Τσεχία: Μία χώρα με μεγάλες φιλοδοξίες στην πυρηνική ενέργεια

Με μόλις 10,5 εκατομμύρια κατοίκους και μια οικονομία πολύ μικρότερη από της Γαλλίας ή της Γερμανίας, η Τσεχία δεν μοιάζει προφανής υποψήφια για να ηγηθεί της πυρηνικής αναγέννησης στην Ευρώπη. Ωστόσο, στις Βρυξέλλες και στην περιοχή του Βίσεγκραντ, η Πράγα ασκεί επιρροή, οικοδομώντας αθόρυβα ένα φιλόδοξο πρόγραμμα επέκτασης της πυρηνικής ενέργειας.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η πυρηνική ενέργεια ήδη καλύπτει περίπου το 40% της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας, από έξι αντιδραστήρες που λειτουργούν σε δύο εργοστάσια: Ντούκοβανι και Τεμελίν.

Η κυβέρνηση θέλει να προχωρήσει πολύ παραπέρα. Στο αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα, η Τσεχία έχει θέσει στόχο η πυρηνική ενέργεια να καλύπτει το 68% της ηλεκτροπαραγωγής έως το 2040, ποσοστό συγκρίσιμο αναλογικά με αυτό της Γαλλίας και πολύ πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ, που βρίσκεται περίπου στο 23%.

Στοίχημα 18 δισ. ευρώ στην κορεατική τεχνολογία

Στον πυρήνα της πυρηνικής στρατηγικής της Πράγας βρίσκεται μια συμφωνία που υπεγράφη τον Ιούνιο του 2025 με την κορεατική KHNP για την κατασκευή δύο νέων αντιδραστήρων APR‑1000 ισχύος 1.050 μεγαβάτ στο Ντούκοβανι, συνολικού κόστους 18 δισ. ευρώ. Οι εργασίες ξεκινούν το 2029 και η πρώτη μονάδα αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία έως το 2036.

Προβλέπεται και επιλογή για δύο ακόμη αντιδραστήρες στο Τεμελίν, ενώ η χώρα προωθεί και τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMR). Συμφωνία με τη Rolls‑Royce υπεγράφη στις 24 Απριλίου, με στόχο να έχουν δοθεί οι απαραίτητες εγκρίσεις έως το 2030.

Η χρηματοδοτική αρχιτεκτονική είναι εξίσου φιλόδοξη με τον τεχνικό σχεδιασμό. Η κρατική εταιρεία ενέργειας CEZ, που ελέγχει το 70% της παραγωγικής ισχύος της χώρας, θα στηριχθεί με κρατικά δάνεια που θα καλύψουν το 70‑80% του κόστους του έργου, μοντέλο το οποίο έχει εγκρίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάσει των κανόνων κρατικών ενισχύσεων. Προβλέπεται νέα ισχύς έως 2.570 μεγαβάτ, κάτι που θα μπορούσε να κατατάξει την Τσεχία στην κορυφή των ευρωπαϊκών πυρηνικών παραγωγών ανά κάτοικο.

Η κρίση γίνεται καταλύτης

Η επιτάχυνση της Τσεχίας έρχεται σε μια περίοδο που ο πόλεμος με το Ιράν και το κλείσιμο του στενού του Χορμούζ διαταράσσουν τις ροές υγροποιημένου φυσικού αερίου, προκαλώντας σοκ στις ευρωπαϊκές ενεργειακές αγορές. Αυτό αναζωπυρώνει μια συζήτηση που εντάθηκε μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.

Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτηρίζει την προηγούμενη συρρίκνωση της πυρηνικής ενέργειας «στρατηγικό λάθος», ενώ οι Βρυξέλλες ανακοίνωσαν ευρωπαϊκό επενδυτικό πακέτο 330 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη των SMR. Η κυβέρνηση της Τσεχίας θεωρεί την πυρηνική ενέργεια ραχοκοκαλιά της σταδιακής απομάκρυνσης από τον άνθρακα, η οποία προγραμματίζεται για το 2033.

Η κρίση έχει επιταχύνει μια ήδη χαραγμένη πορεία. Η Πράγα συνεκτιμά και την αυξανόμενη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας από κέντρα δεδομένων και ηλεκτρικά οχήματα, κλάδους που χρειάζονται σταθερή ισχύ βάσης, την οποία οι ΑΠΕ δεν μπορούν ακόμη να παρέχουν με αξιοπιστία.

«Η πυρηνική ενέργεια μπορεί να συμβάλει στην υποστήριξη του ενεργειακού μας συστήματος, αλλά πρέπει επίσης να σκεφτούμε αν πράγματι αποτελεί την κεντρική τεχνολογία και με ποιο κόστος», λέει ο Αλεξάντερ Ροτ, ειδικός στην ενεργειακή πολιτική στο think tank Bruegel.

Ηγετικός ρόλος στο μπλοκ του Βίσεγκραντ

Στο πλαίσιο της Ομάδας του Βίσεγκραντ, της συμμαχίας Τσεχίας, Ουγγαρίας, Πολωνίας και Σλοβακίας, η Πράγα έχει αναδειχθεί σε κινητήρια δύναμη στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας. Και οι τέσσερις χώρες διαθέτουν αντιδραστήρες και σχεδιάζουν επέκταση.

Ήταν ο τσεχικός διαγωνισμός που έφτασε πρώτος στο τέρμα με το συμβόλαιο της KHNP, διαμορφώνοντας ένα πρότυπο για τις προμήθειες και τη κρατική χρηματοδότηση, το οποίο παρακολουθούν στενά η Ουγγαρία και η Σλοβακία. Η Τσεχία εξάγει επίσης περίπου 15 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως, συμβάλλοντας στη σταθεροποίηση του ευρύτερου περιφερειακού δικτύου.

Η κοινωνική στήριξη είναι ισχυρή· σύμφωνα με τις έρευνες, 71‑78% των πολιτών τάσσονται υπέρ της επέκτασης της πυρηνικής ενέργειας, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη, ενώ 77% αναμένουν θετική επίδραση σε εθνικό επίπεδο. Αυτή η συναίνεση επιτρέπει στην κυβέρνηση της Πράγας να προωθεί έργα μεγέθους και κόστους που αλλού θα προκαλούσαν έντονες αντιδράσεις.

Σκεπτικισμός από τις Βρυξέλλες

Δεν συμμερίζονται όλοι την αισιοδοξία της Πράγας. Ο Ροτ καλεί σε προσοχή όσον αφορά τα χρονοδιαγράμματα και τα κόστη. Η πολιτική ρητορική αλλάζει, σημειώνει, αλλά οι οικονομικές πραγματικότητες παραμένουν.

«Τα πυρηνικά έργα που ολοκληρώθηκαν στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια ήταν αρκετά ακριβά και πολύ χρονοβόρα», είπε στο Euronews. «Το ερώτημα είναι: μπορεί η πολιτική πίεση να αλλάξει αυτή την εικόνα; Προσωπικά έχω αμφιβολίες».

Ο Ροτ δεν απορρίπτει συνολικά την πυρηνική ενέργεια· αναγνωρίζει ότι μπορεί να βοηθήσει στην απανθρακοποίηση των δικτύων, αλλά τονίζει τη σημασία της ταχύτητας μετάβασης. «Η Ευρώπη μπορεί να εγκαταστήσει φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα πολύ πιο γρήγορα και να σταματήσει νωρίτερα τη χρήση ορυκτών καυσίμων, αντί να βασιστεί στην πυρηνική ενέργεια, που μπορεί να χρειαστεί δέκα χρόνια», σημείωσε.

Για τον Ροτ, το δίδαγμα από τις ενεργειακές κρίσεις είναι σαφές: η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα πρέπει να τερματιστεί, και ο ταχύτερος δρόμος δεν είναι ένα δεκαετές πρόγραμμα κατασκευής πυρηνικών μονάδων.

Μια μικρή Γαλλία στην Κεντρική Ευρώπη

Η Γαλλία, ο πυρηνικός γίγαντας της Ευρώπης, λειτουργεί 56 αντιδραστήρες που παράγουν το 65‑70% της ηλεκτρικής της ενέργειας. Η Τσεχία, με έξι αντιδραστήρες, παράγει 30 τεραβατώρες ετησίως από εγκατεστημένη ισχύ 4,3 γιγαβάτ.

Σε κατά κεφαλή βάση, η απόσταση της Τσεχίας από τη Γαλλία είναι μικρότερη, και ο στόχος του 68% έως το 2040 θα την έφερνε αναλογικά κοντά στο επίπεδο του Παρισιού, παρά το μικρότερό της μέγεθος. Οι δύο χώρες έκαναν επίσης διαφορετικές επιλογές στο συμβόλαιο για το Ντούκοβανι. Η γαλλική EDF πρότεινε τον αντιδραστήρα EPR1200, με υποσχέσεις για συνεργασίες με το δικό της πρόγραμμα νέων κατασκευών και για ένταξη σε ευρύτερη ευρωπαϊκή αλυσίδα εφοδιασμού.

Η Πράγα επέλεξε τελικά την κορεατική KHNP, κυρίως λόγω τιμής και ιστορικού επιτυχημένων έργων. Ο σχεδιασμός EPR της EDF ταλαιπωρείται από καθυστερήσεις και υπερβάσεις κόστους στη Φλαμανβίλ στη Γαλλία και στο Όλκιλουοτο στη Φινλανδία, ενώ η KHNP έχει ολοκληρώσει πολλαπλές μονάδες στη Νότια Κορέα εντός χρονοδιαγράμματος. Η απόφαση συνιστά μια σιωπηρή αλλά σημαντική ετυμηγορία για την κατάσταση της ευρωπαϊκής πυρηνικής βιομηχανίας.

Γαλλία και Τσεχία συγκλίνουν ως προς τη πολιτική βούληση και την κοινή γνώμη. Η στήριξη της πυρηνικής ενέργειας στην Τσεχία, με ποσοστά 71‑78%, είναι αντίστοιχη με τα 66‑70% της Γαλλίας. Και οι δύο χώρες αξιοποιούν τις ενεργειακές κρίσεις για να ενισχύσουν την εγχώρια ισχύ βάσης χαμηλών εκπομπών και πιέζουν ενεργά για ένα ισχυρότερο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την πυρηνική ενέργεια, ζητώντας ίση μεταχείριση για την ατομική ενέργεια στην πράσινη χρηματοδότηση.

Παραμένουν ωστόσο εμπόδια. Η Αυστρία είναι από τους πιο έντονους επικριτές και έχει κινήσει νομικές διαδικασίες κατά των ευρωπαϊκών κρατικών ενισχύσεων για το Ντούκοβανι. Πρέπει επίσης να επιλεγεί μέχρι τη δεκαετία του 2030 χώρος μόνιμης αποθήκευσης πυρηνικών αποβλήτων, ενώ ο κίνδυνος υπερβάσεων κόστους παραμένει, ακόμη και με κορεάτες αναδόχους. Προς το παρόν, η στρατηγική της Τσεχίας συγκαταλέγεται στα πιο συνεκτικά σχέδια στην Κεντρική Ευρώπη.

Γράφημα και δεδομένα: Leticia Batista-Cabanas