Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937, από οικογένεια που είχε ρίζες στη νομική και την πολιτική
έθανε σε ηλικία 89 ετών ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, αφήνοντας πίσω του ανεκτίμητη παρακαταθήκη. Ο σπουδαίος κοινωνιολόγος και πανεπιστημιακός, δίδαξε σε ελληνικά, αμερικανικά, γαλλικά και μεξικανικά πανεπιστήμια, ενώ είχε διατελέσει, μεταξύ άλλων, πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών και βουλευτής Επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937, από οικογένεια που είχε ρίζες στη νομική και την πολιτική. Μετά την αποφοίτησή του από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές Φιλοσοφίας του Δικαίου και Κοινωνιολογίας στα Πανεπιστήμια Χαϊδελβέργης και του Μονάχου στη Γερμανία, του Παρισιού στη Γαλλία και του Γέιλ στις ΗΠΑ. Ήταν ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Το 1974 ανακηρύχθηκε διδάκτορας Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Παρισιού. Από το 1961 έως το 1968 άσκησε τη δικηγορία στην Αθήνα. Απασχολήθηκε ως ερευνητής στο Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Αθηνών (1963-1967) και στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS, 1968). Κατά τα έτη 1968-1985 υπήρξε τακτικός καθηγητής Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου του Παρισιού και από το 1985 και έκτοτε ήταν τακτικός καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παράλληλα από το 1981 έως το 1989 άσκησε καθήκοντα επιστημονικού διευθυντή στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ).
Το 1993 ορίστηκε πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΚΚΕ, θέση που διατήρησε έως το 1996. Είχε επίσης διατελέσει πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Κοινωνιολόγων, μέλος του Ανωτάτου Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας, επισκέπτης καθηγητής στα Πανεπιστήμια Παρισιού, Πρίνστον, Nέας Υόρκης, της Πόλεως του Μεξικού, καθώς και στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών, αρχηγός της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη Κορυφής του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την Κοινωνική Ανάπτυξη (1994-1996) και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού. Ακόμη ήταν πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας, μέλος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και μέλος του ερευνητικού συμβουλίου του Ολυμπιακού Μουσείου της Λωζάνης στην Ελβετία. Από το 2000 έως το 2014 ήταν τακτικό μέλος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής.
Το 2025 εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς είχε συμμετάσχει με ομιλίες και παρεμβάσεις σε συνέδρια που πραγματοποιήθηκαν σε διάφορα πανεπιστήμια της Ευρώπης, της Αμερικής και της Αυστραλίας. Είχε διατελέσει πρόεδρος ιδρυμάτων, επιτροπών, εταιρειών και μουσείων και είχε τιμηθεί με αριστεία για τη συμβολή του στις επιστήμες και τις τέχνες. Κυριότερα έργα του ήταν: The Greek Tragedy, Harmondsworth Penguin (1969), Είδωλα πολιτισμού: Ελευθερία, ισότητα και αδελφότητα στη σύγχρονη πολιτεία. Αθήνα, Θεμέλιο (1982), Πόλεμος και ειρήνη μετά το τέλος της ιστορίας, Αθήνα, Εκδόσεις Καστανιώτη (2006), Age of Anxiety, London, Eris (2018). Το πιο πρόσφατο έργο του ήταν το The Greek Revolution. A critical dictionary. Edited by Paschalis M. Kitromilidis and Constantinos Tsoukalas, Cambridge, MA: Harvard University Press (2021).
Ανακοίνωση της Ακαδημίας Αθηνών για την εκδημία του Κωνσταντίνου Τσουκαλά
Με «βαθύτατη θλίψη και ιδιαίτερη συγκίνηση» η Ακαδημία Αθηνών , όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή της, «έλαβε γνώση της απώλειας του Ακαδημαϊκού και εξέχοντος επιστήμονος στο πεδίο της Κοινωνιολογίας και Κοινωνικής Θεωρίας, Κωνσταντίνου Τσουκαλά».
«Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς εξελέγη το 2025 τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, στην έδρα ‘Κοινωνιολογίας-Κοινωνικής Θεωρίας', στη Γ' Τάξη των Ηθικών και Κοινωνικών Επιστημών. Τα τακτικά μέλη, το ερευνητικό και διοικητικό προσωπικό της Ακαδημίας εκφράζουν τα ειλικρινή συλλυπητήριά τους προς τους οικείους και συνεργάτες του. Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς υπήρξε ένας σπουδαίος στοχαστής και μία εμβληματική προσωπικότητα στο πεδίο των Κοινωνικών Επιστημών. Περνάει στην αιωνιότητα ως ένας σημαίνων Κοινωνικός Φιλόσοφος, ο οποίος άφησε μία πολύτιμη παρακαταθήκη στην ελληνική και διεθνή κοινότητα με το πολυσχιδές ακαδημαϊκό του έργο, την οξυδερκή κριτική του θεώρηση αλλά και την καθοριστική συμβολή του ως ενεργού πολίτη, ενισχύοντας ουσιαστικά την Κοινωνία των Πολιτών. Το κενό που αφήνει στην Ακαδημία Αθηνών αλλά και στον επιστημονικό χώρο εν γένει είναι δυσαναπλήρωτο.
Η Ακαδημία Αθηνών αναρτά μεσίστιο τη σημαία του Μεγάρου της επί τρεις ημέρες από σήμερα», αναφέρει μεταξύ άλλων το κορυφαίο πνευματικό ίδρυμα της χώρας στην ανακοίνωσή του.
«Η απώλεια του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, μας στερεί έναν από τους επιφανέστερους σύγχρονους διανοούμενους», δήλωσε η Λίνα Μενδώνη
«Η απώλεια του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, μας στερεί έναν από τους επιφανέστερους σύγχρονους διανοούμενους, που σφράγισε με την επιβλητική, αλλά και τόσο προσιτή παρουσία του και το πολυσχιδές έργο του, τη σύγχρονη ελληνική σκέψη, επί δεκαετίες», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, πληροφορούμενη την απώλεια του σπουδαίου ακαδημαϊκού. Και συνέχισε:
«Συνθεμελιωτής του κλάδου της κοινωνιολογίας στην Ελλάδα, τον οποίο υπηρέτησε με αφοσίωση, τόσο από το πανεπιστημιακό αμφιθέατρο, όσο και από θέσεις ευθύνης στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, αξιοποίησε γονιμότατα την τεράστια θεωρητική του σκευή για να μας εισφέρει πρωτότυπες ερμηνευτικές προσεγγίσεις της ελληνικής κοινωνίας και των μετασχηματισμών της. Προσεγγίσεις, που δεν βασίζονταν σε μακρινές θεωρητικές κατασκευές, αλλά διαπνέονταν από οξυδέρκεια και εδράζονταν στη βαθιά μελέτη της πραγματικότητας. Διόλου τυχαία δεν είναι η επίδραση που εξακολουθούν να ασκούν τα μείζονα έργα της νεότητάς του, με χαρακτηριστικότερο, ίσως, παράδειγμα το «Εξάρτηση και αναπαραγωγή», αλλά και της ωριμότητάς του, στον σύγχρονο στοχασμό, τον οποίο εμπλούτισαν καίρια.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς δεν υπήρξε μόνο μεγάλος ταξιδιώτης, αλλά και πλοηγός ο ίδιος, στον κόσμο των ιδεών, ένας γνήσιος διανοούμενος, που συνδύαζε το θεωρητικό έργο με την αδιάλειπτη, επίμονη και ουσιαστική δημόσια παρέμβαση. Από τα χρόνια της Γαλλίας και την αντίσταση στη δικτατορία, μέχρι το πέρασμά του, λίγα χρόνια πριν, από τη Βουλή των Ελλήνων, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς άρθρωσε μεστό και διεισδυτικό δημόσιο λόγο, ο οποίος δεν περιορίστηκε σε διαπιστώσεις, αλλά μετουσιωνόταν σε απτή πολιτική πράξη. Ακόμη και όσοι, ενίοτε, βρεθήκαμε στην απέναντι όχθη, διαφωνώντας ή παίρνοντας αποστάσεις από ορισμένες προσεγγίσεις ή απόψεις του, δεν μπορούσαμε παρά να αναγνωρίζουμε στον Κωνσταντίνο Τσουκαλά το θάρρος και τα ανυστερόβουλα κίνητρα της γνώμης του, όπως και την πολύτιμη συμβολή του στην ανανέωση του δημόσιου διαλόγου.
Ο Κωνσταντίνος, εμπνευσμένος δάσκαλος, απολαυστικός συνομιλητής, ευπροσήγορος και απλός άνθρωπος, είχε τη σπάνια χάρη να συνδυάζει τη βαθιά σκέψη με την πλήρως κατανοητή διατύπωσή της. Η πορεία του και το έργο του αφήνουν βαθύ αποτύπωμα το οποίο μετά βεβαιότητας κάθε άλλο παρά έχει εξαντλήσει την ακτινοβολία του. Στη σύζυγό του Φωτεινή Τσαλίκογλου, τους αμέτρητους μαθητές και φίλους του απευθύνω ειλικρινέστατα συλλυπητήρια».