Η επιθετική πολιτική της Ρωσίας στη Βαλτική απέναντι σε χώρες της ΕΕ και του ΝΑΤΟ σημαίνει ότι οι συμμαχίες πρέπει να προετοιμάζονται καλύτερα για σαμποτάζ και κατασκοπεία, αλλά αυτό δεν συμβαίνει πάντα
Ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα τα λιμάνια της Βαλτικής είναι η στρατιωτική και οικονομική κατασκοπεία και οι ενέργειες δολιοφθοράς από τη Ρωσία, όπως επισημαίνουν οι συντάκτες της έκθεσης "Ανθεκτική Βαλτική" που δημοσιεύθηκε από το Κέντρο Ανατολικών Μελετών (OSW).
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το πρόβλημα αφορά τόσο τη θαλάσσια όσο και την αεροπορική ναυσιπλοΐα, τα ίδια τα λιμάνια, καθώς και τις ενεργειακές και τηλεπικοινωνιακές υποδομές.
Η έκθεση καταγράφει την εντατικοποίηση της φωτογράφησης λιμανιών, βασικών τερματικών σταθμών και προβλητών, καθώς και μη εξουσιοδοτημένες πτήσεις drones πάνω από λιμάνια και τερματικούς σταθμούς καυσίμων. Επιπλέον, αυξάνεται ο αριθμός των "μαζικών", δηλαδή καθημερινών, κυβερνοεπιθέσεων στα λειτουργικά συστήματα.
Πρόβλημα αποτελεί επίσης η παρεμβολή από τη Ρωσία στα σήματα GPS και άλλων συστημάτων GNSS (Παγκόσμιο Δορυφορικό Σύστημα Πλοήγησης), κυρίως από την περιοχή του Καλίνινγκραντ και της Αγίας Πετρούπολης.
Η περιοχή της Βαλτικής είναι ζωτικής σημασίας για πολλές χώρες που λαμβάνουν διαρκώς μέτρα για την προστασία της, μεταξύ άλλων η Πολωνία, η Γερμανία, η Δανία, η Σουηδία, η Φινλανδία και τα κράτη της Βαλτικής.
Η σημασία της Βαλτικής Θάλασσας για την οικονομική και στρατιωτική ασφάλεια αυξάνεται με τα χρόνια. Τα λιμάνια που βρίσκονται στις ακτές της Βαλτικής παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση του διεθνούς εμπορίου και στη διασφάλιση των προμηθειών στρατηγικών πρώτων υλών προς την Πολωνία, τα κράτη της Βαλτικής, τη Φινλανδία, τη Σουηδία και τη Δανία.
Η γεωγραφική θέση της στη βορειοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ καθιστά την περιοχή ιδιαίτερα στρατηγικής σημασίας.
Τα πολωνικά λιμάνια αποτελούν τμήμα των ευρωπαϊκών διαδρόμων μεταφορών. Διαχειρίζονται πάνω από το 40% της αξίας του πολωνικού εξωτερικού εμπορίου. Η λειτουργία τους είναι κρίσιμη για τη σταθερότητα της οικονομίας, την ενεργειακή ασφάλεια και τη συνέχεια των προμηθειών πρώτων υλών. Η λιμενική υποδομή μπορεί επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη στρατιωτικών επιχειρήσεων σε περιόδους κρίσης.
Για τη Ρωσία, η Βαλτική αποτελεί επίσης βασικό κόμβο επικοινωνιών, ιδίως όσον αφορά τις εξαγωγές πρώτων υλών. Η Ρωσική Ομοσπονδία, διεξάγοντας επιθετικές επιχειρήσεις πολιτικής και οικονομικής κατασκοπείας καθώς και ενέργειες δολιοφθοράς, συνιστά απειλή.
Ποια είναι τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα κράτη του ΝΑΤΟ και της ΕΕ και ποιες λύσεις μπορούν να εφαρμόσουν για να αποτρέψουν τις επιθέσεις;
Υποθαλάσσιο νεκροταφείο επικίνδυνων υλικών
Η Βαλτική Θάλασσα είναι ένα από τα μεγαλύτερα υποθαλάσσια «νεκροταφεία» ναυαγίων στον κόσμο (8–10 χιλιάδες ναυάγια σύμφωνα με τη HELCOM).
Πρόκειται κυρίως για γερμανικά χημικά όπλα και εκρηκτικά υλικά (περίπου 40 τόνους). Αποτελούν απειλή για το οικοσύστημα, αλλά μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για επιχειρήσεις δολιοφθοράς και ανατρεπτικές ενέργειες.
Ο εντοπισμός τέτοιων υλικών μπορεί να παραλύσει τη ναυσιπλοΐα, να προκαλέσει φόβο στην κοινωνία και να έχει ισχυρό ψυχολογικό αντίκτυπο.
Το ΝΑΤΟ πραγματοποιεί τακτικές επιχειρήσεις απορρύπανσης του βυθού, ωστόσο οι προσπάθειες αυτές παραμένουν ανεπαρκείς.
Κυβερνοεπιθέσεις - Αόρατο μέτωπο στη Βαλτική
Οι επιθέσεις σε λειτουργικά συστήματα (τηλεπικοινωνιακά και άλλα), η παρεμβολή και η παραποίηση των σημάτων δορυφορικής πλοήγησης συνιστούν μια ακόμη πρόκληση. Μπορούν ακόμη και να οδηγήσουν σε συγκρούσεις πλοίων μεταφοράς υγροποιημένου αερίου και δεξαμενόπλοιων που εισέρχονται σε τερματικούς σταθμούς.
Ο αυξανόμενος αριθμός υβριδικών περιστατικών, κυβερνοεπιθέσεων και παρεμβολών στα συστήματα GNSS μεταφράζεται σε κόστος για τους διαχειριστές και τους επενδυτές ενεργειακής και τηλεπικοινωνιακής υποδομής, όπως προειδοποιούν οι συντάκτες της έκθεσης του OSW.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να αντιμετωπίσει το φαινόμενο μέσω της οδηγίας NIS 2, η οποία αποσκοπεί στη διατήρηση της κυβερνοασφάλειας σε 18 κρίσιμους τομείς σε ολόκληρη την ΕΕ. Η οδηγία υποχρεώνει κάθε κράτος μέλος να υιοθετήσει εθνική στρατηγική κυβερνοασφάλειας.
Σκιές πάνω από τη Βαλτική: Ρωσικά δεξαμενόπλοια εκτός ελέγχου
Η λεγόμενη «σκιώδης αρμάδα» αποτελείται κυρίως από δεξαμενόπλοια που έχουν ως στόχο την παραβίαση των διεθνών κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας. Τον στόλο αυτόν συνθέτουν παλιά πλοία που πλέουν υπό σημαίες κρατών όπου η εφαρμογή των κανονισμών είναι δύσκολη ή αδύνατη και το νομικό τους καθεστώς είναι ασαφές.
Στις 23 Ιανουαρίου φέτος, τα κράτη της ΕΕ ενέκριναν ομόφωνα το 21ο πακέτο κυρώσεων, το οποίο επιτρέπει την κατάσχεση και πώληση φορτίων από πλοία που θεωρούνται ύποπτα ότι ανήκουν στη ρωσική «σκιώδη αρμάδα». Κυρώσεις που στοχεύουν τον στόλο αυτόν είχαν περιληφθεί και σε προηγούμενα πακέτα κυρώσεων.
Η Ρωσία, δια του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, απείλησε σε αντίποινα με την αναχαίτιση δυτικών πλοίων.
Σύμφωνα με την έκθεση, τα πλοία της λεγόμενης «σκιώδους αρμάδας» φέρεται να διεξάγουν υβριδικές επιχειρήσεις, στοχεύοντας μεταξύ άλλων στην πρόκληση ζημιών σε κρίσιμες υποδομές και στη συλλογή πληροφοριών. Υποπτεύεται επίσης ότι αξιοποιούν αισθητήρες τοποθετημένους στα πλοία και λειτουργούν ως πλατφόρμες εκτόξευσης για μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Τα κράτη της G7 επιβάλλουν κυρώσεις στα δεξαμενόπλοια - περίπου 700 πλοία έχουν τεθεί υπό περιορισμούς που επέβαλαν η ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι τα μέτρα είναι πλήρως αποτελεσματικά. Η αποτελεσματικότητά τους παραμένει περιορισμένη και διαφέρει ανάλογα με το είδος των μέτρων και το κράτος που τα εφαρμόζει. Συχνά τα κράτη αποφεύγουν συντονισμένες ενέργειες, φοβούμενα αντίποινα από τη Ρωσία.
Η συνεργασία κλειδί για την ανάσχεση των ρωσικών ενεργειών
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι σχεδόν σε κάθε τομέα, βασικό στοιχείο για την αντιμετώπιση των ρωσικών ενεργειών θα πρέπει να είναι η περιφερειακή συνεργασία. Στόχοι της θα πρέπει να είναι κυρίως η αναγνώριση απειλών, η ανταλλαγή εμπειριών και η έγκαιρη κοινοποίηση πληροφοριών για περιστατικά.
Όπως τονίζει το OSW, εξίσου σημαντική είναι η ρεαλιστική αξιολόγηση των ανθρώπινων και υλικών δυνατοτήτων κάθε κράτους, καθώς και η αύξηση της χρηματοδότησης για έργα που ενισχύουν την ασφάλεια των λιμανιών. Τα ζητήματα αυτά θα πρέπει να περιλαμβάνονται στις προτεραιότητες των κρατών του ΝΑΤΟ και της ΕΕ.
Η εμβάθυνση της συνεργασίας μεταξύ των ναυτικών διοικήσεων, των λιμανιών, των υπηρεσιών διάσωσης και των πολεμικών ναυτικών είναι επίσης κρίσιμη, όπως και η πρόληψη και η διαχείριση κρίσεων, μεταξύ άλλων κατά την αποκατάσταση κρίσιμων υποδομών.
Τον Μάρτιο φέτος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την Ευρωπαϊκή Λιμενική Στρατηγική, η οποία θέτει το πλαίσιο για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της ανθεκτικότητας, της ασφάλειας και της βιώσιμης ανάπτυξης των ευρωπαϊκών λιμανιών.
Ένας από τους στόχους της είναι η ενίσχυση της ασφάλειας των λιμανιών μέσω επικαιροποίησης και επανεξέτασης των υφιστάμενων κατευθυντήριων γραμμών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν νέες απειλές, καθώς και η επιδίωξη ίσων όρων λειτουργίας όσον αφορά την ασφάλεια των λιμανιών της ΕΕ.
Από το 2025, το ΝΑΤΟ υλοποιεί στην περιοχή εντατικοποιημένες δράσεις για την προστασία της υποθαλάσσιας κρίσιμης υποδομής, στο πλαίσιο της επιχείρησης Baltic Sentry.
Τα κράτη αναλαμβάνουν επίσης επιμέρους πρωτοβουλίες. Για παράδειγμα, η Πολωνία τον Απρίλιο του 2025 εισήγαγε κανονισμούς που περιορίζουν τη δυνατότητα φωτογράφισης και βιντεοσκόπησης εγκαταστάσεων κρίσιμης υποδομής. Στις ρυθμίσεις αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, και τα λιμάνια.
Στο μέλλον παραμένουν κρίσιμα τα ερωτήματα πώς μπορεί να επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή συνεργασία στην περιοχή και μεταξύ των συμμαχικών κρατών, πώς θα πρέπει να αντιμετωπίζονται τα αμφίσημα περιστατικά και πού ακριβώς βρίσκεται το όριο ανάμεσα στις υβριδικές ενέργειες και την ανοιχτή επιθετικότητα.