Η σύνοδος κορυφής αποτελεί την έναρξη μιας εσωτερικής διαδικασίας με σκοπό τη θέσπιση ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής βάσει του άρθρου 42.7 των Συνθηκών της ΕΕ.
Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συγκεντρώθηκαν στην Κύπρο για μια άτυπη σύνοδο κορυφής που θα δώσει το έναυσμα για την έναρξη μιας εσωτερικής διαδικασίας για τη θέσπιση μιας ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής. Εφόσον προχωρήσει, θα μπορούσε να αντικαταστήσει το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, σε περίπτωση που οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχωρήσουν από τη συμμαχία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει μιλήσει ανοιχτά για ενδεχόμενη αποχώρηση της χώρας του από το ΝΑΤΟ.
Η πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η επιδεινούμενη ενεργειακή κρίση και η τύχη του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της Ε.Ε. επίσης τίθενται επί τάπητος. Ωστόσο, δεν θα ληφθούν αποφάσεις την Πέμπτη ή την Παρασκευή λόγω του άτυπου χαρακτήρα της συνόδου.
Ως κάτοχος της εκ περιτροπής προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε., η Κύπρος είναι η οικοδέσποινα.
Η συνάντηση θα έχει μία σημαντική απουσία: Ο Βίκτορ Όρμπαν, το μακροβιότερο μέλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο οποίος ηττήθηκε πανηγυρικά στις ουγγρικές εκλογές στις αρχές του μήνα, τερματίζοντας την 16ετή πρωθυπουργία του.
Ο Όρμπαν, ο οποίος θα εγκαταλείψει το αξίωμά του κάποια στιγμή τον επόμενο μήνα, αποφάσισε να παραλείψει την τελευταία του σύνοδο κορυφής. Το γραφείο του λέει ότι αυτό οφείλεται στην παράδοση της εξουσίας.
Οι περισσότεροι ηγέτες της ΕΕ ανυπομονούν να γυρίσουν σελίδα, αφού η «εποχή Όρμπαν» χαρακτηρίστηκε από συνεχείς αναταραχές, εμπόδια και αντιδράσεις. Η διαβόητη χρήση του δικαιώματος βέτο από τον Ούγγρο πρωθυπουργό για να μπλοκάρει τη δράση της ΕΕ εξόργισε τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων και, κατά καιρούς, άφησε το μπλοκ παράλυτο σε κρίσιμες στιγμές.
Δύο από τα βέτο του, για το δάνειο ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Ουκρανία και την 20ή δέσμη κυρώσεων κατά της Ρωσίας, αποσύρθηκαν την Πέμπτη μετά την επανέναρξη της ροής ρωσικού πετρελαίου μέσω του αγωγού της σοβιετικής εποχής Druzhba.
Ωστόσο, άλλα παραμένουν ενεργά, ιδίως όσον αφορά τη διαδικασία ένταξης της Ουκρανίας στην Ε.Ε.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος συγκρούστηκε έντονα με τον Όρμπαν, πρόκειται να παραστεί στο δείπνο των ηγετών στην Αγία Νάπα το βράδυ της Πέμπτης για να υποστηρίξει την αίτηση ένταξης της χώρας του, η οποία θεωρείται ως μεταπολεμική εγγύηση ασφάλειας.
Αν και ο Όρμπαν ήταν ο κύριος επικριτής της ένταξης της Ουκρανίας, άλλες χώρες διστάζουν να σημειώσουν ουσιαστική πρόοδο όσον αφορά τη διεύρυνση της ΕΕ, ένα θέμα που διχάζει τους ψηφοφόρους. Μια ευρηματική πρόταση για την επιτάχυνση της διαδικασίας του Κιέβου μέσω μιας «αντίστροφης» μεθοδολογίαςαπορρίφθηκε σθεναρά, με τα κράτη μέλη να ζητούν αξιόπιστες εναλλακτικές λύσεις αντ' αυτού.
Η Ουκρανία θέλει, τουλάχιστον, να ξεμπλοκάρει τις θεματικές ομάδες των διαπραγματεύσεων.
«Αναμφίβολα, η διαδικασία αυτή απαιτεί, όπως λένε στην Ευρώπη, ομοφωνία, ώστε να ακουστούν όλες οι φωνές της Ευρώπης. Νομίζω ότι στο εγγύς μέλλον, εβδομάδες (και) μήνες, θα δούμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα, πώς θα συνεννοηθούν οι εταίροι», δήλωσε ο Ζελένσκι την Τετάρτη.
«Ελπίζουμε και πιστεύουμε ότι αυτό το ζήτημα θα επιλυθεί».
Ένα άλλο θέμα που βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα είναι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, όπου το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιβάλει αποκλεισμούς. Οι Ευρωπαίοι έχουν προωθήσει τη δημιουργία πολυεθνικής δύναμης για τη συνοδεία εμπορικών πλοίων και την αποναρκοθέτηση του στενού πλωτού δρόμου, αλλά το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο και μπορεί να μην υλοποιηθεί.
Η διαταραχή στο Ορμούζ έχει εκτοξεύσει τις τιμές της ενέργειας στα ύψη σε όλη την Ευρώπη, προκαλώντας φόβους για ελλείψεις, φτώχεια και οικονομική παρακμή. Οι ηγέτες θα συζητήσουν μια σειρά νέων μέτρων που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, όπως κοινωνικά προγράμματα, φορολογικές μειώσεις, επενδύσεις σε δίκτυα και επιδοτήσεις για καθαρές τεχνολογίες.
Με βάση την εμπειρία της ενεργειακής κρίσης του 2022, η οποία αύξησε δραστικά τα επίπεδα του δημόσιου χρέους, η Επιτροπή καλεί τις κυβερνήσεις των κρατών μελών να παράσχουν στοχευμένες και προσωρινές ελαφρύνσεις που μπορούν να καταργηθούν γρήγορα όταν οι τιμές αρχίσουν να μειώνονται.
Μια προστασία τύπου ΝΑΤΟ;
Ο πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης επιθυμεί να χρησιμοποιήσει τη σύνοδο κορυφής για να ξεκινήσει ένας προβληματισμός σχετικά με το άρθρο 42.7 των Συνθηκών της ΕΕ, το οποίο υποχρεώνει την αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης εναντίον κράτους μέλους.
Έχει χρησιμοποιηθεί μόνο μία φορά: από τη Γαλλία το 2015.
Η Κύπρος είναι μία από τις λίγες χώρες της Ε.Ε. που δεν ανήκουν στο ΝΑΤΟ και συνεπώς δεν μπορεί να επωφεληθεί από το άρθρο 5 της συμμαχίας. Το ακανθώδες ζήτημα προέκυψε τις πρώτες ημέρες του πολέμου με το Ιράν, όταν ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος του Σαχέντ έπληξε μια βρετανική στρατιωτική βάση στο νησί.
«Έχουμε το άρθρο 42.7 και δεν ξέρουμε τι θα συμβεί αν ένα κράτος μέλος ενεργοποιήσει αυτό το άρθρο», δήλωσε ο Χριστοδουλίδης στο AP πριν από τη σύνοδο κορυφής.
Ανώτερος αξιωματούχος της Ε.Ε. δήλωσε ότι η ιδέα είναι οι ηγέτες να συζητήσουν ελεύθερα το άρθρο 42.7, τη συμβατότητά του με το ΝΑΤΟ και την πρακτική του διάσταση. Οι συνθήκες της Ε.Ε. αφήνουν ανοιχτή την πόρτα για διάφορα είδη βοήθειας, από οικονομική και διπλωματική έως στρατιωτική.
Ενώ βρίσκονται στη Λευκωσία, οι ηγέτες θα ασχοληθούν επίσης με τη μελλοντική μορφή του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της Ε.Ε., με την Επιτροπή να προτείνει 2 τρισεκατομμύρια ευρώ για μια επταετή περίοδο που καλύπτει το 2028 έως το 2034. Οι περισσότερες χώρες της ΕΕ επιθυμούν να μειώσουν το συνολικό ποσό, αλλά διαφωνούν σχετικά με το ποια κονδύλια θα πρέπει να μειωθούν.
Στόχος των Βρυξελλών είναι να υπάρξει συμφωνία για τον νέο προϋπολογισμό μέχρι το τέλος του έτους, καθώς το 2027 θα διεξαχθούν σημαντικές εκλογές στη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πολωνία.