Μετσόλα: από τα άδεια έδρανα σε ζωντανό Ευρωκοινοβούλιο

Ένας ευρωβουλευτής παίρνει τον λόγο και εκφωνεί έναν παθιασμένο λόγο. Ύστερα η κάμερα απομακρύνεται, αποκαλύπτοντας μια άβολη πραγματικότητα: μια σχεδόν άδεια αίθουσα, με λίγες μόνο δεκάδες βουλευτές σκορπισμένους στα έδρανα. Πολλοί είναι καρφωμένοι στα κινητά τους, ενώ εκατοντάδες θέσεις παραμένουν κενές.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Εδώ και χρόνια αυτή είναι μια γνώριμη εικόνα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Κατά τις μεγάλες εβδομάδες ολομέλειας στο Στρασβούργο, πολλοί ευρωβουλευτές φτάνουν λίγο πριν από το δικό τους χρόνο παρέμβασης, εκφωνούν έναν προσεκτικά προετοιμασμένο μονόλεπτο λόγο και αποχωρούν σχεδόν αμέσως μετά.

«Είναι το πιο ακριβό φόντο στον κόσμο για βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», είπε ένας ευρωβουλευτής στο Euronews, υπό τον όρο να διατηρηθεί η ανωνυμία του. Το πραγματικό ακροατήριο, υποστήριξε, βρίσκεται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, παρακολουθώντας τις ομιλίες αργότερα στο X, στο Instagram, στο TikTok ή στο Facebook.

Καθώς η ημικυκλική αίθουσα έχει μετατραπεί ολοένα και περισσότερο σε στούντιο εγγραφής παρά σε χώρο συζήτησης, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, προωθεί μια φιλόδοξη αναμόρφωση του τρόπου διεξαγωγής των ολομελειών.

Στόχος είναι να γίνουν οι συζητήσεις πιο ζωντανές και να μειωθούν οι σειρές με άδεια έδρανα. Η Μέτσολα θεωρεί ότι οι εικόνες με σχεδόν άδεια έδρανα υπονομεύουν τον ισχυρισμό του Κοινοβουλίου ότι ενσαρκώνει το δημοκρατικό κέντρο της Ευρώπης, ανέφερε στο Euronews ένας αξιωματούχος της ΕΕ.

Μετά τα πιλοτικά δοκιμαστικά στις συνόδους ολομέλειας του Ιουνίου και του Ιουλίου, ένα πακέτο διαδικαστικών μεταρρυθμίσεων θα αποτελέσει τη νέα κανονικότητα από τον Σεπτέμβριο.

Η ιδέα συζητείται εδώ και μήνες με έναν βασικό στόχο: να κρατά τους βουλευτές στην αίθουσα κατά τη διάρκεια των τετραήμερων συνόδων, να ενθαρρύνει πραγματικές ανταλλαγές απόψεων και να μετατρέψει τις συζητήσεις της ολομέλειας από μια ακολουθία απομονωμένων ομιλιών σε ουσιαστικές πολιτικές συζητήσεις.

Νέοι κανόνες για τις συνεδριάσεις της ολομέλειας

Σε αυτή τη μεταρρύθμιση ο χρόνος παίζει καθοριστικό ρόλο.

Με το ισχύον σύστημα, οι συζητήσεις συχνά παρατείνονται, σπρώχνοντας την ημερήσια διάταξη αργά μέσα στο βράδυ και αποθαρρύνοντας την παρουσία. Έτσι, πολιτικά ευαίσθητα θέματα μπορεί να καταλήξουν να συζητούνται μπροστά σε σχεδόν άδεια έδρανα, με μόνο τους προγραμματισμένους ομιλητές να παραμένουν στην αίθουσα.

Οι νέοι κανόνες εισάγουν συγκεκριμένες ώρες λήξης των συνεδριάσεων της ολομέλειας, δημιουργώντας ένα πιο προβλέψιμο πρόγραμμα και βάζοντας τέλος στις μαραθώνιες βραδιές που χαρακτήριζαν για χρόνια τις εβδομάδες του Στρασβούργου.

Κατά τις επερχόμενες δοκιμές τον Σεπτέμβριο, οι συνεδριάσεις θα λήγουν στις 8:30 μ.μ. τη Δευτέρα, στις 7 μ.μ. την Τρίτη και την Τετάρτη και στις 4 μ.μ. την Πέμπτη.

Η μεταρρύθμιση στοχεύει επίσης έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι ευρωβουλευτές παραλείπουν συζητήσεις. Οι συνεδριάσεις των πολιτικών ομάδων και άλλες κοινοβουλευτικές δραστηριότητες, όπως οι διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη, δεν θα διεξάγονται πλέον παράλληλα με τις συζητήσεις στην ολομέλεια.

Οι συναντήσεις αυτές είναι πολύ σημαντικές για τους ευρωβουλευτές, καθώς εκεί λαμβάνονται οι πραγματικές αποφάσεις. Η διεξαγωγή τους εκτός ωρών συζήτησης αναμένεται να καταστήσει την παρουσία στην ολομέλεια λιγότερο κοστοβόρα και πιο ουσιαστική.

Αλλάζει επίσης και ο κατάλογος ομιλητών. Κατά τη διάρκεια επιλεγμένων συζητήσεων υψηλού προφίλ, οι ευρωβουλευτές δεν θα γνωρίζουν πλέον με ακρίβεια πότε θα μιλήσουν. Αντί να περιμένουν έξω μέχρι να πλησιάσει η σειρά τους, θα έχουν κίνητρο να παραμένουν στην αίθουσα και να παρακολουθούν τη συζήτηση.

Ωστόσο, το να γεμίσουν τα έδρανα είναι μόνο μέρος της πρόκλησης. Η μεγαλύτερη φιλοδοξία είναι οι ανταλλαγές απόψεων να είναι λιγότερο στημένες και πιο αυθόρμητες.

Πολύ συχνά οι ευρωβουλευτές γράφουν ομιλίες για τους ψηφοφόρους στην πατρίδα τους και όχι για τους συναδέλφους που κάθονται λίγα μέτρα μακριά. Οι παρεμβάσεις στοχεύουν ολοένα και περισσότερο στην παραγωγή σύντομων βίντεο για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα εθνικά μέσα ενημέρωσης, παρά στο να πείσουν άλλους βουλευτές.

Οι νέοι κανόνες επιδιώκουν να αλλάξουν αυτή τη δυναμική. Οι ευρωβουλευτές θα μπορούν να προβαίνουν άμεσα σε προσωπικές δηλώσεις όταν κάποιος άλλος βουλευτής αναφέρεται σε αυτούς ονομαστικά. Το Κοινοβούλιο θέλει επίσης οι ευρωβουλευτές να κάνουν καλύτερη χρήση των «blue cards», μιας διαδικασίας που επιτρέπει στα μέλη να υποβάλουν ερώτηση σε έναν ομιλητή αμέσως μετά την παρέμβασή του.

Η αλληλεπίδραση με τους Ευρωπαίους επιτρόπους θα γίνει επίσης πιο άμεση. Οι τρέχουσες συζητήσεις συχνά μοιάζουν αποσπασματικές, με τους επιτρόπους να εκφωνούν εναρκτήριες και καταληκτικές δηλώσεις που ελάχιστα απαντούν στα σημεία που θέτουν οι ευρωβουλευτές.

Στο νέο σχήμα, οι επίτροποι θα παρεμβαίνουν καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης, απαντώντας απευθείας στα επιχειρήματα των βουλευτών. Σε κάθε σύνοδο ολομέλειας θα περιλαμβάνεται επίσης μια ειδική συζήτηση ελέγχου με την Επιτροπή, σε μορφή «ώρας ερωτήσεων», παρόμοιας με εκείνη που εφαρμόζεται σε πολλά εθνικά κοινοβούλια.

Ανάμικτες αντιδράσεις από τους ευρωβουλευτές

Η πρόεδρος Μέτσολα θέλει οι αλλαγές να καθιερωθούν μόνιμα στις μελλοντικές συνεδριάσεις της ολομέλειας. Ωστόσο, ο κανονισμός του Κοινοβουλίου απαιτεί από τους επικεφαλής των πολιτικών ομάδων να εγκρίνουν την ημερήσια διάταξη πριν από κάθε σύνοδο, πράγμα που σημαίνει ότι η μεταρρύθμιση θα εξαρτηθεί τελικά από τη διαρκή πολιτική στήριξη.

Το πρώτο τεστ θα έρθει τον Σεπτέμβριο, όταν οι επικεφαλής των ομάδων θα αποφασίσουν αν θα υιοθετήσουν μια αναθεωρημένη ημερήσια διάταξη, μετά την αξιολόγηση των πιλοτικών δοκιμών του Ιουνίου και του Ιουλίου. Σύμφωνα με το γραφείο της Μέτσολα, αυτή η απόφαση θα αποτελέσει ένδειξη ότι το νέο σχήμα έχει συγκεντρώσει επαρκή στήριξη ώστε να γίνει μόνιμο.

Δεν έχουν όλοι πειστεί.

Ο Ιρλανδός ευρωβουλευτής της ομάδας Renew Europe, Μπάρι Άντριους, αμφιβάλλει ότι τα γεμάτα έδρανα θα κάνουν το Κοινοβούλιο να λειτουργεί καλύτερα.

«Το κύριο μέρος της νομοθετικής δουλειάς γίνεται στις επιτροπές, οι οποίες συχνά μένουν άδειες από ευρωβουλευτές», είπε στο Euronews. Η εστίαση στην ολομέλεια είναι «η λάθος απάντηση», αν ο στόχος είναι η βελτίωση της συνολικής αποτελεσματικότητας του Κοινοβουλίου.

«Μερικές φορές, όταν μιλώ, γύρω μου κάθονται δέκα άλλοι ευρωβουλευτές που κοιτούν τα κινητά τους. Αν στη θέση τους υπάρχουν τριάντα ευρωβουλευτές που κοιτούν τα κινητά τους, δεν νομίζω ότι θα έκανε μεγάλη διαφορά», είπε.

Υποστηρίζει επίσης ότι η μεταφορά των συνεδριάσεων των επιτροπών αργότερα μέσα στην εβδομάδα του Στρασβούργου, για να αποφεύγεται η σύγκρουση με την ολομέλεια, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της συμμετοχής στις επιτροπές.

Παρόλα αυτά, ο Άντριους χαιρετίζει ορισμένα στοιχεία του πακέτου, ιδίως τις πιο διαδραστικές ανταλλαγές με τους επιτρόπους και την απόφαση να μην δημοσιοποιούνται εκ των προτέρων τα χρονικά διαστήματα ομιλιών για ορισμένες συζητήσεις.

«Αναγκάζει τον κόσμο να ακούει πραγματικά», είπε.

Η συμμετοχή κατά τις πιλοτικές συνεδριάσεις του Ιουνίου και του Ιουλίου παραμένει δύσκολο να μετρηθεί, καθώς οι ευρωβουλευτές συνήθως μπαίνουν στην αίθουσα για να ψηφίσουν και συχνά αποχωρούν αμέσως μετά.

Η γενική εντύπωση, ωστόσο, είναι ότι οι συζητήσεις συνεχίστηκαν και πάλι μπροστά σε πολλές άδειες θέσεις, δήλωσε στο Euronews η Ιταλίδα ευρωβουλευτής των Πρασίνων/ΕFA, Μπενεντέτα Σκουντέρι.

«Η ιδέα να γίνουν οι συζητήσεις πιο διαδραστικές είναι θετική», είπε, προειδοποιώντας όμως ότι είχε ήδη εντοπίσει ένα πιθανό πρόβλημα κατά την τελευταία σύνοδο.

«Το σύστημα των blue cards συχνά αξιοποιείται από ομοϊδεάτες ευρωβουλευτές από διαφορετικές πολιτικές ομάδες, οι οποίοι θέτουν ο ένας στον άλλον ακίνδυνες ερωτήσεις μόνο και μόνο για να κερδίσουν επιπλέον χρόνο ομιλίας», είπε, υπενθυμίζοντας μια παλιά κοινοβουλευτική αλήθεια: όπου υπάρχει κανόνας, συνήθως υπάρχει και παραθυράκι.

Από τον Σεπτέμβριο, οι συζητήσεις στην ολομέλεια μπορεί να γίνουν πιο ζωντανές και με μεγαλύτερη συμμετοχή. Λίγοι μέσα στο Κοινοβούλιο, ωστόσο, αναμένουν επανάσταση. Καμία διαδικαστική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να αλλάξει μια βασική πραγματικότητα: για τους περισσότερους πολιτικούς, το κύριο ακροατήριο δεν βρίσκεται πλέον μέσα στην αίθουσα.