ΕΕ: Οι 27 επίτροποι αποφασίζουν την απαγόρευση έρευνας υδρογονανθράκων στην Αρκτική

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να λάβει μια απόφαση της τελευταίας στιγμής για την απαγόρευση νέων ερευνών για πετρέλαιο και φυσικό αέριο στην Αρκτική, κατά τη διάρκεια μιας εβδομαδιαίας συνεδρίασης των 27 επιτρόπων του μπλοκ τον Οκτώβριο, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους της ΕΕ που μίλησαν στο Euronews υπό τον όρο της ανωνυμίας.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Προγενέστερα δημοσιεύματα ανέφεραν ότι η ΕΕ εξετάζει να άρει την απαγόρευση νέων γεωτρήσεων στην Αρκτική, στο πλαίσιο της αναθεώρησης της στρατηγικής της για την Αρκτική του 2021, καθώς το μπλοκ δοκιμάζεται από μια ενεργειακή κρίση που προκάλεσε το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Η Αρκτική έχει εξελιχθεί σε ολοένα και πιο αμφισβητούμενη περιοχή, λόγω των άφθονων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου και των κρίσιμων πρώτων υλών της, βασικών συστατικών για τις καθαρές τεχνολογίες και τα αμυντικά συστήματα που βρίσκονται σε μεγάλη ζήτηση.

Η Ρωσία και η Κίνα έχουν εντείνει τη δραστηριότητά τους στην περιοχή, μεταξύ άλλων μέσω του «Δρόμου του Πάγου του Μεταξιού», μιας τακτικής αρκτικής θαλάσσιας διαδρομής που συνδέει ανατολικά λιμάνια όπως το Νίνγκμπο με ευρωπαϊκούς κόμβους.

Η σκληρή ρητορική από τις Ηνωμένες Πολιτείες, που επιδιώκουν να «αποκτήσουν» τη Γροιλανδία, έχει επίσης αναστατώσει την Ευρώπη, οδηγώντας το μπλοκ σε αναθεώρηση της στρατηγικής για την Αρκτική του 2021, με μεγαλύτερη έμφαση στην άμυνα και το οικονομικό δυναμικό της περιοχής, ακόμη κι αν οι ιθαγενείς πληθυσμοί στην Αρκτική εμφανίζονται επιφυλακτικοί ως προς τα αποτελέσματά της.

Το ζήτημα των γεωτρήσεων για πετρέλαιο και φυσικό αέριο στην Αρκτική αποτελεί ίσως ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια στη νέα στρατηγική της ΕΕ, η οποία το 2021 είχε υιοθετήσει σκληρή γραμμή, δεσμευόμενη να διασφαλίσει ότι «το πετρέλαιο, ο άνθρακας και το φυσικό αέριο θα μείνουν στο έδαφος».

Η Γερμανία, η Σουηδία και η Φινλανδία στήριξαν σε γενικές γραμμές τη θέση της Επιτροπής. Η Δανία αναγκάστηκε να κρατήσει λεπτές ισορροπίες, υποστηρίζοντας τις πράσινες φιλοδοξίες της ΕΕ, αλλά με περιορισμένη δυνατότητα να τις επιβάλει στη Γροιλανδία, την αυτόνομη περιοχή της, η οποία ελέγχει τα δικά της τεράστια ορυκτά αποθέματα, συμπεριλαμβανομένων των εκτιμώμενων σημαντικών, ακόμη μη ανακαλυφθέντων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Τότε, η Επιτροπή είχε προτείνει την ανάπτυξη μιας πολυμερούς νομικής υποχρέωσης για την απαγόρευση νέας έρευνας για πετρέλαιο και φυσικό αέριο στην Αρκτική και στις γειτονικές περιοχές – μια πρόταση που στήριξε η Γερμανία – όμως η στρατηγική παρέμεινε τελικά μια μη δεσμευτική πολιτική δέσμευση.

Απαγόρευση ή όχι;

Η μετατόπιση της προσέγγισης της ΕΕ για τις γεωτρήσεις στην Αρκτική αντικατοπτρίστηκε πρόσφατα και σε δηλώσεις του επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπιρόλ, ο οποίος κάλεσε το μπλοκ να επανεξετάσει την απαγόρευση νέων έργων έρευνας για πετρέλαιο και φυσικό αέριο στην περιοχή, επικαλούμενος ανησυχίες για την ασφάλεια του εφοδιασμού.

Εκτιμήσεις δείχνουν ότι ο πόλεμος υπό την ηγεσία των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν κόστισε στην ΕΕ επιπλέον 60 δισ. ευρώ σε εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα μέσα στις πρώτες 100 ημέρες της σύρραξης.

Σε αντίθεση με το 2021, η απόφαση για το αν θα απαγορευθούν ή όχι οι γεωτρήσεις για πετρέλαιο και φυσικό αέριο στην Αρκτική είναι πλέον ένα θέμα με απάντηση «ναι ή όχι», που θα κριθεί από το Κολλέγιο των Επιτρόπων, δηλαδή την ομάδα των 27 κορυφαίων πολιτικών που ηγούνται της Επιτροπής, σύμφωνα με έναν αξιωματούχο της ΕΕ.

Παρά την έκκληση του IEA και την έντονη πίεση από τη Νορβηγία – η οποία διαθέτει τεράστια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Θάλασσα Μπάρεντς – για την κατάργηση της απαγόρευσης, «το πιθανότερο είναι ότι η θέση της ΕΕ θα παραμείνει η ίδια», δήλωσε στο Euronews δεύτερος αξιωματούχος της ΕΕ.

Ωστόσο, δεδομένου ότι η στρατηγική δεν είναι νομικά δεσμευτική, η τελική απόφαση εναπόκειται αποκλειστικά στις ίδιες τις χώρες.

«Μπορώ να σας πω ότι πολλά κράτη μέλη που δεν είναι αρκτικές χώρες έχουν δείξει εξαιρετικά μεγάλο ενδιαφέρον για τη στρατηγική», ανέφερε ο πρώτος αξιωματούχος της ΕΕ.

Ο Πααλ Φρίσβολντ, συντονιστής της ΜΚΟ Alliance to Preserve the Moratorium on Oil Drilling in the Arctic, υποστήριξε ότι, παρά την απουσία νομικών εργαλείων, το πολιτικό βάρος αυτής της στάσης θα επηρεάσει τα σχέδια και τις στρατηγικές και άλλων περιοχών.

Παρά ταύτα, την ώρα που η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει τον γεωπολιτικό της ρόλο στην Αρκτική, το βασικό της εργαλείο παραμένει μια μη δεσμευτική στρατηγική, αφήνοντας τις Βρυξέλλες να βασίζονται κυρίως στην πειθώ, τη χρηματοδότηση και τη συνεργασία με τις χώρες που έχουν τον έλεγχο της περιοχής.

Η σκληρή στάση της Νορβηγίας

Με τη νέα στρατηγική να πλησιάζει και τους φόβους για ελλείψεις σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο ενόψει του χειμώνα να αυξάνονται, η Νορβηγία, χώρα εκτός ΕΕ αλλά κορυφαίος προμηθευτής φυσικού αερίου της Ένωσης, δήλωσε πρόσφατα ότι θα συνεχίσει να εξερευνά για πετρέλαιο και φυσικό αέριο ανεξάρτητα από τη θέση της ΕΕ.

«Στο σημερινό γεωπολιτικό και ασφαλείας περιβάλλον και δεδομένης της κατάστασης των πόρων, πιστεύω ότι η συνέχιση της δραστηριότητας στη Θάλασσα Μπάρεντς εξυπηρετεί τόσο τα νορβηγικά όσο και τα ευρωπαϊκά συμφέροντα», δήλωσε πρόσφατα στο Reuters ο Νορβηγός υπουργός Ενέργειας Τέργιε Άασλαντ.

Ο Φρίσβολντ απέρριψε τις δηλώσεις του υπουργού Άασλαντ, σημειώνοντας ότι οι ευρωπαϊκές πολιτικές που οδηγούν την κλιματική και ενεργειακή μετάβαση, όπως η ηλεκτροκίνηση και η στροφή προς την παραγόμενη στην Ευρώπη καθαρή ενέργεια, μπορεί να οδηγήσουν σε «εγκλωβισμένα» περιουσιακά στοιχεία (stranded assets), αν η Νορβηγία αποφασίσει να επενδύσει σε νέα έρευνα.

«Μέχρι το 2040, αυτές οι πολιτικές θα μπορούσαν να μειώσουν τη ζήτηση φυσικού αερίου στην ΕΕ περίπου στα δύο τρίτα. Αυτό έχει σημασία, όταν νέες ανακαλύψεις στο βόρειο τμήμα της Θάλασσας Μπάρεντς μπορεί να χρειαστούν 15–20 χρόνια μέχρι να τεθούν σε παραγωγή. Τα κοιτάσματα που ανακαλύπτονται σήμερα διατρέχουν τον κίνδυνο να μπουν σε εκμετάλλευση ακριβώς τη στιγμή που η ευρωπαϊκή ζήτηση για φυσικό αέριο θα υποχωρεί απότομα, δημιουργώντας έναν προφανή κίνδυνο για εγκλωβισμένα περιουσιακά στοιχεία», δήλωσε ο Φρίσβολντ στο Euronews.

Ο Γκρούντε Αλμέλαντ, μέλος του νορβηγικού κοινοβουλίου, του Στόρτινγκ, απέφυγε να κάνει προβλέψεις για την τελική απόφαση της ΕΕ, αλλά κάλεσε το μπλοκ να διατηρήσει την αντίθεσή του σε νέες γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Αρκτική.

«Η Αρκτική είναι μια εξαιρετικά ευάλωτη περιοχή και ήδη επηρεάζεται έντονα από την κλιματική αλλαγή. Οφείλουμε να προστατεύσουμε αυτό το μοναδικό περιβάλλον, όχι να ανοίξουμε νέες περιοχές για εξόρυξη ορυκτών καυσίμων», δήλωσε ο Αλμέλαντ στο Euronews.

«Η επέκταση της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Αρκτική δεν αποτελεί βιώσιμο τρόπο για την κάλυψη των μακροπρόθεσμων ενεργειακών αναγκών της Ευρώπης. Η Νορβηγία πρέπει να βοηθήσει την Ευρώπη να επιταχύνει τη μετάβαση σε καθαρή ενέργεια, αντί να πιέζει για περισσότερες γεωτρήσεις στην Αρκτική».

Οικονομικό δυναμικό έναντι ιθαγενών πληθυσμών

Σύμφωνα με τον πρώτο αξιωματούχο της ΕΕ, ο οποίος συμμετέχει στη χάραξη της στρατηγικής για την Αρκτική, η βασική ιδέα είναι να καθοριστούν οι προτεραιότητες για τον ρόλο της ΕΕ στην περιοχή και να εντοπιστούν πιθανές επενδύσεις που θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν από κοινού μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ. Τα οικονομικά και αμυντικά στοιχεία της στρατηγικής θα έχουν κεντρική θέση, πρόσθεσε ο ίδιος.

Ο Μίκαελ Γιάνσον, διευθυντής του North Sweden European Office, όπου συντονίζει ένα δίκτυο 14 περιφερειών στην ευρωπαϊκή Αρκτική της βόρειας Σουηδίας, της Ανατολικής και Βόρειας Φινλανδίας και της Βόρειας Νορβηγίας, εξέφρασε ανησυχία ότι οι επερχόμενες συζητήσεις για την Αρκτική θα «χάσουν για άλλη μια φορά από το οπτικό τους πεδίο» τις τοπικές και περιφερειακές οπτικές.

«Σε γενικές γραμμές, όλοι συμφωνούν ότι οι αρκτικές περιοχές διαθέτουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για επενδύσεις στην παγκόσμια πράσινη μετάβαση και στην προστασία της ακεραιότητας της περιοχής μέσα στον παγκόσμιο ανταγωνισμό ισχύος που όλοι παρακολουθούμε», δήλωσε ο Γιάνσον στο Euronews.

«Αυτό πρέπει να συμβαδίζει με κοινωνικές επενδύσεις που να φτάνουν σε όλα τα τμήματα των κοινοτήτων και να αξιοποιούν τα συμφέροντα και το δυναμικό των μικρών φορέων. Αυτό που λείπει από την πολιτική της ΕΕ για την Αρκτική είναι μια συνεκτική ευρωπαϊκή απάντηση: ένα τμήμα των θεσμών της ΕΕ επιδίδεται σε διάλογο με τους ιθαγενείς, ενώ ένα άλλο τονίζει μια προσέγγιση τύπου “βγάλ’ τα όλα από τη γη”, η οποία καταλήγει να εφαρμόζεται στην καθημερινή μας πραγματικότητα σε τοπικό επίπεδο».