Από τον Σεπτέμβριο νέοι κανόνες αναδιαμορφώνουν τις συζητήσεις στην ολομέλεια: στόχος να κρατούν τους ευρωβουλευτές στις θέσεις τους και να κάνουν τα κλιπ στα social media ουσιαστικές πολιτικές συζητήσεις.
Ένας ευρωβουλευτής παίρνει τον λόγο και εκφωνεί έναν παθιασμένο λόγο. Ύστερα η κάμερα απομακρύνεται, αποκαλύπτοντας μια άβολη πραγματικότητα: μια σχεδόν άδεια αίθουσα, με λίγες μόνο δεκάδες βουλευτές σκόρπιους στα έδρανα. Πολλοί είναι σκυμμένοι πάνω από τα κινητά τους, ενώ εκατοντάδες θέσεις παραμένουν κενές.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Εδώ και χρόνια, αυτό είναι ένα γνώριμο θέαμα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Στις πολύωρες ολομέλειες του Στρασβούργου, πολλοί ευρωβουλευτές φτάνουν λίγο πριν από την προγραμματισμένη παρέμβασή τους, εκφωνούν ένα καλοπροβαρισμένο μονόλεπτο και φεύγουν σχεδόν αμέσως μετά.
«Είναι το πιο ακριβό φόντο στον κόσμο για βιντεάκια στα social media», είπε ένας ευρωβουλευτής στο Euronews, υπό τον όρο της ανωνυμίας. Το πραγματικό ακροατήριο, υποστήριξε, βρίσκεται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά και παρακολουθεί τις ομιλίες εκ των υστέρων στο X, το Instagram, το TikTok ή το Facebook.
Καθώς η ημικυκλική αίθουσα έχει μετατραπεί ολοένα και περισσότερο σε στούντιο ηχογράφησης αντί για χώρο ουσιαστικού διαλόγου, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα προωθεί μια φιλόδοξη αναμόρφωση του τρόπου λειτουργίας της ολομέλειας.
Στόχος είναι να γίνουν οι συζητήσεις πιο δυναμικές και να περιοριστούν οι σειρές με άδεια έδρανα. Η Μέτσολα θεωρεί ότι οι εικόνες με σχεδόν άδειες θέσεις υπονομεύουν τον ισχυρισμό του Κοινοβουλίου ότι ενσαρκώνει το δημοκρατικό κέντρο της Ευρώπης, όπως είπε στο Euronews ένας αξιωματούχος της ΕΕ.
Μετά τις πιλοτικές δοκιμές κατά τις συνόδους της ολομέλειας τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, ένα πακέτο διαδικαστικών μεταρρυθμίσεων θα αποτελέσει από τον Σεπτέμβριο τη νέα κανονικότητα.
Η ιδέα συζητείται εδώ και μήνες, με έναν βασικό στόχο: να κρατήσει τους βουλευτές στην αίθουσα κατά τη διάρκεια των τετραήμερων συνόδων, να ενθαρρύνει ουσιαστικές ανταλλαγές απόψεων και να μετατρέψει τις συζητήσεις της ολομέλειας από διαδοχικές μεμονωμένες ομιλίες σε πραγματικό πολιτικό διάλογο.
Νέοι κανόνες για τις συνεδριάσεις της ολομέλειας
Ο χρόνος είναι κρίσιμος σε αυτή τη μεταρρύθμιση.
Με το σημερινό σύστημα, οι συζητήσεις συχνά παρατείνονται, σπρώχνοντας την ημερήσια διάταξη αργά το βράδυ και αποθαρρύνοντας την παρουσία. Έτσι, φάκελοι με πολιτικά ευαίσθητα θέματα μπορεί να συζητούνται μπροστά σε σχεδόν άδεια έδρανα, με μόνο τους προγραμματισμένους ομιλητές να παραμένουν στην αίθουσα.
Οι νέοι κανόνες εισάγουν συγκεκριμένες ώρες λήξης των συνεδριάσεων της ολομέλειας, διαμορφώνοντας ένα πιο προβλέψιμο πρόγραμμα και βάζοντας τέλος στις μαραθώνιες βραδιές που χαρακτήριζαν επί χρόνια τις εβδομάδες του Στρασβούργου.
Κατά τις δοκιμές που έρχονται τον Σεπτέμβριο, τα όρια έχουν οριστεί στις 8.30 μ.μ. τη Δευτέρα, στις 7 μ.μ. την Τρίτη και την Τετάρτη και στις 4 μ.μ. την Πέμπτη.
«Αν προστεθεί ένα νέο θέμα προς συζήτηση στην ημερήσια διάταξη, κάποιο άλλο πρέπει να αφαιρεθεί», δήλωσε στο Euronews εκπρόσωπος της προέδρου του Κοινοβουλίου. Με τους ισχύοντες κανόνες, νέες συζητήσεις προστίθενται σε ένα ήδη φορτωμένο πρόγραμμα.
Η μεταρρύθμιση στοχεύει επίσης σε έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι ευρωβουλευτές αποφεύγουν τις συζητήσεις. Οι συνεδριάσεις των πολιτικών ομάδων και άλλες κοινοβουλευτικές δραστηριότητες, όπως οι διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη, δεν θα διεξάγονται πλέον παράλληλα με τις συζητήσεις στην ολομέλεια.
Αυτές οι συναντήσεις είναι πολύ σημαντικές για τους ευρωβουλευτές, γιατί εκεί λαμβάνονται οι πραγματικές αποφάσεις. Η διεξαγωγή τους εκτός των ωρών συζήτησης θα πρέπει να κάνει την παρουσία στην ολομέλεια λιγότερο κοστοβόρα και πιο ουσιαστική.
Αλλαγές θα υπάρξουν και στον κατάλογο των ομιλητών. Σε επιλεγμένες, υψηλού προφίλ συζητήσεις, οι ευρωβουλευτές δεν θα γνωρίζουν πλέον με ακρίβεια πότε θα πάρουν τον λόγο. Αντί να περιμένουν έξω μέχρι να πλησιάσει η σειρά τους, θα έχουν κίνητρο να παραμείνουν στην αίθουσα και να παρακολουθούν τη συζήτηση.
Ωστόσο, η πλήρωση των εδράνων είναι μόνο ένα μέρος της πρόκλησης. Ο μεγαλύτερος στόχος είναι οι ανταλλαγές απόψεων να γίνουν λιγότερο στημένες και πιο αυθόρμητες.
Πολύ συχνά οι ευρωβουλευτές γράφουν τις ομιλίες τους με το βλέμμα στους ψηφοφόρους στην πατρίδα τους και όχι στους συναδέλφους που κάθονται λίγα μέτρα πιο πέρα. Οι παρεμβάσεις στοχεύουν ολοένα και περισσότερο στην παραγωγή σύντομων βίντεο για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα εθνικά κανάλια, παρά στην πειθώ των υπόλοιπων βουλευτών.
Οι νέοι κανόνες επιχειρούν να αλλάξουν αυτή τη δυναμική. Οι ευρωβουλευτές θα μπορούν να κάνουν άμεσες προσωπικές δηλώσεις όταν ένας άλλος βουλευτής αναφέρεται σε αυτούς ευθέως. Το Κοινοβούλιο θέλει επίσης οι ευρωβουλευτές να αξιοποιούν περισσότερο τις «μπλε κάρτες», μια διαδικασία που επιτρέπει στα μέλη να θέτουν στον ομιλητή ερώτηση αμέσως μετά την παρέμβασή του.
Η αλληλεπίδραση με τους Ευρωπαίους επιτρόπους θα γίνει επίσης πιο άμεση. Σήμερα οι συζητήσεις συχνά δίνουν την εντύπωση ασυνέχειας, με τους επιτρόπους να εκφωνούν εισαγωγικές και καταληκτικές τοποθετήσεις που σπάνια απαντούν ουσιαστικά στα σημεία που θέτουν οι ευρωβουλευτές.
Με το νέο μοντέλο, οι επίτροποι θα παρεμβαίνουν καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης, απαντώντας άμεσα στα επιχειρήματα των βουλευτών. Κάθε σύνοδος ολομέλειας θα περιλαμβάνει επίσης μια ειδική συζήτηση ελέγχου με την Κομισιόν, σε μορφή «question time» αντίστοιχη με εκείνη που συναντάται σε αρκετά εθνικά κοινοβούλια.
Μικτές αντιδράσεις από τους ευρωβουλευτές
Η πρόεδρος Μέτσολα θέλει οι αλλαγές να αποτελέσουν μόνιμο στοιχείο των μελλοντικών συνεδριάσεων της ολομέλειας. Ωστόσο, ο κανονισμός του Κοινοβουλίου απαιτεί από τους επικεφαλής των πολιτικών ομάδων να εγκρίνουν την ημερήσια διάταξη πριν από κάθε σύνοδο, πράγμα που σημαίνει ότι η μεταρρύθμιση θα εξαρτηθεί τελικά από τη διαρκή πολιτική στήριξη.
Το πρώτο τεστ θα έρθει τον Σεπτέμβριο, όταν οι επικεφαλής των ομάδων θα αποφασίσουν αν θα υιοθετήσουν μια αναθεωρημένη ημερήσια διάταξη, αφού αξιολογήσουν τις πιλοτικές δοκιμές του Ιουνίου και του Ιουλίου. Σύμφωνα με το γραφείο της Μέτσολα, μια θετική απόφαση θα έδειχνε ότι το νέο σχήμα έχει συγκεντρώσει επαρκή υποστήριξη ώστε να παγιωθεί.
Δεν έχουν, όμως, όλοι πειστεί.
Ο Ιρλανδός ευρωβουλευτής του Renew Europe, Μπάρι Άντριους, αμφιβάλλει αν τα πιο γεμάτα έδρανα θα κάνουν το Κοινοβούλιο να λειτουργεί καλύτερα.
«Το μεγαλύτερο μέρος της νομοθετικής δουλειάς γίνεται στις επιτροπές, οι οποίες συχνά είναι άδειες από ευρωβουλευτές», δήλωσε στο Euronews. Η εστίαση στην ολομέλεια είναι «η λάθος απάντηση» αν ο στόχος είναι να βελτιωθεί η συνολική αποτελεσματικότητα του Κοινοβουλίου.
«Μερικές φορές, όταν μιλάω, γύρω μου βρίσκονται δέκα άλλοι ευρωβουλευτές που κοιτούν τα κινητά τους. Αν, αντί για δέκα, είναι τριάντα που κοιτούν τα κινητά τους, δεν νομίζω ότι αυτό θα έκανε μεγάλη διαφορά», πρόσθεσε.
Υποστηρίζει επίσης ότι η μετατόπιση των συνεδριάσεων των επιτροπών προς το τέλος της εβδομάδας στο Στρασβούργο, ώστε να μην συμπίπτουν με την ολομέλεια, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της συμμετοχής σε αυτές.
Παρά ταύτα, ο Άντριους χαιρετίζει ορισμένα στοιχεία του πακέτου, ιδίως τις πιο διαδραστικές ανταλλαγές με τους επιτρόπους και την απόφαση να μην δημοσιοποιούνται εκ των προτέρων οι χρόνοι ομιλίας σε ορισμένες συζητήσεις.
«Αναγκάζει τον κόσμο να ακούει πραγματικά», σημείωσε.
Η συμμετοχή στις πιλοτικές συνεδριάσεις του Ιουνίου και του Ιουλίου παραμένει δύσκολο να αποτυπωθεί, καθώς οι ευρωβουλευτές συνήθως μπαίνουν στην αίθουσα για να ψηφίσουν και συχνά αποχωρούν αμέσως μετά.
Η γενική εντύπωση, πάντως, είναι ότι οι συζητήσεις συνεχίστηκαν μπροστά σε πολλά άδεια έδρανα, δήλωσε στο Euronews η Ιταλίδα ευρωβουλευτής των Πρασίνων/ΕFA, Μπενεντέτα Σκουντέρι.
«Η ιδέα να γίνουν οι συζητήσεις πιο διαδραστικές είναι θετική», είπε, προειδοποιώντας ωστόσο ότι έχει ήδη εντοπίσει ένα πιθανό πρόβλημα κατά την τελευταία σύνοδο.
«Το σύστημα των μπλε καρτών συχνά αξιοποιείται από ομοϊδεάτες ευρωβουλευτές διαφορετικών πολιτικών ομάδων, οι οποίοι απευθύνουν ο ένας στον άλλον ακίνδυνες ερωτήσεις απλώς για να κερδίσουν επιπλέον χρόνο ομιλίας», τόνισε, επιβεβαιώνοντας μια παλιά κοινοβουλευτική αλήθεια: όπου υπάρχει κανόνας, συνήθως υπάρχει και παραθυράκι.
Από τον Σεπτέμβριο, οι συζητήσεις στην ολομέλεια ενδέχεται να γίνουν πιο ζωντανές και με μεγαλύτερη συμμετοχή. Ελάχιστοι όμως εντός του Κοινοβουλίου αναμένουν κάποια επανάσταση. Καμία διαδικαστική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να αλλάξει μια βασική πραγματικότητα: για τους περισσότερους πολιτικούς, το βασικό ακροατήριο δεν βρίσκεται πλέον μέσα στην αίθουσα.