Συνεχίζονται τα προβλήματα στην ευρωπαϊκή οικονομία δεδομένων

Με την άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης, ο όρος «οικονομία των δεδομένων» έχει περάσει κάπως σε δεύτερο πλάνο, παρότι η ευρωπαϊκή αγορά δεδομένων/οικονομία των δεδομένων παραμένει ιδιαίτερα σημαντική. Σύμφωνα με μελέτη του 2025 που ανατέθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η αγορά δεδομένων ξεπέρασε τα 115 δισ. ευρώ το 2025 και αναμένεται να φτάσει τα 148 δισ. ευρώ έως το 2030. Η ευρύτερη έννοια της οικονομίας των δεδομένων αποτιμώνταν ήδη σε 325 δισ. ευρώ το 2019 (2,6% του ΑΕΠ της ΕΕ) και προβλεπόταν να αγγίξει τα 500 δισ. ευρώ έως το 2025.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες στην Ευρώπη που βασίζονται στα δεδομένα για να αναπτυχθούν, να γίνουν ανταγωνιστικές σε παγκόσμιο επίπεδο και να συμβάλουν στην οικονομία της ΕΕ είναι σε μεγάλο βαθμό κοινά σε όλους τους κλάδους: ο ορισμός των προσωπικών δεδομένων στον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (GDPR) είναι ιδιαίτερα ευρύς, οι επιχειρήσεις διαθέτουν περιορισμένη δυνατότητα να διαχειριστούν τις αποσπασματικές ερμηνείες του GDPR στα κράτη μέλη της ΕΕ και οι μη δεσμευτικές συστάσεις και κατευθυντήριες γραμμές του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων (EDPB) προσφέρουν μόνο περιορισμένη βοήθεια. Ενώ οι μεγάλες εταιρείες (και συνήθως οι μη ευρωπαϊκές) έχουν τους πόρους για να συνεργάζονται με τις τοπικές αρχές και ακόμη και να αμφισβητούν το EDPB, οι μικρότερες επιχειρήσεις αφήνονται να παλεύουν μόνες τους με ένα κατακερματισμένο κανονιστικό πλαίσιο σε ολόκληρη την ΕΕ.

Η τροποποίηση του GDPR, ακόμη και με πολύ στοχευμένο τρόπο, αποτελεί εξαιρετικά ευαίσθητο θέμα στην ΕΕ, με πολλούς υπέρμαχους της ιδιωτικότητας και πολλές αρχές προστασίας δεδομένων (DPAs) να παραμένουν επιφυλακτικοί. Αν προστεθούν στο μείγμα οι γεωπολιτικές εντάσεις μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, μαζί με τους φόβους ότι τα δεδομένα των Ευρωπαίων μπορεί να καταλήξουν εκτός ΕΕ, ακόμη και οι πιο αυτονόητες μεταρρυθμίσεις κινδυνεύουν να μπλοκαριστούν.

Το Digital Omnibus καθοδηγείται από Ευρωπαίους ή Αμερικανούς;

Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επαναλαμβάνονται διαρκώς, και φαίνεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αρχίσει να τα ακούει. Η αναπληρώτρια γενική διευθύντρια της DG CONNECT, Ρενάτε Νικολάι, απάντησε ξεκάθαρα σε μία από τις ανησυχίες των ευρωβουλευτών σχετικά με το Digital Omnibus, ότι δήθεν «ευνοεί τις ισχυρές πιέσεις άσκησης επιρροής των Big Tech», κατά τη συνεδρίαση της Επιτροπής LIBE στις 26 Ιανουαρίου: (πηγή στα Αγγλικά)

«Θα ήθελα απλώς να υπογραμμίσω ότι η ατζέντα απλοποίησης δεν έχει καμία σχέση με πιέσεις από τις ΗΠΑ. Η ατζέντα απλοποίησης της Επιτροπής καταρτίστηκε πολύ πριν αναλάβει η σημερινή αμερικανική διοίκηση. Είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα των Λέττα και Ντράγκι και συνολικά της συζήτησης που έγινε στην Ευρωπαϊκή Ένωση πριν από τις τελευταίες εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τη μετάβαση από τη μία Επιτροπή στην άλλη. Υπήρχε ιδίως ως προς τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις η αίσθηση ότι η Ευρώπη ρυθμίζει υπερβολικά και δεν ακούει τις ανησυχίες των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων για το κόστος συμμόρφωσης και για το ρυθμιστικό τοπίο, το οποίο κάποιες φορές τους φαινόταν όχι απολύτως συνεκτικό. Αυτό ήταν το αίτημα στο οποίο απάντησε η ατζέντα απλοποίησης της Επιτροπής, και αυτός είναι επίσης σε πολύ μεγάλο βαθμό ο μοχλός πίσω από αυτά τα Digital Omnibus».

Στη φωτογραφία: Ρενάτε Νικολάι, DG Connect / ηχογράφηση της Επιτροπής LIBE, 26 Ιανουαρίου 2026

Ο σκεπτικισμός των ευρωβουλευτών και οι φόβοι τους ότι μπορεί να εμφανιστούν να ενεργούν ενάντια στα ευρωπαϊκά συμφέροντα είναι κατανοητοί: ορισμένες ομάδες που λειτουργούν σχεδόν ως λόμπι και είναι, a priori, αντίθετες στην ατζέντα απλοποίησης, παρουσίασαν την απλοποίηση ως «αμερικανικό λόμπινγκ», εκμεταλλεύτηκαν τις ευρωπαϊκές ευαισθησίες έναντι των ΗΠΑ και αγνόησαν πλήρως τα σχόλια και τις εκκλήσεις των ίδιων των ευρωπαϊκών εταιρειών.

Η ατυχής υπαναχώρηση του Συμβουλίου σε σχέση με τις φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον GDPR

Τον τελευταίο χρόνο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εργάζεται πάνω σε μια σειρά πρωτοβουλιών για την απλούστευση των ευρωπαϊκών κανόνων για τα δεδομένα και την προσαρμογή τους στις ανάγκες των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, των καινοτόμων, των ερευνητών και των δημόσιων διοικήσεων.

Η Στρατηγική για την Ένωση Δεδομένων, για παράδειγμα, περιλαμβάνει την Open Data Directive, τον Data Act, τον Data Governance Act και τον Free Flow of Non-Personal Data Regulation. Όλες αυτές οι νομοθεσίες αναμένεται να συγχωνευτούν σε έναν νέο, ενιαίο Data Act. Η Επιτροπή προετοιμάζει επίσης δύο πακέτα Digital Omnibus (πηγή στα Αγγλικά) – το Digital Omnibus για την τεχνητή νοημοσύνη και το Digital Omnibus που επικεντρώνεται στους κανόνες για τα δεδομένα.

Η αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Digital Omnibus σχετικά με τα δεδομένα προέβλεπε περιορισμένες αλλαγές στον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (GDPR), εισάγοντας κριτήρια που θα παρείχαν στις εταιρείες δεδομένων μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς το πότε τα προσωπικά δεδομένα θεωρούνται επαρκώς ψευδωνυμοποιημένα και πότε οι αυστηροί κανόνες του GDPR δεν εφαρμόζονται πλέον, τι συνιστά προσωπικά δεδομένα, ποια είναι τα δικαιώματα των υποκειμένων των δεδομένων και άλλα.

Δυστυχώς, ακόμη και αυτές οι μετριοπαθείς προτάσεις φέρονται να έχουν απορριφθεί (πηγή στα Αγγλικά) από το Συμβούλιο. Αντί γι’ αυτό, το Συμβούλιο επανέφερε το κείμενο στη γνώριμη λογική των συστάσεων να βασίζονται οι επιχειρήσεις στις κατευθυντήριες γραμμές του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων (EDPB), αφαιρώντας παράλληλα τις διευκρινίσεις για το τι συνιστά και τι δεν συνιστά προσωπικά δεδομένα, αφήνοντας ουσιαστικά τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στο σημείο μηδέν.

Ισορροπία ανάμεσα σε δύο κόσμους: προστασία δεδομένων και καινοτομία

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων πράγματι προσπαθεί να εναρμονίσει τις προσεγγίσεις των κρατών μελών της ΕΕ στον GDPR μέσω διαφόρων κατευθυντήριων γραμμών και συστάσεων, όμως η έκδοσή τους απαιτεί χρόνια και δεν είναι δεσμευτικές, κάτι που δεν συμβάλλει ιδιαίτερα στη νομική ασφάλεια για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

Ο Πολωνός νομικός σε θέματα τεχνολογίας Μικόουαγι Μπαρτσεντέβιτς επισημαίνει εύστοχα ότι (πηγή στα Αγγλικά) ο μη δεσμευτικός χαρακτήρας των κατευθυντήριων γραμμών του EDPB δεν προστατεύει πραγματικά τις ευρωπαϊκές εταιρείες από μελλοντικά προβλήματα επιβολής. Υποστηρίζει ότι η Ευρώπη θα πρέπει να προχωρήσει σε ουσιαστική μεταρρύθμιση του τρόπου επιβολής του GDPR, προσθέτοντας πιο ανεξάρτητους μηχανισμούς ελέγχου και επιτυγχάνοντας καλύτερη ισορροπία μεταξύ επιχειρηματικότητας, καινοτομίας και άλλων δημοσίων συμφερόντων, παράλληλα με την προστασία της ιδιωτικότητας.

Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: αν η ΕΕ μπορεί να υπερηφανεύεται ότι διαθέτει ένα από τα καλύτερα καθεστώτα προστασίας δεδομένων στον κόσμο, θα μπορεί άραγε να πει ότι έχει βρει και τη σωστή ισορροπία μεταξύ αρχών προστασίας δεδομένων και επιχειρήσεων, ιδιωτικότητας και καινοτομίας, προστασίας και άδειας;

Το ερώτημα αυτό έχει σημασία, ενόψει των φιλοδοξιών της ΕΕ για ανταγωνιστικότητα, της επαπειλούμενης οικονομικής κρίσης και της ανάγκης να ενισχυθούν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και η ίδια η οικονομία της.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο EU Tech Loop (πηγή στα Αγγλικά) και αναδημοσιεύεται στο Euronews στο πλαίσιο σχετικής συμφωνίας.