«Κάθε μέρα μετρά»: Η ΕΕ σπεύδει να κλείσει συμφωνία για την αμυντική βιομηχανία

Η ΕΕ ευελπιστεί ότι μπορεί να καταλήξει σε συμφωνία για ένα πακέτο μέτρων που στοχεύουν στη μείωση της γραφειοκρατίας, την ενίσχυση της διαφάνειας και την τόνωση της εγχώριας παραγωγής, ως απάντηση στις αυξανόμενες απειλές ασφάλειας, όμως παραμένουν σοβαρές εκκρεμότητες σε ό,τι αφορά την αυτονομία, με κίνδυνο για την ασφάλεια της ηπείρου.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Την Τρίτη, μέλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της κυπριακής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, που εκπροσωπεί τα κράτη μέλη, συναντήθηκαν στις Βρυξέλλες για να δώσουν την τυπική έγκριση στο αποκαλούμενο «Defence Readiness Omnibus», ένα πακέτο μέτρων που προτάθηκε πριν από έναν χρόνο και έχει στόχο την απλούστευση των διαδικασιών για τη βιομηχανία άμυνας.

Ωστόσο, έχουν προκύψει διαφωνίες ως προς τις λεπτομέρειες των προτάσεων, ιδίως τα κριτήρια επιλεξιμότητας. Οι συνομιλίες αναδεικνύουν μια διαχρονική ένταση ανάμεσα στην πιο βαθιά ευρωπαϊκή αμυντική ολοκλήρωση και την επιθυμία των κυβερνήσεων να διατηρήσουν τον κυριαρχικό έλεγχο των προμηθειών και της βιομηχανικής πολιτικής.

Η ικανότητα της Ευρώπης να αποτρέπει την επιθετικότητα και να ανταποκρίνεται σε κρίσεις βρέθηκε στο επίκεντρο μετά τη ρωσική πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία το 2022, σε μια περίοδο που ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απομακρύνεται ολοένα περισσότερο από τις διατλαντικές σχέσεις.

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα απειλήσει με αποχώρηση από το ΝΑΤΟ (Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου) και έχει κλιμακώσει τη ρητορική του περί προσάρτησης της Γροιλανδίας. Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλλας έχει προειδοποιήσει για τις επιδιώξεις της Μόσχας και έχει υπογραμμίσει τη σημασία να γίνει η Ευρώπη πιο αυτάρκης.

«Η Ρωσία προετοιμάζει τις ένοπλες δυνάμεις της για μια μακροχρόνια αντιπαράθεση με τη Δύση», προειδοποίησε πρόσφατα η Κάλλας από το Ταλίν της Εσθονίας.

«Το αν ο (Βλαντίμιρ) Πούτιν τολμήσει κάποια στιγμή να δοκιμάσει το ΝΑΤΟ εξαρτάται αποκλειστικά από εμάς. Η αποτροπή λειτουργεί όταν είναι αξιόπιστη· η επίδειξη αδυναμίας απλώς προσκαλεί την επιθετικότητα».

Εν μέσω θεσμικών εκκλήσεων για επανεξοπλισμό, η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία ζητά περισσότερη συνέπεια και λιγότερη γραφειοκρατία. Η ίδια η Κομισιόν αναγνωρίζει καθυστερήσεις έως και ενός έτους στην παροχή του «πράσινου φωτός» για ορισμένες διαδικασίες αδειοδότησης στον τομέα της άμυνας.

«Δεν προμηθευόμαστε όσα έχουμε δεσμευθεί και η Ρωσία βλέπει αδυναμία», είπε στο Euronews μία διπλωματική πηγή υπό τον όρο της ανωνυμίας, προσθέτοντας ότι τα αποθέματα είναι άδεια και η βιομηχανία υποστηρίζει πως δεν έχουν καλυφθεί οι παραγγελίες των κυβερνήσεων.

Οmnibus

Ως αποτέλεσμα, η Επιτροπή πρότεινε το Οmnibus, που καλύπτει τρεις βασικούς φακέλους και βασίζεται στις εισηγήσεις άνω των 34 ευρωπαϊκών αμυντικών εταιρειών για το πώς μπορεί να αυξηθεί η παραγωγή και να καλυφθεί αυτή η ανάγκη. Το πακέτο προβλέπει την απλούστευση των κανόνων για τις κοινές προμήθειες, τη διευκόλυνση της πρόσβασης στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (EDF) και τη δημιουργία πιο προβλέψιμων κανόνων για τη βιομηχανία.

Κύπριος αξιωματούχος ανέφερε ότι «εργαζόμαστε σκληρά» ώστε να ολοκληρώσουμε το σύνολο του πακέτου Οmnibus εντός της θητείας τους, η οποία λήγει στα τέλη Ιουνίου. Άλλος διαπραγματευτής, κοντά στις συνομιλίες, είπε ότι υπάρχουν «πολλά ανοικτά ζητήματα».

Ο Δανός ευρωβουλευτής Χένρικ Νταλ, ένας από τους βασικούς διαπραγματευτές του φακέλου του omnibus που αφορά τις άδειες, δήλωσε νωρίς το πρωί της Τρίτης, πριν ξεκινήσει ακόμη ένας γύρος τριμερούς διαλόγου, ότι οι συμβιβασμοί μπορεί να είναι εφικτοί, παρά τον αργό ρυθμό.

«Θα θέλαμε να ολοκληρώσουμε τον τριμερή διάλογο σήμερα», είπε ο Νταλ.

Εξέφρασε την εκτίμηση ότι μπορεί να βρεθεί μέση λύση σε ζητήματα όπως το μητρώο διαφάνειας και η καθιέρωση ενιαίου σημείου επαφής για την επικοινωνία, αλλά πρόσθεσε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να περιμένει και ότι ορισμένοι φάκελοι προχωρούν «πολύ αργά».

«Πρέπει πλέον να είμαστε έτοιμοι μέχρι το 2030. Κάθε μέρα μετράει», είπε, προσθέτοντας: «Ελπίζω να μπορέσουμε να το ολοκληρώσουμε αυτό».

Πηγή κοντά στις διαπραγματεύσεις επιβεβαίωσε ότι, έπειτα από πολλή συζήτηση, σημειώθηκε πρόοδος ως προς την αμυντική ετοιμότητα και την έκδοση αδειών, με ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια, τα κριτήρια επιλεξιμότητας, να παραμένει άλυτο.

Τα κριτήρια επιλεξιμότητας δημιουργούν προβλήματα

Η πρόταση της Επιτροπής αποσκοπεί στο να ενθαρρύνει αμυντικές προμήθειες για έργα στα οποία συμμετέχουν τρία κράτη μέλη, μεταξύ άλλων προϋποθέσεων.

Οι προτιμήσεις διαφέρουν από κράτος μέλος σε κράτος μέλος, με τη Γαλλία να πιέζει παραδοσιακά για αυστηρότερους κανόνες ευρωπαϊκής προτίμησης, ενώ χώρες όπως η Πολωνία ζητούν μεγαλύτερη ποικιλία.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προστατεύουν με ζήλο οτιδήποτε μπορεί να επηρεάσει την εθνική τους κυριαρχία σε έναν τόσο ευαίσθητο τομέα όπως η αμυντική πολιτική.

Μία διπλωματική πηγή ανέφερε ότι η αυστηροποίηση των κριτηρίων θα μπορούσε να «έχει αντίκτυπο στην κυριαρχία των κρατών μελών για θέματα που σχετίζονται με την άμυνα». Άλλη πηγή το επανέλαβε, τονίζοντας: «Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορεί να έχουν διαφορετικά συμφέροντα όταν καλούνται να κρίνουν αν ένα προϊόν είναι ευαίσθητο ή όχι».

«Η Επιτροπή δεν μπορεί απλώς να αφαιρέσει αυτή την εθνική αρμοδιότητα με το επιχείρημα ότι αυτό είναι υπερβολικά περίπλοκο», πρόσθεσε.

Η τελευταία έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας (EDA), που καταγράφει τις κύριες τάσεις στον τομέα της άμυνας σε όλη την ήπειρο, ανέφερε πέρυσι ότι οι δαπάνες για την άμυνα έφτασαν στο πρωτοφανές ποσό των 343 δισ. ευρώ. Αυτό συνιστά αύξηση κατά 19% σε σχέση με το 2023, ανεβάζοντας τις δαπάνες στο 1,9% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος. Η EDA αποδίδει το μεγαλύτερο μέρος αυτής της αύξησης στις «γεωπολιτικές ανακατατάξεις» και στις εκκλήσεις του Τραμπ για ενίσχυση των στόχων δαπανών άμυνας του ΝΑΤΟ.

Ωστόσο, παράγοντες όπως τα «νόμιμα βιομηχανικά συμφέροντα, η γραφειοκρατική πολυπλοκότητα, οι χρονοβόρες διαδικασίες λήψης αποφάσεων και οι ασυντόνιστοι κύκλοι σχεδιασμού» συχνά εμποδίζουν τα συνεργατικά αμυντικά προγράμματα, αναφέρει η έκθεση. Απαιτείται περισσότερη «συνεργασία» και λιγότερος «κατακερματισμός».

Ο τριμερής διάλογος πάντως δεν είναι το τελευταίο βήμα. Αφού εγκριθεί στις διαπραγματεύσεις, θα πρέπει στη συνέχεια να λάβει την τυπική έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ακολούθως τη στήριξη των 27 κρατών μελών της ΕΕ σε σύνοδο του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παραμένει, όμως, το ερώτημα αν ο χρόνος είναι με το μέρος της Ένωσης.

Πολλές εθνικές υπηρεσίες ασφάλειας έχουν προειδοποιήσει ότι η Ρωσία θα μπορούσε να είναι σε θέση να επιτεθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως το τέλος της δεκαετίας και ότι τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ δεν είναι ακόμη επαρκώς προετοιμασμένα.

Ο επίτροπος Άμυνας της ΕΕ Άντριους Κουμπίλιους έχει επίσης τονίσει στο παρελθόν ότι η Ένωση δεν «αντιλαμβάνεται τη μεγαλύτερη πρόκληση».

«Πρέπει να είμαστε έτοιμοι να πολεμήσουμε όχι μόνο τους σημερινούς πολέμους, αλλά και τους πολέμους του αύριο», είπε περίπου έναν μήνα προτού προτείνει το Οmnibus, πέρυσι.

«Και η ικανότητά μας να δώσουμε αυτές τις μελλοντικές μάχες θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητά μας να προχωρήσουμε σε ριζικές καινοτομίες στον τομέα της άμυνας».