερικά ρεύματα, δίνοντας τη δυνατότητα σε δικαστές από μικρότερα δικαστήρια να συμμετέχουν, ακόμη και χωρίς οργανωμένη υποστήριξη.
Ωστόσο, επισημαίνει ότι «δεν είναι δεδομένο πως η κλήρωση ενισχύει τις εγγυήσεις», καθώς ενδέχεται να δημιουργήσει νέες ευπάθειες.
Ο ίδιος αποφεύγει να λάβει θέση, θέτοντας το ερώτημα: «Είναι σωστό να καταργηθούν τα ρεύματα;»
Και προσθέτει: «Η σχέση ενός δικαστή με το ρεύμα που τον εξέλεξε μπορεί να θεωρηθεί αρνητική, αλλά μπορεί να σημαίνει και διαφάνεια, καθώς αντανακλά σταθερές θέσεις και εμπιστοσύνη».
Τα επιχειρήματα υπέρ του «όχι»
«Η ύπαρξη ενός ενιαίου CSM», σημειώνει, «ενισχύει τη συνοχή και την αυτονομία της δικαστικής εξουσίας».
Θέτει επίσης το ερώτημα αν ο διαχωρισμός μπορεί να αυξήσει την πολιτική επιρροή, απαντώντας ότι «με βάση τα σημερινά δεδομένα, αυτό δεν προκύπτει άμεσα».
Ωστόσο, προειδοποιεί ότι ο διαχωρισμός δικαστών και εισαγγελέων μπορεί να οδηγήσει σε απομόνωση των τελευταίων.
«Υπάρχει ο κίνδυνος οι εισαγγελείς να γίνουν πιο αυτοαναφορικοί και να μοιάζουν περισσότερο με υπερ-αστυνομικούς», σημειώνει.
Η Ιταλία σε σύγκριση με την Ευρώπη
Ο Μπιφούλκο εκτιμά ότι δεν υπάρχει κίνδυνος απομόνωσης της Ιταλίας.
«Στην Ευρώπη υπάρχουν διαφορετικά μοντέλα», αναφέρει.
Σε χώρες όπως η Γαλλία και η Πορτογαλία λειτουργούν δύο αντίστοιχα συμβούλια, ενώ στην Ισπανία και την Ολλανδία ισχύουν διαφορετικά συστήματα επιλογής.
«Οι κανόνες πρέπει να αξιολογούνται στο εκάστοτε πλαίσιο, αλλά τα μοντέλα είναι ποικίλα», καταλήγει.