Πώς ο νόμος της ΕΕ για την τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τους κανόνες εταιρειών από Ουάσινγκτον έως Τόκιο

Αποδεικνύεται ότι η τάση των Βρυξελλών για αυτό που συχνά εκλαμβάνεται ως υπερρύθμιση έχει αντίκτυπο πολύ πέρα από τα σύνορα της ΕΕ.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Σχεδόν οι μισές εταιρείες που αναφέρονται στον Νόμο για την Τεχνητή Νοημοσύνη της ΕΕ στις γνωστοποιήσεις εταιρικής διακυβέρνησης δεν εδρεύουν καν στην Ένωση, σύμφωνα με νέα έρευνα, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι Βρυξέλλες αρχίζουν ήδη να διαμορφώνουν ένα παγκόσμιο πρότυπο για τη διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης, προτού τεθούν πλήρως σε ισχύ οι αυστηρότεροι κανόνες του μπλοκ.

Η ανάλυση, που δημοσιεύθηκε από το Thomson Reuters Foundation με βάση δεδομένα από την πρωτοβουλία AI Company Data Initiative (AICDI), στηρίζεται σε περισσότερα από 100.000 δεδομένα που έχουν συλλεχθεί από 2.973 εταιρείες σε όλον τον κόσμο.

Διαπιστώνει ότι το 47% των εταιρειών που επικαλούνται τον Νόμο στις γνωστοποιήσεις τους έχει έδρα εκτός ΕΕ.

Η έκθεση το περιγράφει ως απόδειξη ενός «φαινομένου των Βρυξελλών» στη διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης, όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την τάση της ευρωπαϊκής ρύθμισης να μετατρέπεται σε παγκόσμιο σημείο αναφοράς, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (GDPR).

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το φαινόμενο «δεν είναι ακόμη γενικευμένο, αλλά είναι ορατό, σημαντικό και συγκεντρωμένο εκεί όπου τα κίνητρα της αγοράς για ευθυγράμμιση είναι ισχυρότερα».

Ο Νόμος, που θα εφαρμόζεται πλήρως από τον Αύγουστο του 2026, είναι η πρώτη ολοκληρωμένη, οριζόντια νομοθεσία για την τεχνητή νοημοσύνη αυτού του είδους.

Η εμβέλειά του ξεπερνά τα σύνορα της ίδιας της ΕΕ, καθώς εφαρμόζεται σε κάθε οργανισμό του οποίου τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούνται στην Ένωση ή του οποίου τα αποτελέσματα επηρεάζουν πολίτες, επιχειρήσεις ή δημόσιους φορείς της ΕΕ.

Χρόνια προετοιμασίας

Ο ίδιος ο Νόμος ισχύει από το 2024, αλλά οι υποχρεώσεις που προβλέπει εφαρμόζονται σταδιακά και όχι όλες μαζί.

Οι απαγορεύσεις για τις πιο επικίνδυνες χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης και οι κανόνες διαφάνειας για τα μοντέλα γενικού σκοπού είχαν ήδη τεθεί σε ισχύ έως τον Δεκέμβριο του 2025. Είναι οι κανόνες για τα συστήματα υψηλού κινδύνου, που καλύπτουν τομείς όπως οι προσλήψεις, η χορήγηση πιστώσεων και η υγεία, οι οποίοι καθίστανται πλήρως δεσμευτικοί τον Αύγουστο του 2026.

Όπως και με τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων, αυτή η εξωεδαφική εμβέλεια σημαίνει ότι ακόμη και οι επιχειρήσεις εκτός ΕΕ υπόκεινται στις ίδιες δεσμευτικές υποχρεώσεις, με πρόστιμα που για τις πιο σοβαρές παραβάσεις μπορούν να φτάσουν έως τα 35 εκατ. ευρώ ή το 7% του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου.

Ωστόσο, αυτό δεν πρέπει να συγχέεται με μια γενικευμένη τάση εταιρειών που δηλώνουν τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης ή διαθέτουν πλαίσιο για τη χρήση της.

Σε όλους τους κλάδους, μόλις το 13% των επιχειρήσεων διαθέτει οποιοδήποτε επίσημο πλαίσιο διακυβέρνησης για την τεχνητή νοημοσύνη, ανεξάρτητα από το αν αναφέρεται στον Νόμο της ΕΕ για την ΤΝ.

Από αυτό το 13% που έχει θεσπίσει πλαίσιο, λίγο πάνω από τους μισούς, το 53%, κάνουν ειδική αναφορά στον Νόμο της ΕΕ για την ΤΝ. Και από εκείνη την ομάδα που επικαλείται τον Νόμο, το 47% έχει έδρα εκτός ΕΕ.

Ο τεχνολογικός κλάδος δείχνει τον δρόμο

Ο βαθμός εμπλοκής με τον Νόμο διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον κλάδο και τη γεωγραφική περιοχή.

Οι εταιρείες πληροφορικής μόνες τους αντιστοιχούν σε σχεδόν 40% όλων των επιχειρήσεων εκτός ΕΕ που επικαλούνται τον Νόμο, ενώ οι εταιρείες τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών προσθέτουν ακόμη 29% συνολικά.

Σε περιφερειακό επίπεδο, η Βόρεια Αμερική προηγείται όσον αφορά την εμπλοκή εκτός ΕΕ με λίγο κάτω από 40%, κυρίως χάρη σε αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας και υγείας με ισχυρή παρουσία στην ευρωπαϊκή αγορά.

Οι ευρωπαϊκές εταιρείες εκτός ΕΕ – ιδίως οι βρετανικές, ελβετικές και νορβηγικές – ακολουθούν με περίπου 24%, κάτι που αντικατοπτρίζει τους στενούς εμπορικούς και ρυθμιστικούς δεσμούς τους με το μπλοκ.

Οι ασιατικές εταιρείες εμφανίζουν ποσοστό αναφορών περίπου 28%, συγκεντρωμένο κυρίως σε τεχνολογικές επιχειρήσεις που είναι ενσωματωμένες στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού της ΤΝ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρουν ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό παράδειγμα, δεδομένης της πιο χαλαρής προσέγγισής τους στη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν ενιαία ομοσπονδιακή νομοθεσία για την ΤΝ, ωστόσο οι αμερικανικές επιχειρήσεις αντιστοιχούν στο 35% όλων των αναφορών στον ευρωπαϊκό Νόμο από εταιρείες εκτός ΕΕ – το μεγαλύτερο εθνικό ποσοστό.

Στις ΗΠΑ, το 53% των εταιρειών που επικαλούνται τον Νόμο προέρχεται από τον κλάδο της πληροφορικής, και μία στις πέντε εταιρείες πληροφορικής στο δείγμα αναφέρεται στον Νόμο, το υψηλότερο ποσοστό από κάθε κλάδο στη χώρα.

Σύμφωνα με την έκθεση, μεγάλες αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας, όπως η Microsoft, η Google, η OpenAI και η xAI, έχουν ευθυγραμμιστεί εθελοντικά με στοιχεία του Κώδικα Πρακτικής της ΕΕ για την ΤΝ, με κίνητρο τη διασφάλιση της πρόσβασής τους στην ευρωπαϊκή αγορά.

Τα κενά πίσω από τις καλές επιδόσεις

Οι εταιρείες που αναφέρουν τον Νόμο τείνουν να καλύπτουν επαρκώς τα βασικά. Διαθέτουν σαφές σχέδιο για την ΤΝ, εποπτεία σε επίπεδο διοικητικού συμβουλίου, διαφάνεια ως προς τα δεδομένα που χρησιμοποιούν. Οι επιχειρήσεις εκτός ΕΕ που επικαλούνται τον Νόμο υπερισχύουν μάλιστα των ευρωπαϊκών σε αυτά τα σημεία.

Από την άλλη πλευρά, οι ευρωπαϊκές εταιρείες προηγούνται στην κατάρτιση του προσωπικού, καθώς το 49,4% προσφέρει προγράμματα επανακατάρτισης ή εξοικείωσης με την ΤΝ, έναντι 40,6% των επιχειρήσεων εκτός ΕΕ.

Η εποπτεία της στρατηγικής είναι ένα πράγμα. Ο έλεγχος του τι κάνει στην πράξη η ΤΝ, περίπτωση προς περίπτωση, είναι άλλο. Μόνο το 12,4% των εταιρειών παγκοσμίως διαθέτει πολιτική που απαιτεί ανθρώπινο έλεγχο μεμονωμένων αποφάσεων της ΤΝ, και ακόμη κι εκεί, σχεδόν οι μισές δεν έχουν αποσαφηνίσει πώς εφαρμόζεται αυτό στην πράξη.

Οι έλεγχοι ως προς τα δικαιώματα είναι ακόμη σπανιότεροι. Λιγότερο από μία στις τέσσερις εταιρείες εξετάζει αν η ΤΝ που χρησιμοποιεί μπορεί να βλάψει τα δικαιώματα των εργαζομένων, ακόμη και μεταξύ όσων έχουν πιο ενεργή εμπλοκή με τον Νόμο.

Αυτό το κομμάτι πρόκειται σύντομα να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία. Από τον Αύγουστο του 2026, οι εταιρείες που χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου, σε τομείς όπως οι προσλήψεις, η πίστωση ή η υγεία, θα υποχρεούνται νομικά να πραγματοποιούν αυτόν τον έλεγχο πριν από την εφαρμογή τους και να γνωστοποιούν τα αποτελέσματα στις εποπτικές αρχές.