Μπροστά στις δημοσκοπήσεις ο πρώην πρόεδρος Ρούμεν Ράντεφ, με ατζέντα Όρμπαν - Επιστρέφει ο Μπόικο Μπορίσοφ; - Ενδείξεις για αυξημένη συμμετοχή μετά το φαινόμενο της Ουγγαρίας - Στα ραντάρ της ΕΕ η εκλογές στη Βουλγαρία
Για όγδοη φορά σε διάστημα πέντε ετών διεξάγονται βουλευτικές εκλογές στη Βουλγαρία, με το νέο κόμμα του πρώην προέδρου Ρούμεν Ράντεφ να προηγείται στις δημοσκοπήσεις και να φιλοδοξεί να βάλει τέλος στην πολύχρονη πολιτική αστάθεια.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Ράντεφ, πρώην στρατηγός της πολεμικής αεροπορίας, ο οποίος παραιτήθηκε από πρόεδρος τον Ιανουάριο, σχημάτισε τον συνασπισμό "Προοδευτική Βουλγαρία" μετά την παραίτηση της κυβέρνησης τον Δεκέμβριο.
Το κόμμα του προηγείται με 33% σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, καθιστώντας τον φαβορί για την πρωθυπουργία, παρότι το νέο κοινοβούλιο θα είναι όπως όλα δείχνουν και πάλι κατακερματισμένο.
Οι εκλογές ακολουθούν μετά από πέντε χρόνια σχεδόν μόνιμης κρίσης διακυβέρνησης, κατά τα οποία καμία κυβέρνηση δεν κατάφερε να ολοκληρώσει την θητεία της.
Αντ' αυτού, η εξουσία πέρασε από υπηρεσιακές κυβερνήσεις, εύθραυστους συνασπισμούς και βραχύβιες συμμαχίες που συχνά κατέρρεαν εν μέσω σκανδάλων.
Η εμπιστοσύνη των πολιτών έχει σχεδόν εξατμιστεί. Η προσέλευση των ψηφοφόρων στις κάλπες, που κάποτε αποτελούσε βαρόμετρο δημοκρατικής δέσμευσης, έχει μειωθεί δραματικά.
Αυτή η παρατεταμένη αστάθεια εκτυλίχθηκε σε ένα σκηνικό βαθύτερων εσωτερικών διαιρέσεων και αυξανόμενων εξωτερικών πιέσεων.
Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία αποκάλυψε μια έντονη διαχωριστική γραμμή που διατρέχει τόσο την κοινωνία όσο και τις πολιτικές δυνάμεις - μια γραμμή που συνεχίζει να καθορίζει την δημόσια συζήτηση.
Και όμως, παραδόξως, η Βουλγαρία, κατά την ίδια περίοδο, έκανε σημαντικά βήματα προόδου προς την ευρωπαϊκή της ολοκλήρωση -εντάχθηκε στη συνθήκη Σένγκεν και υιοθέτησε το ευρώ- συχνά χωρίς να έχει λειτουργική κυβέρνηση ή ακόμη και εγκεκριμένο κρατικό προϋπολογισμό.
Εν τω μεταξύ, οι καθυστερήσεις στις μεταρρυθμίσεις έχουν επιβραδύνει την πρόσβαση στα ταμεία ανάκαμψης της ΕΕ, αυξάνοντας τον κίνδυνο απώλειας δισεκατομμυρίων.
Νέος παίκτης, τέλειος συγχρονισμός;
Η τελευταία κυβερνητική κατάρρευση ήρθε μετά από ένα κύμα μαζικών διαδηλώσεων στα τέλη του 2025 - το μεγαλύτερο που έχει παρατηρηθεί εδώ και δεκαετίες - που αρχικά πυροδοτήθηκε από ένα αμφισβητούμενο σχέδιο προϋπολογισμού, αλλά γρήγορα μετατράπηκε σε μια ευρύτερη εξέγερση κατά του πολιτικού status quo.
Στο επίκεντρο της δημόσιας οργής βρέθηκαν δύο οικείες φιγούρες: Ο ηγέτης του GERB και πρώην πρωθυπουργός Μπόικο Μπορίσοφ, και ο Ντελιάν Πεέφσκι, ένας σημαντικός πολιτικός που του επιβλήθηκαν κυρώσεις βάσει του νόμου Μαγκνίτσκι στις ΗΠΑ. Οι επικριτές τους κατηγορούν ότι λειτουργούσαν από κοινού, εδραιώνοντας τον έλεγχο του κράτους και συγκεντρώνοντας την εξουσία κυρίως στον Πεέφσκι, παρόλο που αυτός δεν συμμετείχε επίσημα στον κυβερνητικό συνασπισμό.
Οι διαμαρτυρίες τροφοδοτήθηκαν εν μέρει από τη συμμαχία της αντιπολίτευσης "Συνεχίζουμε την Αλλαγή-Δημοκρατική Βουλγαρία" (PP-DB), η οποία προσπάθησε να επανεφεύρει τον εαυτό της αφού έχασε την αξιοπιστία της επειδή προηγουμένως κυβερνούσε μαζί με τα ίδια τα πρόσωπα που αντιπολιτεύεται.
Η νέα δέσμευση - "ποτέ ξανά" - βρήκε απήχηση, βοηθώντας να βγουν χιλιάδες στους δρόμους και να εξαναγκαστεί τελικά η κυβέρνηση σε παραίτηση.
Αλλά ακριβώς τη στιγμή που η δυναμική του κόμματος κορυφώθηκε, ένας νέος υποψήφιος εμφανίστηκε στο προσκήνιο.
Ο Ρούμεν Ράντεφ παραιτήθηκε πρόωρα από τον προεδρικό θωκο και ξεκίνησε το δικό του πολιτικό ταξίδι, δηλώνοντας ότι θα γίνει αυτός που θα "σπάσει την ολιγαρχία". Μέσα σε λίγες εβδομάδες, ανέβηκε στην κορυφή των δημοσκοπήσεων.
Υπέρ της Ευρώπης ή τύπου Όρμπαν;
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το νέο κόμμα του Ράντεφ "Προοδευτική Βουλγαρία" θα μπορούσε να εξασφαλίσει την πρώτη θέση, με ποσοστά άνω του 33%.
Αν και αυτό είναι απίθανο να μεταφραστεί σε απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή, τον τοποθετεί ως βασικό παράγοντα λήψης αποφάσεων.
Η άνοδός του έχει τροφοδοτήσει συγκρίσεις με την Ουγγαρία και τον πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν ειδικότερα. Ωστόσο, ο παραλληλισμός είναι αμφίδρομος.
Από τη μία πλευρά, το ρεκόρ συμμετοχής στις πρόσφατες εκλογές στην Ουγγαρία - οι οποίες έθεσαν τέρμα στη 16ετή διακυβέρνηση του Όρμπαν και έδειξαν ότι η αλλαγή είναι δυνατή οπουδήποτε στην Ευρώπη - δημιούργησε ελπίδες σε ορισμένους στη Βουλγαρία ότι μια παρόμοια κινητοποίηση θα μπορούσε να σπάσει τον κύκλο της απάθειας και της αστάθειας.
Από την άλλη πλευρά, οι επικριτές προειδοποιούν για έναν διαφορετικό παραλληλισμό. Νωρίτερα φέτος, λίγο πριν ο Ράντεφ ιδρύσει την "Προοδευτική Βουλγαρία", ένας από τους στενούς του συνεργάτες - που τώρα είναι επίσης υποψήφιος - ο Σλάβι Βασίλεφ δήλωσε σε συνέντευξή του στη Nova TV: "Αν ο Ράντεφ ηγούνταν ενός κόμματος, θα ήταν φιλοευρωπαίος, αλλά στο πλαίσιο μιας Ευρώπης που δίνει προτεραιότητα στη δική της κοσμοθεωρία", κάτι που, όπως υποστηρίζει, η σημερινή ευρωπαϊκή ελίτ δεν καταφέρνει να κάνει.
"Κατά τη γνώμη μου, θα κινηθεί πιο κοντά στις πολιτικές του ... Όρμπαν", δήλωσε ο Βασίλεφ, ενώ απέρριψε την ιδέα ότι είτε ο Όρμπαν είτε ο Ράντεφ ακολουθούσαν φιλορωσικές πολιτικές.
Το πρόσφατο βιογραφικό του σχηματίζει μια διαφορετική εικόνα. Καθ' όλη τη διάρκεια της προεδρίας του, ο Ράντεφ έχει λάβει θέσεις σχετικά με τον εν εξελίξει πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία που αποκλίνουν από εκείνες όλων των βουλγαρικών κυβερνήσεων κατά τη διάρκεια της θητείας του.
Έχει αντιταχθεί στη στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο, υποστηρίζοντας ότι η υποστήριξη αυτή ενέχει τον κίνδυνο να παρασύρει τη Βουλγαρία στον πόλεμο, και έχει ζητήσει σταθερά διάλογο με τη Μόσχα.
Οι παλαιότερες δηλώσεις του -συμπεριλαμβανομένου του χαρακτηρισμού της Κριμαίας ως νομικά "ρωσικής"- και η δημόσια σύγκρουσή του με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι κατά τη διάρκεια επίσκεψης στη Σόφια το 2023 έχουν τροφοδοτήσει περαιτέρω τις διαμάχες.
Σε πρόσφατη ομιλία του, ο Ράντεφ επέκρινε τις Βρυξέλλες με ολοένα και πιο έντονες εκφράσεις, κατηγορώντας την ΕΕ ότι δίνει προτεραιότητα στην ιδεολογία έναντι του οικονομικού πραγματισμού και ότι γίνεται "όμηρος της φιλοδοξίας της για ηθική ηγεσία".
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι οικονομικές αποφάσεις δεν βασίζονται πλέον στο πραγματικό όφελος αλλά στην ιδεολογική ορθότητα και οι πολιτικές της αγοράς και των επενδύσεων δεν καθοδηγούνται πλέον από τη μεγιστοποίηση του κέρδους.
Υποστηρίζει ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στα οικονομικά συμφέροντα, όπως κάνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και η Ρωσία.
Λίγο πριν από την επίσημη ένταξη της Βουλγαρίας στην ευρωζώνη, ο Ράντεφ επιχείρησε να προκηρύξει δημοψήφισμα για το θέμα.
Η πρόταση απορρίφθηκε τόσο από το κοινοβούλιο όσο και από το Συνταγματικό Δικαστήριο, ωστόσο συνέχισε να υποστηρίζει ότι θα έπρεπε να είχε ζητηθεί η γνώμη του λαού και ότι η υιοθέτηση του ευρώ ήταν πρόωρη.
Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας, ο Ράντεφ ζήτησε μάλιστα να τιμωρηθούν οι πολιτικοί που "εισήγαγαν το ευρώ πάνω από τα κεφάλια του λαού".
Τώρα, το εγχώριο μήνυμά του επικεντρώνεται στη διάλυση αυτού που περιγράφει ως παγιωμένο ολιγαρχικό σύστημα - δείχνοντας συχνά ανοιχτά με το δάχτυλο τον Μπορίσοφ και τον Πέεφσκι.
Κατακερματισμός και αβέβαιες συμμαχίες
Το GERB παραμένει στη δεύτερη θέση, με τον Μπορίσοφ να εξακολουθεί να είναι η κυρίαρχη φιγούρα, παρά την αποχώρηση από την πρωθυπουργία τα τελευταία χρόνια.
Ο Μπορίσοφ εξακολουθεί να είναι μια πολύ γνωστή συντηρητική φιγούρα στην Ευρώπη και επίσης, σύμφωνα με τα δικά του λόγια, "καλός φίλος του Όρμπαν". Παρόλα αυτά, ο Μπορίσοφ έχει επανειλημμένα απορρίψει τις πολιτικές συγκρίσεις με τον Ούγγρο ηγέτη, με την ομάδα του να επιμένει ότι η Βουλγαρία δεν πρέπει να παρεκκλίνει από τη φιλοευρωπαϊκή της πορεία.
Παρ' όλα αυτά, η πρόσφατη απόφαση του πρωθυπουργού του GERB, Ρόζεν Ζελιάζκοφ, να συμμετάσχει στο Συμβούλιο Ειρήνης του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ -χωρίς κοινοβουλευτική διαβούλευση και σε αντίθεση με τις περισσότερες χώρες της ΕΕ, εκτός από την Ουγγαρία του Όρμπαν- προκάλεσε διαμάχη και ενέτεινε τις εντάσεις μεταξύ της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης.
Σε συνέντευξή του τον Μάρτιο στο Euronews, ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός Αντρέι Γκιούροφ την χαρακτήρισε ως " απόφαση ενός ολιγάρχη", αναφερόμενος και πάλι στον Πέεφσκι και ενισχύοντας τους ισχυρισμούς της αντιπολίτευσης για άλωση οτυ κράτους.
Το κόμμα του Πεέφσκι προβλέπεται να τερματίσει τέταρτο, ενώ το εθνικιστικό κόμμα Vazrazhdane (Αναγέννηση), του Κονσταντίν Κονσταντίνοφ -που υποστηρίζει την έξοδο από την ευρωζώνη- συνεχίζει να κερδίζει έδαφος με ένα έντονα αντιευρωπαϊκό μήνυμα.
Παρά το γεγονός ότι προηγείται στις δημοσκοπήσεις, ο Ράντεφ είναι απίθανο να κυβερνήσει μόνος του.
Η ρητορική πόλωση της προεκλογικής εκστρατείας έχει καταστήσει τη δημιουργία συνασπισμού πολύ δύσκολη. Σε μια πρόσφατη συζήτηση που διοργάνωσε η πλατφόρμα ανεξάρτητων δημοσιογράφων με την ονομασία Off Air, το στρατόπεδο του Ράντεφ απέκλεισε τη συνεργασία τόσο με τον Μπορίσοφ όσο και με τον Πέεφσκι.
Το GERB πήρε αποστάσεις από τον Πεέφσκι, ενώ το PP-DB απέρριψε οποιαδήποτε περίπτωση συνεργασίας με τον Μπορίσοφ. Ο Πεέφσκι δεν εμφανίστηκε ούτε έστειλε εκπρόσωπο στο τελικό ντιμπέιτ, όπως και το κόμμα "Αναγέννηση".
Ωστόσο, η πρόσφατη πολιτική ιστορία της Βουλγαρίας δείχνει ότι τέτοιες κόκκινες γραμμές δημιουργούνται συχνά για να παραβιάζονται.
Στα ραντάρ των Βρυξελλών
Χωρίς σαφή πορεία προς κυβερνητική πλειοψηφία, η επόμενη κυβέρνηση είναι πιθανό να προκύψει από τεταμένες και δυνητικά πολωμένες διαπραγματεύσεις.
Για τους ψηφοφόρους, το άμεσο ερώτημα είναι αν οι πρόσφατες εξελίξεις στην Ουγγαρία θα φέρουν μεγαλύτερη προσέλευση στις κάλπες ή αν η Βουλγαρία μπορεί αντ' αυτού να κινηθεί προς ένα μοντέλο που απηχεί το στυλ διακυβέρνησης του Όρμπαν.
Το αποτέλεσμα δεν θα διαμορφώσει μόνο την εγχώρια πορεία της χώρας, αλλά θα παρακολουθείται στενά σε ολόκληρη την ΕΕ, καθώς το μπλοκ φοβάται περαιτέρω αστάθεια σε οποιοδήποτε από τα κράτη μέλη του.