Η στροφή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συμπίπτει με τις προσπάθειες Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου να υπερκεράσουν το βασικό εμπόδιο στα νέα έργα καθαρής ενέργειας: τα ηλεκτρικά δίκτυα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζεται να αναθεωρήσει το κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μετά το 2030, σηματοδοτώντας μια σημαντική στροφή προς μια κατεύθυνση που δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις επενδύσεις, τα δίκτυα και την αποθήκευση, σύμφωνα με προσχέδιο έκθεσης εκτίμησης επιπτώσεων που έχει στη διάθεσή του το Euronews.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το εσωτερικό έγγραφο αναφέρει ότι η ισχύουσα νομοθεσία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν επαρκεί πλέον για να υλοποιήσει τον κλιματικό στόχο της ΕΕ για το 2040, τη μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, στον οποίο συμφώνησαν οι ευρωβουλευτές τον περασμένο Νοέμβριο.
Μια νέα πρόταση της ΕΕ για την αναμόρφωση του πλαισίου ανανεώσιμης ενέργειας του μπλοκ αναμένεται έως το τέλος του έτους, ώστε το κλιματικό πλαίσιο μετά το 2030 να ευθυγραμμιστεί με όλους τους τομείς που πρέπει να συμβάλουν στον κοινό στόχο της επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.
Το 2025, η καθαρή ενέργεια αντιστοιχούσε στο 26,2% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας στην ΕΕ, ενώ τα υφιστάμενα εθνικά σχέδια θέτουν το μπλοκ σε πορεία για μόλις περίπου 41% έως το 2030, κάτω από τον δεσμευτικό στόχο της ΕΕ για 42,5%, προειδοποιεί το προσχέδιο.
Ωστόσο, η Επιτροπή εμφανίζεται επιφυλακτική ως προς το αν το μπλοκ των 27 χωρών θα καταφέρει ακόμη και τον στόχο του 41%.
«Παρότι η κατάσταση διαφέρει από κράτος μέλος σε κράτος μέλος, η σημερινή πορεία της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δείχνει ότι ακόμη και το προβλεπόμενο μερίδιο 41% ίσως να είναι δύσκολο να επιτευχθεί με την τρέχουσα πρόοδο σε επίπεδο κρατών μελών», αναφέρει το προσχέδιο.
Την ίδια ώρα, η Επιτροπή φαίνεται απρόθυμη να καλύψει το κενό στην ανάπτυξη των ΑΠΕ στην ΕΕ απλώς προσθέτοντας νέους υποχρεωτικούς στόχους.
Οι Βρυξέλλες φαίνεται να απορρίπτουν πρόσθετα υποχρεωτικά μέτρα για την υποχρεωτική περιφερειακή συνεργασία και τα κοινά έργα, καθώς και νέα νομοθεσία για τις αδειοδοτήσεις, υποστηρίζοντας ότι οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις πρέπει πρώτα να εφαρμοστούν.
«Η ανατροφοδότηση από τα ενδιαφερόμενα μέρη στις σχετικές συναντήσεις υπογράμμισε τη σημασία της ρυθμιστικής σταθερότητας στον συγκεκριμένο τομέα και ανέδειξε την ανεπαρκή εφαρμογή του υφιστάμενου πλαισίου ως το βασικό ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί», αναφέρει το προσχέδιο.
Η συμφόρηση στα δίκτυα μείζον εμπόδιο
Την ώρα που το μπλοκ χρειάζεται να αυξήσει την παραγωγή καθαρής ενέργειας για να πετύχει τους στόχους, πρέπει επίσης να διασφαλίσει ότι τα ηλεκτρικά του συστήματα μπορούν να την υποδεχθούν και να τη μεταφέρουν. Η ΕΕ είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στην παραγωγή καθαρής ενέργειας, δυσκολεύεται όμως να τη διοχετεύσει εκεί όπου χρειάζεται, κάτι που συνιστά σοβαρό εμπόδιο στη συνολική κλιματική και ενεργειακή μετάβασή της.
Το 2025, η ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές άγγιξε σχεδόν το 50% της παραγωγής στην ΕΕ, το ενεργειακό σύστημα όμως δυσκολεύεται ολοένα και περισσότερο να αξιοποιήσει όλη αυτή τη φθηνή ηλεκτρική ενέργεια, όπως αναγνωρίζει το προσχέδιο. Η συμφόρηση στα δίκτυα, η ανεπαρκής αποθήκευση και η ανελαστική ζήτηση οδηγούν σε περισσότερες αρνητικές τιμές και περικοπές παραγωγής από ΑΠΕ, συχνά εις βάρος των παραγωγών καθαρής ενέργειας.
Το 2024, περισσότερα από 10 TWh ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ – αρκετά για να τροφοδοτήσουν περίπου 2,85 εκατ. ευρωπαϊκά νοικοκυριά για έναν ολόκληρο χρόνο – δεν μπόρεσαν να χρησιμοποιηθούν λόγω συμφόρησης στα δίκτυα και ανεπαρκούς διασυνοριακής δυναμικότητας.
Ένας πρόσφατος έλεγχος από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο ανέφερε ότι οι αυξήσεις δυναμικότητας στις ΑΠΕ που συνδέονται με το σχέδιο REPowerEU του μπλοκ, το σχέδιο του 2022 για απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια και ενεργειακή αυτονομία, είναι «αμελητέες» σε σύγκριση με τον στόχο των 103 GW της Επιτροπής. Επισημαίνεται επίσης ότι οι υποδομές δικτύου – ιδίως οι διασυνοριακές ηλεκτρικές διασυνδέσεις – αποτελούν το πιο χαρακτηριστικό αδύνατο σημείο του σχεδίου.
Η ανακατανομή παραγωγής (redispatch), δηλαδή η ενεργοποίηση ακριβότερης παραγωγής επειδή η φθηνή ανανεώσιμη ενέργεια δεν μπορεί να φτάσει στους καταναλωτές, κόστισε περίπου 4,3 δισ. ευρώ το 2024. Χωρίς μέτρα, το ετήσιο κόστος της ανακατανομής παραγωγής θα μπορούσε να φτάσει τα 26 δισ. ευρώ έως το 2030, εκτιμά η Επιτροπή.
Οι Βρυξέλλες γνωρίζουν ότι χρειάζονται πολύ περισσότερη καθαρή ενέργεια για να επιτύχουν τον κλιματικό στόχο του 2040, το προσχέδιο όμως αναγνωρίζει ότι η απλή προσθήκη αιολικής και ηλιακής ενέργειας χωρίς δίκτυα, αποθήκευση, ευέλικτη ζήτηση και ηλεκτροποίηση μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετο κόστος.
Για να αντιμετωπίσει τις εναπομένουσες προκλήσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει καλύτερη παρακολούθηση των περικοπών παραγωγής, σαφέστερους κανόνες για υβριδικά έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης, ισχυρότερα επενδυτικά σήματα για την ευελιξία και μεγαλύτερη αξιοποίηση των ηλεκτρικών οχημάτων και της έξυπνης φόρτισης ως πηγών ευελιξίας του συστήματος.
Η Veerle Dossche, υπεύθυνη προγράμματος ανανεώσιμης ενέργειας στην ΜΚΟ Climate Action Now Europe, δήλωσε ότι η εκτίμηση επιπτώσεων της Επιτροπής παρουσιάζει «ισχυρά επιχειρήματα» υπέρ ενός φιλόδοξου και δεσμευτικού στόχου για τις ΑΠΕ μετά το 2030. Ωστόσο, σημειώνει ότι η υλοποίηση πρέπει να ξεπεράσει το επίπεδο της φιλοδοξίας.
«Αυτό προϋποθέτει ισχυρές εθνικές συνεισφορές, σαφείς πορείες και αποτελεσματικούς μηχανισμούς συμμόρφωσης, με μετρήσιμους δείκτες επίδοσης (KPIs), ώστε οι έγκαιρες προειδοποιήσεις να ενεργοποιούν διορθωτικές κινήσεις όταν τα κράτη μέλη βγαίνουν εκτός πορείας», δήλωσε η Dossche.
Μάχη για το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας
Στο μεταξύ, η νομοθετική διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει.
Οι ευρωβουλευτές της επιτροπής Βιομηχανίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στήριξαν την Πέμπτη σχέδιο έκθεσης για τη μελλοντική διακυβέρνηση του ηλεκτρικού δικτύου της ΕΕ, ανοίγοντας τον δρόμο για την έγκρισή του στην ολομέλεια την επόμενη εβδομάδα στο Στρασβούργο και στη συνέχεια για τις διαθεσμικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των συννομοθετών της ΕΕ, του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.
Η ευρωβουλευτής Τσβετελίνα Πένκοβα (Σοσιαλιστές και Δημοκράτες/Βουλγαρία), επικεφαλής διαπραγματεύτρια του νομοθετικού φακέλου, δήλωσε ότι οι νέοι κανόνες θα πρέπει επίσης να συμβάλουν στη μείωση των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ χωρών και περιφερειών της ΕΕ.
«Η Επιτροπή θα έχει πλέον ισχυρότερο ρόλο στον καθορισμό του στρατηγικού πλαισίου, ενώ ο ACER (ο οργανισμός των ρυθμιστών ενέργειας της ΕΕ) θα παρέχει αυξημένο ανεξάρτητο έλεγχο. Πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα προς έναν πιο δημοκρατικό, διαφανή και υπόλογο σχεδιασμό των υποδομών μας», είπε η Πένκοβα την Πέμπτη.
Ο ευρωβουλευτής Βίργκιλ-Ντάνιελ Ποπέσκου (ΕΛΚ/Ρουμανία) δήλωσε ότι η ψηφοφορία της Πέμπτης – την οποία στήριξαν ευρωβουλευτές από την κεντροδεξιά, τους Φιλελεύθερους, τους Σοσιαλιστές και τους Πράσινους – προσφέρει μια «ισορροπημένη και πραγματιστική» προσέγγιση για τη μετατροπή των ενεργειακών στόχων της Ευρώπης σε υποδομές που θα ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και θα μειώσουν το κόστος ενέργειας.
«Ενισχύσαμε την πρόταση της Επιτροπής, εισάγοντας μια πιο στρατηγική προσέγγιση στον σχεδιασμό των υποδομών. Η Ευρώπη πρέπει να έχει σαφή εικόνα για το πού βρίσκονται τα κύρια σημεία συμφόρησης, ποιοι στρατηγικοί διάδρομοι και ποιες ενισχύσεις δικτύων χρειάζονται, πότε πρέπει να αναπτυχθούν ενόψει του 2040 και του 2050 και τι επίπεδο επενδύσεων θα απαιτηθεί», δήλωσε ο Ποπέσκου στο Euronews.
Το Κοινοβούλιο στήριξε σχέδια για τον κεντρικό σχεδιασμό των ενεργειακών υποδομών της Ευρώπης, δίνοντας στην Επιτροπή πρωταγωνιστικό ρόλο στην κατάρτιση μιας συνολικής εικόνας του μελλοντικού ενεργειακού συστήματος του μπλοκ ως πρώτο βήμα προς μια πιο συντονισμένη διαδικασία εντοπισμού νέων αναγκών στα δίκτυα.
Ωστόσο, αυτή η εξέλιξη εγκυμονεί τον κίνδυνο σύγκρουσης με το Συμβούλιο, καθώς αρκετές χώρες της ΕΕ απορρίπτουν μια κεντρική ανάληψη αρμοδιοτήτων από την Επιτροπή, φοβούμενες απώλεια εθνικής κυριαρχίας.
Ένας ακόμη νομοθετικός φάκελος για τους κανόνες αδειοδότησης που συνδέονται με το «πακέτο για τα δίκτυα» βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με τις επίσημες διαπραγματεύσεις να αναμένονται τον Οκτώβριο.