Πόλεμος, κρίσεις και ανασφάλεια είναι για πολλούς νέους πλέον κομμάτι της καθημερινότητας
«Σε κάθε περίπτωση δεν είμαι καθόλου έτοιμη για πόλεμο και φοβάμαι πραγματικά», λέει μια χρήστρια του TikTok σε ένα βίντεο. Ένας άλλος αφηγείται ότι πριν από περισσότερα από δέκα χρόνια πίστευε ακόμη πως «ποτέ ξανά δεν θα μπορούσε να ξεσπάσει παγκόσμιος πόλεμος». «Ναι, έκανα λάθος», λέει σήμερα. «Φοβάμαι τον πόλεμο, φοβάμαι αυτό που έρχεται. Νιώθω λίγο ανίσχυρη», λέει μια άλλη νεαρή γυναίκα σε βίντεο προς τους followers της.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το 81% των 12 έως 25 ετών στη Γερμανία αναφέρει τον φόβο για έναν πόλεμο στην Ευρώπη ως ανησυχία, σύμφωνα με τη Shell-Jugendstudie του 2024. Έκτοτε, η κατάσταση ασφαλείας στην Ευρώπη έχει επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο: λόγω υβριδικών επιθέσεων, σαμποτάζ και επανειλημμένων απειλών από τη Μόσχα ότι, σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης, θα μπορούσαν να δεχθούν επίθεση και στόχοι του NATO.
«Δεν προκαλούμε έτσι;»
Με αυτή την αγωνία έρχεται αντιμέτωπος και ο David Matei, influencer και λοχαγός της εφεδρείας της Bundeswehr. Ο Matei, μέσω των λογαριασμών του στα social media, φτάνει σε ένα κοινό εκατομμυρίων. Έχει ήδη δημοσιεύσει βίντεο με υπουργούς, ανάμεσά τους τον υπουργό Εξωτερικών Johann Wadephul (CDU), καθώς και με τον πρόεδρο του Bundesamt für Verfassungsschutz, Sinan Selen. Στόχος του είναι να κάνει την πολιτική ασφάλειας κατανοητή και προσβάσιμη σε όλους.
Μιλώντας στο Euronews, αφηγείται μια εμφάνισή του σε podcast, όπου στην πραγματικότητα το θέμα δεν ήταν η πολιτική ασφάλειας. Παρ’ όλα αυτά, εκεί τον ρώτησαν για την απόπειρα επίθεσης με drone στη Λειψία.
Εκεί, όπως λέει, συνειδητοποίησε πόσο μεγάλο ρόλο παίζει ο φόβος για πόλεμο. Όταν η συζήτηση έφτασε στην επίθεση με drone στη Λειψία και στην αντίδραση της Γερμανίας, τον ρώτησαν: «Δεν προκαλούμε έτσι; Δεν πυροδοτούμε κάπως κάτι;» Και: «Φοβάμαι ότι ο πόλεμος θα ξεσπάσει, αν αντιδράσουμε τώρα».
Σε τέτοιους φόβους ο Matei προσπαθεί να απαντήσει προσφέροντας μια διαφορετική οπτική. Όταν οι νέοι λένε: «Δεν πρέπει να κάνουμε τίποτα, γιατί αλλιώς μας απειλεί με πόλεμο», τους εξηγεί την αρχή της αποτροπής. Η ισχύς, όπως λέει, μπορεί να βοηθήσει και στο να αποτραπεί ένας πόλεμος. «Και όταν ανοίγεις ξανά αυτές τις πόρτες ή αυτή τη σκέψη, τότε πολύ συχνά βλέπω στους ανθρώπους στιγμές τύπου “αχά”», αφηγείται.
«Είναι ένα εντελώς νέο ζευγάρι γυαλιά που τους προσφέρω», λέει ακόμη ο Matei, εξηγώντας ότι τις ίδιες εμπειρίες έχει τόσο στα σχόλια, στα προσωπικά μηνύματα όσο και στην πραγματική ζωή.
«Σε γενικές γραμμές θα έλεγα: υπάρχουν τώρα άνθρωποι δεξιά κι αριστερά που έχουν ήδη αρκετά παγιωμένες απόψεις. Μπορεί να μείνει ακόμη και το ίδιο το διαβατήριο του Πούτιν στη Λειψία. Κι ύστερα, κατά τη δική μου αντίληψη, υπάρχει ανάμεσα σε αυτούς μια πολύ μεγάλη σιωπηλή πλειοψηφία, που δεν έχει ακόμη καταλήξει και που μπορείς με κάποιο τρόπο να την προσεγγίσεις με το θέμα. Αυτοί κοιτάζουν πραγματικά: τι μεταδίδεται τώρα; Εμπιστεύονται επίσης τις γερμανικές αρχές και περιμένουν να δουν τι θα πει ο Generalbundesanwalt.»
Όταν ο θυμός και ο φόβος έχουν απήχηση
Εφαρμογές όπως το TikTok δεν χρησιμοποιούνται πια από τους νέους μόνο για ψυχαγωγία. Σύμφωνα με τη νεανική μελέτη «TikTok ungeschminkt (πηγή στα Γερμανικά)» του Industrieverband Körperpflege- und Waschmittel (IKW), περίπου το 43% των 16 έως 24 ετών χρησιμοποιεί συνειδητά την εφαρμογή βίντεο ως μηχανή αναζήτησης, δηλαδή ως υποκατάστατο του Google. Εκεί αναζητούνται πολύ διαφορετικά πράγματα – από εστιατόρια και προϊόντα μέχρι ειδήσεις.
Μια μελέτη (πηγή στα Γερμανικά) των Bösch και Divon για το TikTok και τον ρωσικό επιθετικό πόλεμο κατά της Ουκρανίας δείχνει επίσης πώς μπορεί να αλλάξει το προσωπικό feed 'For You' ανάλογα με τη συμπεριφορά των χρηστών. Οι συγγραφείς παρατήρησαν ότι, μετά από στοχευμένη αλληλεπίδραση με βίντεο για τον πόλεμο στην Ουκρανία, εμφανίζονταν στο εξατομικευμένο feed όλο και περισσότερα παρόμοια περιεχόμενα.
Και μια ακόμη μελέτη (πηγή στα Γερμανικά), που δημοσιεύτηκε το 2026 στο επιστημονικό περιοδικό EPJ Data Science, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το πολωτικό περιεχόμενο στο TikTok συγκεντρώνει ιδιαίτερα μεγάλη προσοχή. Για τον σκοπό αυτό, οι ερευνητές εξέτασαν 25.292 βίντεο Γερμανών πολιτικών, κομμάτων και κοινοβουλευτικών ομάδων από τον προεκλογικό αγώνα για τις εκλογές του Bundestag 2025. Βίντεο με αρνητικά συναισθήματα, όπως θυμός και αηδία, ή με επιθέσεις σε άλλες ομάδες πέτυχαν μεγαλύτερη αλληλεπίδραση από πιο θετικά και γεφυρωτικά περιεχόμενα.
Με τα smartphones, τα social media και τη συνεχή διαθεσιμότητα ειδήσεων έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο οι νέοι έρχονται αντιμέτωποι με κρίσεις. Οι ειδήσεις είναι ανά πάσα στιγμή διαθέσιμες στη δική τους οθόνη. Μια μελέτη (πηγή στα Γερμανικά) του Leibniz-Instituts für Medienforschung δείχνει, για παράδειγμα, πώς οι νέοι στο TikTok και το Instagram έρχονται αντιμέτωποι με εικόνες, βίντεο και πληροφορίες για τον πόλεμο. Η συνεχής ροή νέου περιεχομένου και η δυνατότητα ατελείωτου σκρολαρίσματος μπορεί, όταν κανείς ασχολείται με αρνητικές ειδήσεις, να εντείνει την αβεβαιότητα και τους φόβους.
«Η νέα κανονικότα»
Προστίθεται και το γεγονός ότι το πολιτικό ενδιαφέρον των νέων είναι σήμερα τόσο υψηλό όσο δεν είχε υπάρξει ξανά από τις αρχές της δεκαετίας του 2000: σύμφωνα με έναν έκθεση (πηγή στα Γερμανικά) της Bundeszentrale für politische Bildung (bpb), το 2024 το 50% των 12 έως 25 ετών δήλωσε ότι ενδιαφέρεται για την πολιτική. Το 2002 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 30%.
Και ο Matei παρατηρεί αυτή την αλλαγή. Παλαιότερα, κρίσεις όπως ο ιός Ebola ή η ασθένεια BSE έφταναν στους νέους κυρίως μέσω της εφημερίδας των γονιών τους ή της «Tagesschau» στις 20:00. Σήμερα οι νέοι έχουν συνεχώς το κινητό τους μαζί τους. «Τώρα βομβαρδίζονται όλη την ώρα με αυτά και δεν μπορούν πια να κάνουν αλλιώς από το να έρθουν αντιμέτωποι», λέει ο Matei. Για εκείνον, έτσι η κρίση γίνεται «το νέο φυσιολογικό».
«Και αυτό, πιστεύω, οδηγεί αφενός – δεν ξέρω αν πρόκειται για παραίτηση ή για υπερκορεσμό –, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν είναι πια τόσο συνταρακτικό», συνεχίζει ο Matei. «Όταν τώρα κάπου στον κόσμο, δεν ξέρω, στη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ή σε κάποιον άλλο πόλεμο συμβαίνει κάτι, πλέον η αντίδραση είναι: “Α, ναι, εντάξει, επιτίθεται εκεί. Ναι, καλά.” Δεν είναι πια κάτι ιδιαίτερο. Έτσι κανονικοποιείται.»