Στα τέλη του 2024, η Λιθουανία διέθετε 6.344 καταφύγια, ικανά να προστατεύσουν το 53% του πληθυσμού, σύμφωνα με την Εθνική Ελεγκτική Υπηρεσία
Όταν στο Βίλνιους, την πρωτεύουσα της Λιθουανίας, ήχησε προειδοποίηση για απειλή από drone που καλούσε τους κατοίκους να αναζητήσουν καταφύγιο, η Ρούτα Γκασκάουσκαϊτε έτρεξε στο πιο κοντινό, για να διαπιστώσει όμως ότι ήταν κλειδωμένο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στριμωγμένη ανάμεσα στη Ρωσία και τη Λευκορωσία, σύμμαχο του Κρεμλίνου, η Λιθουανία προειδοποιεί εδώ και χρόνια για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι χώρες της Βαλτικής.
Καθώς η Ουκρανία εντείνει τα αντίποινα σε ρωσικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στη Βαλτική Θάλασσα και τα drone εντοπίζονται να παρεκκλίνουν πάνω από την περιοχή, οι παρενέργειες του πολέμου για τις οποίες προειδοποιούσε το Κίεβο εδώ και πολύ καιρό, αιφνιδίασαν τη Λιθουανία.
Η προειδοποίηση της 20ής Μαΐου προς τους πολίτες να κατέβουν σε υπόγεια καταφύγια λόγω drone στον εναέριο χώρο της Λιθουανίας ήταν η πιο ηχηρή υπενθύμιση εδώ και χρόνια ότι τα σχέδια έκτακτης ανάγκης πρέπει να λειτουργούν πλήρως.
Η Γκασκάουσκαϊτε διαπίστωσε ότι αυτό δεν συμβαίνει.
«Έχουμε αυτή την εφαρμογή… που δείχνει πού είναι όλα τα κοντινά καταφύγια», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο η 29χρονη διευθύντρια πολιτιστικών προγραμμάτων.
«Πήγαμε σε ένα από αυτά, αλλά ήταν γεμάτο ιστούς αράχνης. Και έμοιαζε να μην είναι κανείς εκεί».
Μόνο στο τρίτο υπόγειο καταφύγιο που ήταν σημειωμένο κοντά στο διαμέρισμά της κατάφερε τελικά να μπει η Γκασκάουσκαϊτε, και αυτό αφού περίμενε σχεδόν 20 λεπτά για να της το ανοίξουν.
Ήταν η πρώτη φορά που πρωτεύουσα κράτους μέλους της ΕΕ και του ΝΑΤΟ αναγκάστηκε να καλέσει τον πληθυσμό της να αναζητήσει καταφύγιο μετά την έναρξη της ρωσικής πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία το 2022.
«Κενά» που πρέπει να καλυφθούν
Η Γκασκάουσκαϊτε διαπίστωσε σύντομα ότι η δική της περίπτωση δεν ήταν μεμονωμένη.
Μετά τη λήξη του συναγερμού, άρχισαν να πληθαίνουν οι μαρτυρίες δυσαρεστημένων κατοίκων που δεν μπόρεσαν να μπουν σε καταφύγια σε σχολεία ή τα βρήκαν κλειστά.
«Δυστυχώς, αυτό το τεστ έδειξε ότι υπάρχουν κάποια… τυφλά σημεία που δεν είχαμε σκεφτεί», είπε η ίδια.
Τα προβλήματα ήταν τόσο εκτεταμένα, που η πρωθυπουργός της Λιθουανίας Ίνγκα Ρουγινιενέ, η οποία είχε επίσης πάει σε καταφύγιο μαζί με τον πρόεδρο της χώρας και βουλευτές, προχώρησε σε δημόσια απολογία για τα λάθη στην ενημέρωση και δεσμεύτηκε να επανεξετάσει τις διαδικασίες.
«Δεν μπορείς να είσαι πλήρως προετοιμασμένος για όλα τα σενάρια», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο υφυπουργός Άμυνας Τόμας Γκοντλιαουσκας, παραδεχόμενος πάντως ότι υπάρχουν «κάποια κενά που θα θέλαμε να καλύψουμε» στον σχεδιασμό της Λιθουανίας.
«Πρέπει να βελτιώσουμε την προσέγγισή μας στο σύστημα των καταφυγίων», πρόσθεσε, συμπεριλαμβανομένης της καλύτερης γνώσης για το πώς διαχειρίζονται και σε ποιον ανήκουν.
Για τον Γκοντλιαουσκας, πρώην στρατιωτικό που είναι πλέον υπεύθυνος για την εθνική και πολιτική ετοιμότητα, στόχος είναι επίσης να εκπαιδευτεί το μεγαλύτερο μέρος των 2,8 εκατομμυρίων πολιτών της Λιθουανίας για το ενδεχόμενο μιας έκτακτης ανάγκης.
Σκοπεύει να διπλασιάσει τον αριθμό των σκοπευτηρίων από τα σημερινά 67, ώστε να μπορούν να εξασκούνται ο στρατός, τα μέλη των σκοπευτικών συλλόγων και οι κυνηγοί.
Θέλει επίσης να αναπτύξει ένα δίκτυο αρθρωτών εκπαιδευτικών δομών, που θα μπορούσαν να λειτουργούν και ως καταφύγια.
Καταφύγια πολλαπλών χρήσεων
Η ιδέα ταίριαξε με ένα αγαπημένο σχέδιο του δημάρχου του Κάζλου Ρούντα, μιας κωμόπολης περίπου 6.000 κατοίκων, 115 χιλιόμετρα από το Βίλνιους, που περιβάλλεται από πυκνά δάση όπου εκπαιδεύονται ΝΑΤΟϊκοί στρατιώτες.
Το Κάζλου Ρούντα βρίσκεται επίσης περίπου 50 χιλιόμετρα από τα σύνορα με τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ.
«Δεν έχουμε πραγματικά καταφύγια πολλαπλών χρήσεων για τους πολίτες», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο δήμαρχος, Μάντας Βαράσκα.
Εδώ και καιρό προσπαθεί να εξασφαλίσει στήριξη για την κατασκευή ενός υπόγειου καταφυγίου μήκους έως 100 μέτρων, που θα μπορούσε να φιλοξενήσει 3.000 ανθρώπους και, σε καιρό ειρήνης, να στεγάζει αθλητικούς χώρους, γυμναστήρια και σκοπευτήριο.
Ο Βαράσκα δείχνει μια πράσινη λωρίδα γης κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής στο κέντρο της πόλης, επιλεγμένη προσεκτικά ώστε «σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, ακόμη κι αν δεν έχεις αυτοκίνητο, να χρειάζεσαι πέντε λεπτά τρέξιμο για να φτάσεις σε ασφαλές σημείο».
Ελπίζει ότι οι εργασίες θα μπορούσαν να ξεκινήσουν του χρόνου, αλλά προς το παρόν προσπαθεί να εξασφαλίσει χρηματοδότηση.
Προετοιμασία για τα χειρότερα
Στα τέλη του 2024, η Λιθουανία διέθετε 6.344 καταφύγια, ικανά να προστατεύσουν το 53% του πληθυσμού, όπως ανέφερε σε περσινή έκθεσή του το Εθνικό Ελεγκτικό Γραφείο της χώρας.
Τα χαρακτηριστικά κίτρινα αυτοκόλλητα έχουν πλέον γεμίσει το Βίλνιους και φαίνονται στις εισόδους των χώρων στάθμευσης, των σχολείων, των υπουργείων και σε απλά υπόγεια κάτω από πολυκατοικίες της σοβιετικής εποχής.
Ωστόσο, τα προβλήματα παραμένουν: η έκθεση προειδοποιούσε ότι το 91% των καταφυγίων δεν είναι προσβάσιμο σε άτομα με αναπηρία.
Κατέληγε ότι «το κράτος δεν είναι ακόμη έτοιμο να προστατεύσει το σύνολο του πληθυσμού σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης ή πολέμου».
Ορισμένοι κάτοικοι, όπως η Ρούτα Γκασκάουσκαϊτε, αποφάσισαν να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους.
Λίγες ημέρες μετά τον αεροπορικό συναγερμό στο Βίλνιους, συγκεντρώθηκε με φίλους της για να ελέγξουν τα αποθέματά τους και να φρεσκάρουν τις διαδικασίες παροχής πρώτων βοηθειών.
«Αυτό είναι το μόνο που με ηρεμεί, να ξέρω ότι είμαι προετοιμασμένη», λέει. «Αυτό κάνω, προετοιμάζομαι, απλώς ελπίζω για το καλύτερο και προετοιμάζομαι για τα χειρότερα».