Με τον DMA οι Ευρωπαίοι επιλέγουν προεπιλεγμένο πρόγραμμα περιήγησης, πληρώνουν με άλλες εφαρμογές και ανταλλάσσουν μηνύματα μεταξύ πλατφορμών. Η εφαρμογή του νόμου ακόμη εξελίσσεται και πολλοί πολίτες δεν γνωρίζουν την ύπαρξή του.
Ο DMA τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο του 2023 και στοχεύει τους λεγόμενους gatekeepers, μια χούφτα τεχνολογικών γιγάντων των οποίων οι πλατφόρμες έχουν μετατραπεί σε βασική υποδομή της σύγχρονης ζωής.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Βάσει του νόμου, εταιρείες όπως η Apple, η Google, η Meta, η Amazon και η ByteDance πρέπει να ανοίξουν τα οικοσυστήματά τους σε ανταγωνιστές, να δώσουν στους χρήστες μεγαλύτερο έλεγχο στα δεδομένα τους και να πάψουν να δίνουν προτεραιότητα στις δικές τους υπηρεσίες έναντι των ανταγωνιστικών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όρισε συνολικά επτά gatekeepers και στην πρώτη επίσημη επανεξέταση του κανονισμού, που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2026, έκρινε ότι παραμένει «κατάλληλος για τον σκοπό του».
Περισσότερες επιλογές, περισσότερα κλικ
Οι πιο ορατές επιπτώσεις είναι οι νέες οθόνες επιλογής και οι διευρυμένες προεπιλογές. Οι χρήστες iPhone στην ΕΕ μπορούν να ορίσουν ανταγωνιστικούς browser ή εφαρμογές πληρωμών ως προεπιλεγμένες, να εγκαθιστούν εφαρμογές εκτός οικοσυστήματος και να χρησιμοποιούν λύσεις πληρωμών τρίτων. Για παράδειγμα, οι χρήστες στη Γερμανία πληρώνουν μέσω PayPal, ενώ στη Σκανδιναβία τοπικές εφαρμογές πληρωμών είναι διαθέσιμες στις συσκευές της Apple.
Η διαλειτουργική ανταλλαγή μηνυμάτων, ένα όνειρο για τους υπερασπιστές των ψηφιακών δικαιωμάτων, έχει αρχίσει να γίνεται πραγματικότητα. Ένας χρήστης του BirdyChat, μιας νεοφυούς επιχείρησης από τη Λετονία, μπορεί πλέον να στείλει μήνυμα σε κάποιον στο WhatsApp, κάτι που πριν από τον DMA ήταν τεχνικά και νομικά αδύνατο. Ο Αγουστίν Ρέινα, γενικός διευθυντής της BEUC, της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Καταναλωτών, το επισημαίνει αυτό ως πρώιμη απόδειξη ότι ο νόμος λειτουργεί.
«Σήμερα, οι καταναλωτές μπορούν να επιλέξουν τον προτιμώμενο browser τους στο iOS μέσα από αυτό που αποκαλούμε οθόνη επιλογής. Βλέπουμε επίσης ότι οι καταναλωτές μπορούν να ανταλλάσσουν μηνύματα από το BirdyChat με κάποιον που βρίσκεται στο WhatsApp», δήλωσε στο Euronews.
Έρευνες δείχνουν ότι οι οθόνες επιλογής είναι αποτελεσματικές. Δεδομένα από έξι εταιρείες που παρακολουθεί το Reuters υποδεικνύουν ότι οι χρήστες στην ΕΕ απομακρύνονται από προεπιλεγμένους browser όπως το Chrome και το Safari, επιλέγοντας εναλλακτικές με έμφαση στην ιδιωτικότητα. Η Mozilla, δημιουργός του Firefox, αναφέρει υψηλή διατήρηση χρηστών μεταξύ όσων επιλέγουν τον browser της μέσω των οθονών που επιβάλλει ο DMA και αποδίδει την αύξηση των χρηστών της στην ΕΕ στον συγκεκριμένο νόμο.
Το πρόβλημα της τριβής
Δεν έχουν όλοι οι πολίτες βιώσει τον DMA ως απελευθερωτικό. Έρευνες καταναλωτών δείχνουν ότι απλές ψηφιακές εργασίες απαιτούν πλέον περισσότερα βήματα για πολλούς, με έως και 66% των συχνοχρηστών να αναφέρουν πιο χρονοβόρες αναζητήσεις και ορισμένους να κάνουν λόγο για λιγότερο συναφή αποτελέσματα.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι αυτή η τριβή δεν είναι τυχαία. Θεωρούν ότι ο DMA ορίζει εσφαλμένα τον ψηφιακό ανταγωνισμό, δίνοντας προτεραιότητα στην πρόσβαση ανταγωνιστών σε εδραιωμένες πλατφόρμες αντί να ενθαρρύνει την εμφάνιση νέων παικτών. Ορισμένοι προειδοποιούν ότι η επιβολή νέων κανόνων πριν αποδειχθεί η ζημιά αποθαρρύνει τις επενδύσεις και καθυστερεί την κυκλοφορία προϊόντων. Τα επιπλέον βήματα και η μεγαλύτερη πολυπλοκότητα, τονίζουν, προκύπτουν άμεσα από τις απαιτήσεις συμμόρφωσης και τον τρόπο που αντιδρούν οι ίδιες οι εταιρείες.
Η Apple δήλωσε ότι η συμμόρφωση με τον DMA έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο διαθέτει νέες λειτουργίες στην ΕΕ. Η εταιρεία καθυστέρησε την κυκλοφορία της λειτουργίας iPhone Mirroring για τους Ευρωπαίους χρήστες, επικαλούμενη τις αναγκαίες κανονιστικές αλλαγές. Για τον Ρέινα, το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ο νόμος, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι εταιρείες ανταποκρίνονται σε αυτόν. «Το ερώτημα δεν είναι αν ο DMA δυσκολεύει τη ζωή των καταναλωτών. Είναι γιατί ο τρόπος εφαρμογής του DMA από αυτές τις εταιρείες καθιστά την άσκηση των δικαιωμάτων που προβλέπει ο DMA πιο δύσκολη για τους καταναλωτές», είπε στο Euronews.
Ένα παιχνίδι πινγκ-πονγκ
Στις Βρυξέλλες, όπου εφαρμόζεται η ψηφιακή ρύθμιση, αξιωματούχοι και οργανώσεις καταναλωτών περιγράφουν μια αργή, επαναληπτική μάχη με τις μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες του κόσμου. Οι gatekeepers υποβάλλουν αλλαγές, η Επιτροπή τις εξετάζει, τις κρίνει ανεπαρκείς και ο κύκλος επαναλαμβάνεται.
«Υπάρχει ένα πινγκ-πονγκ ανάμεσα στην Επιτροπή και τους gatekeepers. Πολλές από αυτές τις εταιρείες κάνουν μικρές αλλαγές και μετά επιστρέφουν στην Επιτροπή για να ρωτήσουν “σας αρέσει αυτό;”. Και η Επιτροπή τους απαντά “όχι, αυτό δεν αρκεί”. Αυτό απλώς καθυστερεί αλλαγές που είναι απολύτως αναγκαίες», περιγράφει ο Ρέινα.
Η Επιτροπή έχει δείξει ότι είναι διατεθειμένη να επιβάλει χρηματικές κυρώσεις. Τον Απρίλιο του 2025, η Apple τιμωρήθηκε με πρόστιμο 500 εκατομμυρίων ευρώ για παραβίαση των κανόνων κατά του steering, που απαγορεύουν στους προγραμματιστές του App Store να ενημερώνουν τους χρήστες για φθηνότερες προσφορές αλλού. Η Meta δέχθηκε πρόστιμο 200 εκατομμυρίων ευρώ για το μοντέλο διαφήμισης «συγκατάθεση ή πληρωμή», το οποίο, κατά την Επιτροπή, δεν προσέφερε στους χρήστες μια πραγματική εναλλακτική. Και οι δύο εταιρείες έχουν ασκήσει έφεση.
Δεν έχουν επιβληθεί ακόμη πρόστιμα ειδικά για παραβιάσεις που σχετίζονται με τις προεπιλεγμένες επιλογές, αν και η Επιτροπή έκλεισε έρευνα για την οθόνη επιλογής browser της Apple αφού η εταιρεία συμφώνησε να βελτιώσει τη χρηστικότητά της.
Η τεχνητή νοημοσύνη και το επόμενο σύνορο
Οι οργανώσεις καταναλωτών εξετάζουν ζητήματα πέρα από το τρέχον πεδίο εφαρμογής του DMA. Η ταχεία ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στις ψηφιακές πλατφόρμες εγείρει ερωτήματα για το αν ο νόμος μπορεί να συμβαδίσει με τις τεχνολογικές εξελίξεις.
Η Επιτροπή έχει ανοίξει έρευνα για την απόφαση της Meta να ενσωματώσει τεχνητή νοημοσύνη στο WhatsApp χωρίς να προσφέρει στους χρήστες τη δυνατότητα να εξαιρεθούν ή να επιλέξουν εναλλακτικό chatbot, κίνηση που ο Ρέινα βλέπει ως δοκιμαστική υπόθεση για το πώς πρέπει να εξελιχθεί το ρυθμιστικό οπλοστάσιο. «Αυτές οι αγορές εξελίσσονται πολύ γρήγορα και, λόγω της φύσης της τεχνολογίας, γίνεται πολύ πιο δύσκολο να ασκηθεί έλεγχος. Εκεί είναι που οι αρχές πρέπει να έχουν τους μηχανισμούς και τα εργαλεία για να πουν: μέχρι εδώ, τώρα πρέπει να εφαρμόσετε αυτές τις αλλαγές χωρίς καθυστέρηση», επιμένει ο Ρέινα.
Η BEUC έχει ζητήσει την επέκταση των κανόνων διαλειτουργικότητας του DMA στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υποστηρίζοντας ότι οι χρήστες θα πρέπει να μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ πλατφορμών χωρίς να υπόκεινται σε αλγορίθμους που δεν επέλεξαν. Η οργάνωση θεωρεί επίσης ότι οι υπηρεσίες cloud και οι υποδομές τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να ενταχθούν στον νόμο, καθώς αποκτούν κεντρικό ρόλο στην ψηφιακή οικονομία.
Κυριαρχία, όχι προστατευτισμός
Ο DMA έχει πλέον ενταχθεί σε μια ευρύτερη γεωπολιτική αντιπαράθεση. Κριτικοί στην Ουάσινγκτον τον περιγράφουν ως προστατευτικό μέτρο που στοχεύει αμερικανικές εταιρείες. Αρκετοί από τους επτά ορισμένους gatekeepers, μεταξύ των οποίων οι Alphabet, Apple, Meta, Amazon και ByteDance, έχουν την έδρα τους εκτός Ευρώπης, όμως η Επιτροπή επιμένει ότι ο νόμος βασίζεται στο μέγεθος και τη δύναμη στην αγορά και όχι στην εθνικότητα.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τονίζει ότι οποιαδήποτε εμπορική συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα αποτύχει εάν συνεπάγεται υποχώρηση στα ευρωπαϊκά ψηφιακά πρότυπα. «Πουθενά στον DMA δεν στοχοποιούνται αμερικανικές εταιρείες. Βασίζεται αποκλειστικά σε ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια. Όμως η Ευρώπη πρέπει να διατηρήσει τη δυνατότητα να ορίζει τους δικούς της κανόνες. Η ξένη παρέμβαση είναι απλώς απαράδεκτη», λέει ο Ρέινα.
Αυτό που ενδιαφέρει πρωτίστως τους καταναλωτές είναι ο απτός αντίκτυπος. Η BEUC εγκαινίασε την καμπάνια «Choice by Default» για να ενισχύσει την ενημέρωση. Ο DMA άλλαξε τους ψηφιακούς κανόνες, αλλά παραμένει ασαφές αν οι πολίτες το αντιλαμβάνονται στην καθημερινότητά τους.