Οι δύο χώρες φέρονται να εξετάζουν αυτή την περίοδο μηχανισμούς με τους οποίους θα ενθαρρύνουν τους Ουκρανούς άνδρες που ζουν στη Γερμανία να επιστρέψουν στην πατρίδα τους
Οι Ουκρανοί άνδρες στρατεύσιμης ηλικίας 23 έως 60 ετών που εισέρχονται πλέον στην ΕΕ θα πρέπει να εξαιρούνται από το καθεστώς αυτόματης προστασίας· την πρόταση αυτή της ΕΕ στηρίζει «ρητά» ο υπουργός Εσωτερικών της Γερμανίας Αλεξάντερ Ντόμπριντ (CSU). Η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει η ρύθμιση αυτή να εφαρμοστεί σε όλη την ΕΕ, κατόπιν αιτήματος της ουκρανικής κυβέρνησης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε συνέντευξή του στο ουκρανικό πρακτορείο ειδήσεων Ukrinform, ο πρεσβευτής της Ουκρανίας στη Γερμανία, Ολεξίι Μακέγιεφ, ανέφερε ότι οι δύο χώρες εξετάζουν αυτή την περίοδο μηχανισμούς με τους οποίους θα ενθαρρύνουν τους Ουκρανούς άνδρες που ζουν στη Γερμανία να επιστρέψουν στην πατρίδα τους. Για τις προετοιμασίες απέλασης από τη Γερμανία Ουκρανών υπόχρεων στρατιωτικής θητείας, που κατά την ουκρανική οπτική έχουν εγκαταλείψει παράνομα τη χώρα, ο Μακέγιεφ είπε: «Δεν θα αποκαλύψω ακόμη αυτούς τους μηχανισμούς».
Στη Γερμανία βρίσκονται, σύμφωνα με το Κεντρικό Μητρώο Αλλοδαπών, πάνω από 1,3 εκατομμύρια Ουκρανοί και Ουκρανές, οι περισσότεροι εκ των οποίων θεωρούνται πρόσφυγες. Σύμφωνα με στοιχεία του ομοσπονδιακού υπουργείου Εσωτερικών που έχει στη διάθεσή του το Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων (dpa), ανάμεσά τους ήταν, στις 31 Μαΐου, 265.804 άνδρες ηλικίας 23 έως 60 ετών. Στην ΕΕ ο αριθμός των ανδρών ανέρχεται, σύμφωνα με αναφορές, σε περίπου 1,15 εκατομμύρια.
Ανάμεσα στον στρατιωτικό νόμο και τη φυγή
Ένας από αυτούς τους άνδρες είναι ο 26χρονος Βλαντ (όνομα αλλαγμένο). Ο μικρότερος αδελφός του, που είχε φύγει από την Ουκρανία ήδη πριν από την πλήρη εισβολή, τον πήρε τηλέφωνο πρωί, όταν έπεσαν οι πρώτες βόμβες στις 24 Φεβρουαρίου 2022 στην ουκρανική πρωτεύουσα. «Ξεκίνησε, πρέπει να φύγεις», του είπε. Ο Βλαντ έφτιαξε βιαστικά ένα σακίδιο και κατευθύνθηκε προς τον σταθμό. Μέσα είχε μόνο τα απολύτως απαραίτητα: φορητό υπολογιστή, φορτιστή και μερικά ρούχα. Μετά από λίγες ώρες στο τρένο προς τα σύνορα στα δυτικά της χώρας, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι κήρυξε τον στρατιωτικό νόμο.
Ο στρατιωτικός νόμος προβλέπει ότι οι άνδρες στρατεύσιμης ηλικίας δεν επιτρέπεται να εγκαταλείπουν τη χώρα χωρίς άδεια. Από τον Αύγουστο πέρυσι, άνδρες 18 έως και 22 ετών επιτρέπεται και πάλι να φύγουν από την Ουκρανία. Προς το παρόν, ο περιορισμός εξόδου ισχύει μόνο για άνδρες 23 έως 60 ετών που δεν έχουν απαλλαγεί από τη στρατιωτική θητεία και ενδέχεται να έχουν περάσει παράνομα τα ουκρανικά σύνορα. Παρόλα αυτά, οι Ουκρανοί άνδρες που διέφυγαν νόμιμα στη Γερμανία μετά την πλήρη εισβολή φοβούνται.
Το τρένο του Βλαντ σταμάτησε στον επόμενο σταθμό και όλοι οι άνδρες κατέβηκαν. Ο Βλαντ δεν ήξερε τι να κάνει, αλλά αποφάσισε να παραμείνει στη θέση του. «Τότε μερικές γυναίκες μου είπαν “ντροπή”», αφηγείται. Στα σύνορα του αρνήθηκαν την έξοδο. Δεν είχε έγγραφα και βρισκόταν σε στρατεύσιμη ηλικία – άρα έπρεπε να παραμείνει στην Ουκρανία. «Θέλω να στηρίξω τη χώρα μου, αλλά δεν μπορώ να κρατήσω όπλο», λέει ο Βλαντ.
Ο Βλαντ πάσχει επίσης από σύνδρομο Τουρέτ, το οποίο επιδεινώθηκε συνεχώς λόγω του άγχους. «Δεν μπορούσα πια να πιω ζεστά ροφήματα, γιατί με τις συσπάσεις τα έχυνα πάνω μου και καιγόμουν», θυμάται. Με τη στήριξη μιας ανθρωπιστικής οργάνωσης, επισκέφθηκε γιατρό, ο οποίος, λόγω της πάθησης, του χορήγησε απαλλαγή από τη στρατιωτική θητεία. Μετά από ακόμη μερικές εβδομάδες αναμονής, ο Βλαντ κατάφερε τελικά να περάσει τα σύνορα και ξεκίνησε για το Βερολίνο. Η γερμανική πρωτεύουσα ήταν, για εκείνον, υπερβολικά κοντά στην Ουκρανία και στον πόλεμο· ήθελε να βρεθεί όσο πιο μακριά γίνεται από τη Ρωσία. Έπειτα από σύντομη παραμονή, πήγε στον Καναδά, όπου ζει μέχρι σήμερα.
Μπορούν οι Ουκρανοί άνδρες να ζητήσουν άσυλο;
Κατόπιν ερώτησης του Euronews, ο εκπρόσωπος της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Προσφύγων (BAMF) Κρίστοφ Ζάντερ υπογραμμίζει ότι τυχόν αιτήσεις ασύλου Ουκρανών πολιτών εξακολουθούν να εξετάζονται κατά περίπτωση. Καθοριστικά είναι πάντα τα ατομικά, τεκμηριωμένα αίτια φυγής και ο κίνδυνος που θα αντιμετώπιζε ένα άτομο σε περίπτωση επιστροφής.
Η BAMF παραπέμπει στο γενικό νομικό πλαίσιο της Σύμβασης της Γενεύης για τους Πρόσφυγες και της ευρωπαϊκής Οδηγίας για τα προσόντα, τονίζοντας ωστόσο ότι το δικαίωμα σε διεθνή προστασία κρίνεται πάντοτε εξατομικευμένα.
«Αυτό ισχύει και για λιποτάκτες ή άτομα που αρνούνται τη στρατιωτική θητεία και δεν θέλουν να συμμετάσχουν στον πόλεμο. Σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης (ΣΓΠ) και την Οδηγία για τα προσόντα της ΕΕ, μπορεί να στοιχειοθετείται βάσιμος φόβος δίωξης ακόμη και όταν ένα άτομο αρνείται να συμμετάσχει σε ένοπλη σύγκρουση που παραβιάζει το διεθνές δίκαιο. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να γίνει λόγος για δίωξη λόγω πολιτικών πεποιθήσεων (άρθρο 1 Α, παρ. 2 ΣΓΠ) ή για δίωξη λόγω ένταξης σε συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα (για παράδειγμα λιποτάκτες). Ωστόσο, η προστασία χορηγείται μόνο όταν υπάρχει πράγματι ατομικός, βάσιμος φόβος δίωξης. Και εδώ, η εξέταση κάθε περίπτωσης χωριστά είναι καθοριστική», αναφέρει ο Ζάντερ. Το ομοσπονδιακό γραφείο δεν απαντά αν αυτές οι προϋποθέσεις πληρούνται στην περίπτωση των Ουκρανών που αρνούνται τη στρατιωτική θητεία.
Μερτς: Οι Ουκρανοί άνδρες πρέπει να παραμείνουν στην Ουκρανία
Ήδη τον Νοέμβριο πέρυσι ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς (CDU) ζήτησε οι Ουκρανοί άνδρες να παραμείνουν στην Ουκρανία. Μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ζελένσκι, είπε ότι τον είχε παρακαλέσει «να διασφαλίσει ότι αυτοί οι νέοι άνδρες θα μείνουν στη χώρα, γιατί χρειάζονται εκεί και όχι στη Γερμανία. Χρειαζόμαστε κάθε άνθρωπο που μπορεί να συμβάλει, να βοηθήσει, μέχρι και την εκτέλεση στρατιωτικής θητείας στην Ουκρανία». Πέρα από την άμυνα έναντι της Ρωσίας, στελέχη του κόμματός του ζητούν επίσης οι Ουκρανοί άνδρες στρατεύσιμης ηλικίας να αποκλειστούν από τη βασική εισοδηματική στήριξη – τότε γνωστή ως Bürgergeld.
Δεν υπάρχουν πρόσφατα στοιχεία για το πόσοι άνδρες στρατεύσιμης ηλικίας λαμβάνουν κοινωνικές παροχές στη Γερμανία. Σε απάντηση σε ερώτηση του AfD τον Ιανουάριο 2024, η τότε κυβέρνηση συνασπισμού (Ampel) δήλωσε ότι, σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Απασχόλησης, τον Ιανουάριο του 2024 υπήρχαν περίπου 132.000 άνδρες δικαιούχοι βασικών παροχών του Δευτέρου Βιβλίου του Κοινωνικού Κώδικα (SGB II), ηλικίας 18 έως κάτω των 60 ετών, με ουκρανική υπηκοότητα. Τα στοιχεία αυτά δημοσιεύονται με χρονική υστέρηση τριών μηνών. Τότε ο αριθμός των ανδρών προσφύγων ξεπερνούσε τις 300.000 – ωστόσο δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία.
Ο Ντμίτρο (όνομα αλλαγμένο) λέει στο Euronews ότι «έχει κατανόηση για τους Γερμανούς φορολογούμενους». «Αν δεν κάνω λάθος, οι Ουκρανοί ενσωματώνονται ταχύτερα στην γερμανική κοινωνία από ορισμένες άλλες ομάδες προσφύγων. Φυσικά, οι άνθρωποι θα έπρεπε να υπερασπίζονται τη χώρα τους· αλλά αν κοιτάξουμε τις δημοσκοπήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη και ρωτήσουμε τους πολίτες αν θα ήταν προσωπικά πρόθυμοι να υπερασπιστούν τη χώρα τους, πολλοί θα απαντούσαν αρνητικά. Αυτή τη στιγμή διαπιστώνω μεγαλύτερη προθυμία στην Πολωνία, τις βαλτικές χώρες, τις βόρειες χώρες και στο Ηνωμένο Βασίλειο», αναφέρει ο Ντμίτρο.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση του πολωνικού ινστιτούτου κοινής γνώμης CBOS, περίπου 40 έως 50 % των Πολωνών δηλώνουν τακτικά ότι θα ήθελαν να υπερασπιστούν τη χώρα τους με τα όπλα σε περίπτωση επίθεσης. Σε δημοσκόπηση της Forsa πέρυσι για το RedaktionsNetzwerk Deutschland το αντίστοιχο ποσοστό στη Γερμανία είναι μόλις 16 % όσων θα έπαιρναν «οπωσδήποτε» τα όπλα. Το 59 % δήλωσε ότι «μάλλον» ή «σίγουρα δεν» θα το έκανε.
«Ο πόλεμος δεν διαλέγει ποιος θα πεθάνει πρώτος»
Όταν ξεκίνησε η μεγάλης κλίμακας ρωσική εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022, ο Ντμίτρο αποφάσισε να ενταχθεί σε μία από τις τοπικές εθελοντικές ομάδες άμυνας που δημιουργήθηκαν τις πρώτες ημέρες του πολέμου.
«Πήγα με δική μου πρωτοβουλία σε ένα κέντρο εγγραφής, αλλά επειδή δεν είχα ούτε στρατιωτική εμπειρία ούτε εμπειρία από την αντιτρομοκρατική επιχείρηση (ATO), σημείωσαν απλώς τον αριθμό του τηλεφώνου μου και μου είπαν ότι θα επικοινωνήσουν μαζί μου αργότερα. Στη συνέχεια, μερικοί φίλοι κι εγώ αποφασίσαμε να βοηθήσουμε στην αντιμετώπιση της έλλειψης αλεξίσφαιρων γιλέκων. Στις πρώτες εβδομάδες της μεγάλης εισβολής, ο προστατευτικός εξοπλισμός ήταν δυσεύρετος. Δοκιμάσαμε διάφορα δείγματα μετάλλου σε εργαστήριο και τελικά αγοράσαμε μια μεγάλη πλάκα από θωρακισμένο χάλυβα, που, αν θυμάμαι καλά, προοριζόταν να προέλθει από τη Σουηδία», αφηγείται.
Πάνω από έναν χρόνο αργότερα, τον Ιούλιο του 2023, κλήθηκε τελικά να υπηρετήσει. Οι κύριες αρμοδιότητές του στον στρατό ήταν στον τομέα της εφοδιαστικής, αν και συμμετείχε και σε επιχειρήσεις πιο κοντά στο μέτωπο. «Ευτυχώς δεν βρέθηκα ποτέ στην πρώτη γραμμή. Δεν είδα με τα ίδια μου τα μάτια ακρωτηριασμένα πτώματα ή σκοτωμένους συντρόφους. Ωστόσο, σε μερικές βάρδιες μου παρακολουθούσα μέσω οθονών επιτήρησης επιθέσεις εναντίον των θέσεών μας. Θυμάμαι πώς άκουσα μέσω ασυρμάτου ότι θρηνούσαμε έναν νεκρό και έναν τραυματία. Ένας από τους πρώτους άνδρες της μονάδας μας που σκοτώθηκε ήταν 35 ετών, σε άριστη φυσική κατάσταση, και άφησε πίσω του σύζυγο και παιδιά – παρότι οι περισσότεροι στρατιώτες στη μονάδα μας ήταν άνω των 45», θυμάται.
«Ο πόλεμος δεν διαλέγει ποιος θα πεθάνει πρώτος – είτε είναι αθλητής είτε κάποιος που έχει παραμελήσει την υγεία του στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Στις αρχές Ιουλίου 2025 εγκατέλειψα τη μονάδα μου χωρίς άδεια και στα τέλη Ιουλίου βρισκόμουν ήδη στη Γερμανία. Σκέφτομαι να επιστρέψω στο στρατό; Ακόμη και μετά από σχεδόν έντεκα μήνες στη Γερμανία αναρωτιέμαι συνεχώς αν βρίσκομαι πράγματι εκεί όπου θα έπρεπε να είμαι. Αναρωτιέμαι αν αυτές οι σκέψεις σχετίζονται με τις δυσκολίες προσαρμογής σε μια νέα ζωή ή αν έδρασα βιαστικά όταν έφυγα. Το ερώτημα αυτό παραμένει ανοιχτό για μένα μέχρι σήμερα», λέει ο Ντμίτρο.
Ουκρανία: Κάθε στρατιώτης μετράει
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Center for Strategic and International Studies (CSIS), ο συνολικός αριθμός των θυμάτων του πολέμου εκτιμάται ότι έχει ξεπεράσει τα δύο εκατομμύρια. Για την ουκρανική πλευρά, το CSIS υπολογίζει 525.000 έως 625.000 θύματα, εκ των οποίων 125.000 έως 150.000 νεκροί. Για τη ρωσική πλευρά ο αριθμός αυτός φθάνει περίπου τα 1,4 εκατομμύρια. Ούτε η Ρωσία ούτε η Ουκρανία δημοσιεύουν επίσημα στοιχεία για τις απώλειες, ωστόσο οι αριθμοί του CSIS συμβαδίζουν σε μεγάλο βαθμό με άλλες εκτιμήσεις.
Για να αμυνθούν απέναντι στη ρωσική επιθετική εισβολή, οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις χρειάζονται συνεχώς νέους στρατιώτες. Παρότι ο ουκρανικός στρατός θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους στην Ευρώπη, με εκτιμώμενο αριθμό στρατιωτών 677.000 έως 900.000, σύμφωνα με τον ουκρανό αρχιστράτηγο Ολεξάντρ Σιρσκί αυτή τη στιγμή βρίσκονται περίπου 721.300 ρώσοι στρατιώτες σε ουκρανικό έδαφος.
Ο αριθμός των εθελοντών μειώνεται, οι μονάδες του μετώπου είναι υποστελεχωμένες και η στρατολόγηση συναντά ολοένα μεγαλύτερες κοινωνικές αντιδράσεις. Η στρατολόγηση στην Ουκρανία εξακολουθεί να πραγματοποιείται μέσω των Εδαφικών Κέντρων Στρατολόγησης και Κοινωνικής Στήριξης (TCC), πράγμα που σημαίνει ότι άνδρες στρατεύσιμης ηλικίας 25 έως 60 ετών μπορούν, καταρχήν, να κληθούν ανά πάσα στιγμή, εφόσον δεν έχουν εξαίρεση ή αναβολή.
Σε αυτό περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, τα λεγόμενα «κλιμάκια στράτευσης», που ελέγχουν τα έγγραφα των ανδρών στον δρόμο και, ενδεχομένως, τους μεταφέρουν σε γραφείο στρατολόγησης. Ωστόσο, εμφανίζονται επανειλημμένα βίντεο που φαίνεται να δείχνουν άνδρες να ακινητοποιούνται από υπαλλήλους των στρατολογικών αρχών σε δημόσιο χώρο και να οδηγούνται σε οχήματα. Η Αποστολή Παρακολούθησης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ για την Ουκρανία έχει καταγράψει, σε σχέση με τη στρατολόγηση, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων – ανάμεσά τους αυθαίρετες συλλήψεις, δυσανάλογη χρήση βίας, κακομεταχείριση, καθώς και θανάτους σε κέντρα στρατολόγησης.
Οι εικόνες αυτές προκαλούν επικρίσεις τόσο εντός όσο και εκτός Ουκρανίας. Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times (FT), ο Σιρσκί υποσχέθηκε μεγαλύτερη διαφάνεια και την τιμωρία αξιωματούχων που εμπλέκονται σε περιπτώσεις όπου άνδρες οδηγήθηκαν παράνομα στον στρατό. Τα κέντρα στρατολόγησης έλαβαν επίσης ένα εγχειρίδιο 50 σελίδων, στο οποίο περιγράφονται οι κανόνες ευγενικής συμπεριφοράς και οι μέθοδοι αποκλιμάκωσης στην επαφή με τους πολίτες.
Εστίαση σε ξένους στρατιώτες
Για να αντιμετωπίσει την έλλειψη νεοσύλλεκτων, ο ουκρανός υπουργός Άμυνας Μιχαΐλο Φεντόροφ παρουσίασε μια στρατιωτική μεταρρύθμιση, η οποία χαρακτηρίζεται ως «μετασχηματισμός» των ενόπλων δυνάμεων. Η μεταρρύθμιση προβλέπει το άνοιγμα της αγοράς για στρατολόγηση ξένων μαχητών, ώστε να ενισχυθούν οι μονάδες μάχης και να προστατευθεί η ζωή των ουκρανών στρατιωτών. «Στόχος μας είναι έως και το 30–50 % των θέσεων στις μονάδες εφόδου και πεζικού να καλυφθεί από ξένους», έγραψε ο αρχιστράτηγος Σιρσκί σε ανάρτηση στο Telegram.
Τον Φεβρουάριο εφέτος, το ουκρανικό υπουργείο Άμυνας ανέφερε ότι εθελοντές από περίπου 75 χώρες έχουν ενταχθεί στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις. Όπως μεταδίδει η «Ukrainska Pravda», σύμφωνα με τον αναπληρωτή επικεφαλής του συντονιστικού κέντρου για την υπηρεσία αλλοδαπών, συνολικά περισσότεροι από 10.000 ξένοι εθελοντές υπηρέτησαν ή εξακολουθούν να υπηρετούν σε μονάδες του ουκρανικού στρατού ξηράς. Περίπου 600 νέοι εθελοντές υπογράφουν συμβόλαιο κάθε μήνα.
Για λόγους ασφαλείας, το Κίεβο δεν γνωστοποιεί σκόπιμα από ποιες χώρες προέρχονται αυτοί οι εθελοντές. Στην ουκρανική στρατιωτική υπηρεσία μάχονται και γερμανοί στρατιώτες, καθώς, όπως επιβεβαιώνει εκπρόσωπος του ομοσπονδιακού υπουργείου Δικαιοσύνης και Προστασίας Καταναλωτή: «Η μετάβαση στην Ουκρανία με σκοπό τη συμμετοχή σε μάχες στο πλευρό των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων ή την εκπαίδευση για τον σκοπό αυτό, δεν είναι, αφ’ εαυτής, αξιόποινη κατά το γερμανικό ποινικό δίκαιο».
Το υπουργείο επισημαίνει ωστόσο ότι «συγκεκριμένες πολεμικές ενέργειες μπορεί, κατά περίπτωση, να τιμωρούνται από το γερμανικό ποινικό δίκαιο». Αλλαγή του ισχύοντος νομικού πλαισίου δεν σχεδιάζεται προς το παρόν. «Συγκεκριμένες σκέψεις για μεταρρυθμίσεις δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή», ανέφερε το υπουργείο σε απάντηση προς το Euronews.