Στις 27 Αυγούστου το Γκντανσκ θα εξετάσει ψήφισμα κατά της ρητορικής μίσους, μετά το αντίστοιχο του Σόποτ
Η αστυνομία της Πολωνίας κατέγραψε αύξηση κατά 30% στον αριθμό των καταγγελιών για εγκλήματα μίσους σε βάρος Ουκρανών πολιτών τους τελευταίους έξι μήνες, σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα πέρυσι, όπως μετέφερε η «Rzeczpospolita» στα μέσα Ιουλίου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τον Ιούλιο σημειώθηκαν, μεταξύ άλλων, λεκτική επίθεση εναντίον Ουκρανών εφήβων σε λεωφορείο στο Μπιέλσκο-Μπιάλα και ο άγριος ξυλοδαρμός ενός ζευγαριού Ουκρανών στο Βρότσλαβ.
Τα στοιχεία αυτά εντάσσονται σε μια ευρύτερη τάση ενίσχυσης των αντιουκρανικών διαθέσεων, που είναι ορατή και στην πολωνική ενημερωτική σφαίρα. Έκθεση που ετοίμασαν το Press Club Polska και το Data House Res Futura (πηγή στα Πολωνικά) έδειξε ότι τον Μάιο μόλις μία στις χίλιες αναρτήσεις σχετικά με την Ουκρανία ήταν θετική. Όπως ανέφερε τον Ιούνιο, σε συνέντευξή του στο Onet, ο αναλυτής της Res Futura Μιχάλ Φεντορόβιτς, από τον Αύγουστο του 2025 παρατηρείται ότι οι αλγόριθμοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ευνοούν αντιουκρανικό περιεχόμενο. Το 2025 ο συνολικός αριθμός των εγκλημάτων με κίνητρο προκατάληψης – όχι μόνο σε βάρος Ουκρανών – αυξήθηκε επίσης κατά 41%, όπως ανέφερε η Κεντρική Διοίκηση της Αστυνομίας (πηγή στα Πολωνικά).
Οι ειδικοί επισημαίνουν φόβους που σχετίζονται με οικονομικούς παράγοντες και ιστορικές διαφορές, οι οποίες αξιοποιούνται στη δημόσια συζήτηση από πολιτικούς της δεξιάς. Ένα από τα πιο πρόσφατα παραδείγματα ήταν η ανακοίνωση του αντιπροέδρου του PiS Τομπιάς Μποχένσκι, στις 6 Αυγούστου, σχετικά με την απέλαση από την Πολωνία Ουκρανών σε ηλικία στράτευσης.
Την ίδια ώρα, το διαδίκτυο κατακλύζεται από περιεχόμενο που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη και φέρει ενδείξεις εξωτερικού συντονισμού.
Ψήφισμα και έκκληση προς τον πρόεδρο στο Τριμιάστο
Στην περιοχή του Τριμιάστο (Τρίπολη), οι τοπικές αυτοδιοικήσεις αντέδρασαν στην άνοδο των αντιουκρανικών διαθέσεων. Στο Γκντανσκ, στις 13 Αυγούστου, ο δημοτικός σύμβουλος Μαρτσίν Μακόβσκι κατέθεσε σχέδιο ψηφίσματος για την αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους, της ξενοφοβίας και της κλιμάκωσης των αντιουκρανικών τάσεων.
Η εξαγγελία ότι το ψήφισμα θα υιοθετηθεί έγινε στις 9 Αυγούστου, κατά τη διάρκεια εκδήλωσης αλληλεγγύης με τους Ουκρανούς πολίτες στο Γκντανσκ. Παρόμοιες εκδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν το προηγούμενο σαββατοκύριακο και σε άλλες πόλεις της Πολωνίας.
Το σχέδιο βασίστηκε σε ψήφισμα που εγκρίθηκε στα τέλη Ιουλίου στο παραθαλάσσιο Σόποτ, με αντικείμενο την αντιμετώπιση της αυξανόμενης αντιουκρανικής διάθεσης. Το έγγραφο απευθύνεται, μεταξύ άλλων, στον πρόεδρο της Δημοκρατίας και στον πρωθυπουργό. Οι αυτοδιοικητικοί τονίζουν ότι η οικοδόμηση πολιτικής στήριξης εις βάρος των πολωνοουκρανικών σχέσεων είναι βραχυπρόθεσμη τακτική και «εξαιρετικά επιζήμια για το πολωνικό εθνικό συμφέρον». Κατά την άποψή τους, ορισμένοι πολιτικοί, επιδιώκοντας πρόσκαιρη δημοφιλία και κέρδος στις δημοσκοπήσεις, επιλέγουν ενέργειες που υπονομεύουν αυτές τις σχέσεις.
Στο ψήφισμα (πηγή στα Πολωνικά) προτείνεται επίσης η έναρξη πανεθνικής κοινωνικής καμπάνιας, βασισμένης σε δεδομένα της Κεντρικής Στατιστικής Υπηρεσίας. Οι συντάκτες του εγγράφου υπογραμμίζουν την οικονομική συμβολή των Ουκρανών πολιτών στην Πολωνία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της BGK (πηγή στα Πολωνικά), μόνο το 2025 οι Ουκρανοί πολίτες κατέβαλαν στον πολωνικό προϋπολογισμό περίπου 15 δισ. ζλότι.
Οι εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης επισημαίνουν επίσης τον μεγάλο αριθμό παιδιών από την Ουκρανία που φοιτούν σε πολωνικά σχολεία και ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα στις συνέπειες αυτού του είδους ρητορικής.
Κατά την ψηφοφορία για το ψήφισμα στο Σόποτ, οι σύμβουλοι του PiS απείχαν. Το ψήφισμα που εγκρίθηκε από το δημοτικό συμβούλιο δεν έχει δεσμευτική νομική ισχύ· αποτελεί κυρίως έκφραση της θέσης της αυτοδιοίκησης και έκκληση προς άλλους θεσμούς για ανάληψη συγκεκριμένων δράσεων. Δεν επιβάλλει υποχρεώσεις ούτε τροποποιεί την ισχύουσα νομοθεσία.
Αντιουκρανικές διαθέσεις και σκλήρυνση της δημόσιας συζήτησης
Η έκθεση του CBOS (πηγή στα Πολωνικά), που δημοσιεύθηκε στις 17 Ιουλίου, δείχνει ότι για πρώτη φορά στην ιστορία της έρευνας οι φωνές αντίθεσης στην υποδοχή Ουκρανών προσφύγων υπερτερούν των φωνών υπέρ. Την ίδια στιγμή, η πλειονότητα των ερωτηθέντων αντιτίθενται, μεταξύ άλλων, στην αφαίρεση από Ουκρανές μητέρες με παιδιά άνω του ενός έτους του δικαιώματος δωρεάν διαμονής σε κέντρα συλλογικής φιλοξενίας.
Οι ειδικοί αναφέρουν αρκετούς παράγοντες που επηρεάζουν τη διαμόρφωση των αντιουκρανικών διαθέσεων στην Πολωνία. Από τη μία κάνουν λόγο για «κόπωση από τη βοήθεια» και άλυτα ιστορικά ζητήματα, από την άλλη οι κοινωνιολόγοι επισημαίνουν τον μηχανισμό του «αποδιοπομπαίου τράγου», που ενεργοποιείται ιδιαίτερα εύκολα σε περιόδους κρίσης και κοινωνικής απογοήτευσης και στη συνέχεια μπορεί να αξιοποιηθεί από πολιτικές δυνάμεις. Το 2021 παρόμοιο μηχανισμό περιέγραφε (πηγή στα Πολωνικά), μεταξύ άλλων, ο δρ Πζεμισλάβ Σαντούρα, στο πλαίσιο της κρίσης στα πολωνο-λευκορωσικά σύνορα και της σκλήρυνσης της γλώσσας απέναντι σε μετανάστες από τη Μέση Ανατολή.
Η μεταβολή αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση επιδείνωσης των διαθέσεων απέναντι στους Ουκρανούς στην Πολωνία. Παράλληλα, η παρουσία τους στη χώρα γίνεται ολοένα και συχνότερα αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης, όπου ζητήματα βοήθειας, παροχών και άλυτων ιστορικών διαφορών αποτελούν πηγή κοινωνικών εντάσεων.
Οι Ουκρανοί στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης;
Παράλληλα με την άνοδο των αντιουκρανικών διαθέσεων, στη δημόσια σφαίρα της Πολωνίας σημειώθηκε σειρά περιστατικών και πολιτικών δηλώσεων που τροφοδότησαν αυτή τη ρητορική.
Στις 19 Ιουνίου, ο Καρόλ Ναβρότσκι αφαίρεσε από τον Βολοντιμίρ Ζελένσκι το Παράσημο του Λευκού Αετού. Η απόφαση συνδέθηκε με διάταγμα που υπέγραψε ο Ουκρανός πρόεδρος στα τέλη Μαΐου, με το οποίο μία στρατιωτική μονάδα έλαβε ονομασία που παραπέμπει στον Ουκρανικό Επαναστατικό Στρατό (UPA).
Στις 8 Ιουλίου, κατά τη διάρκεια συζήτησης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την πρόοδο της Ουκρανίας στη διαδικασία ένταξης, η ευρωβουλευτής Εύα Ζαγιόντσκοφσκα-Χέρνικ, που συνδέεται με τον χώρο της ακροδεξιάς Konfederacja, έσκισε τη σημαία του UPA. Δήλωσε τότε ότι «εμείς οι Πολωνοί δεν πρέπει ποτέ να συμφωνήσουμε στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ».
Στις 6 Αυγούστου, ο Τομπιάς Μποχένσκι από το δεξιό κόμμα PiS ανακοίνωσε ότι θα ετοιμάσει σχέδιο νόμου για την απέλαση από την Πολωνία Ουκρανών ανδρών σε ηλικία στράτευσης. Σχεδόν την ίδια περίοδο, στις 7–8 Αυγούστου, το IBRiS, κατόπιν παραγγελίας της «Rzeczpospolita», πραγματοποίησε έρευνα σύμφωνα με την οποία το 67,2% των Πολωνών υποστήριξε την πρόταση.
Στην κλιμακούμενη αντιουκρανική ρητορική αναφέρθηκε στα μέσα Ιουλίου ο Ντόναλντ Τουσκ. «Μπορεί κανείς να προσποιείται ότι τα αντιουκρανικά συναισθήματα απλώς αυξάνονται από μόνα τους. Ή μπορεί να συνειδητοποιήσει ότι το παράδειγμα έρχεται από πάνω», είπε. Όπως εκτίμησε, «το να υποκινείς τον κόσμο» και «να τον στρέφεις εναντίον άλλων», όπως συμβαίνει καμιά φορά από ορισμένα μέσα ενημέρωσης και πολιτικούς, «έχει πολύ αρνητικές συνέπειες».
Την ίδια στιγμή, τον Μάρτιο του 2026, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ υπέγραψε νόμο που καταργεί μέρος των μέτρων στήριξης για τους Ουκρανούς πολίτες. Μεταξύ άλλων, περιόρισε τη δυνατότητα δωρεάν διαμονής σε κέντρα συλλογικής φιλοξενίας για άτομα ικανά να εργαστούν. Οι αλλαγές αφορούσαν επίσης την πρόσβαση σε δωρεάν ιατρική περίθαλψη για μέρος των προσφύγων.
Σε απάντηση, ο τότε Συνήγορος του Πολίτη, Μαρτσίν Βιόντσεκ, σε επίσημη τοποθέτηση προς το Υπουργείο Οικογένειας, προειδοποίησε ότι ο περιορισμός της στήριξης μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αστεγίας και κοινωνικού αποκλεισμού για όσους χάνουν το δικαίωμα δωρεάν διαμονής σε κέντρα συλλογικής φιλοξενίας.