Οι νέοι κανόνες διαφάνειας της ΕΕ για την ΑΙ ισχύουν και για απλούς χρήστες, όχι μόνο για big tech

Οι νέοι κανόνες διαφάνειας που προβλέπονται στο άρθρο 50 του νόμου τέθηκαν σε ισχύ στις 2 Αυγούστου και κάθε πρόσωπο που δημιουργεί, δημοσιεύει ή αναπτύσσει περιεχόμενο που παράγεται από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και χρησιμοποιείται στην αγορά της ΕΕ έχει πλέον νέες υποχρεώσεις να τηρήσει, διαφορετικά κινδυνεύει με πρόστιμα που φτάνουν σε εκατομμύρια ευρώ.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Μέχρι τώρα η συζήτηση για τη συμμόρφωση με τον Κανονισμό για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act) επικεντρωνόταν κυρίως στα συστήματα υψηλού κινδύνου και στις μεγάλες εταιρείες. Οι νέοι όμως κανόνες διαφάνειας της ΕΕ για τα συστήματα ΤΝ και το περιεχόμενο που παράγεται από αυτά θα μπουν σύντομα στη λίστα υποχρεώσεων πολλών φυσικών προσώπων και επιχειρήσεων, εντός και εκτός ΕΕ, μόλις ολοκληρωθεί η θερινή ανάπαυλα.

Οι νέοι κανόνες, που τέθηκαν σε ισχύ στις 2 Αυγούστου 2026, θα εφαρμόζονται σε ένα ευρύ φάσμα φορέων – τόσο φυσικών όσο και νομικών προσώπων, από εταιρείες και μέσα ενημέρωσης μέχρι μη κυβερνητικές οργανώσεις, σχεδιαστές, διαφημιστικές εταιρείες και πολλούς ακόμη.

Οι ρυθμίσεις αυτές δεν θα ισχύουν μόνο για φορείς ή άτομα που εδρεύουν στην ΕΕ, αλλά και για όσους βρίσκονται εκτός αυτής, εφόσον τα συστήματα ή το περιεχόμενο χρησιμοποιούνται στην αγορά της Ένωσης.

Επιπλέον, οι υποχρεώσεις ισχύουν ανεξάρτητα από το αν η υπηρεσία παρέχεται επί πληρωμή ή δωρεάν.

Παρότι προβλέπονται εξαιρέσεις ή ηπιότεροι κανόνες για ατομική χρήση, ερευνητικούς και επιστημονικούς σκοπούς, συστήματα ανοικτού κώδικα, καθώς και για καλλιτεχνικό, δημιουργικό ή σατιρικό περιεχόμενο, είναι σκόπιμο να ληφθούν σοβαρά υπόψη οι κατευθυντήριες γραμμές και να αξιολογηθεί ποια δραστηριότητα, προϊόντα και περιεχόμενο πρέπει να επισημαίνονται, προκειμένου να αποφευχθούν πιθανές κυρώσεις.

Πάροχοι και φορείς εκμετάλλευσης που δεν συμμορφώνονται με τους νέους κανόνες μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με πρόστιμα έως και 15 εκατομμυρίων ευρώ ή έως 3% του συνολικού παγκόσμιου κύκλου εργασιών τους. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ μπορεί να τιμωρηθούν με πρόστιμα έως 750.000 ευρώ.

4 βασικές υποχρεώσεις διαφάνειας για συστήματα ΤΝ και περιεχόμενο που επηρεάζεται από ΤΝ

Οι κατευθυντήριες γραμμές αποτελούν επεξηγηματικό κείμενο για το άρθρο 50 του Κανονισμού για την ΤΝ, όπου καθορίζονται οι υποχρεώσεις διαφάνειας για τέσσερις βασικές κατηγορίες:

Το άρθρο 50 παράγραφος 1 ορίζει υποχρεώσεις για συστήματα ΤΝ που αλληλεπιδρούν άμεσα με φυσικά πρόσωπα, απαιτώντας από τους παρόχους να σχεδιάζουν και να αναπτύσσουν τα συστήματα αυτά έτσι ώστε ο χρήστης να γνωρίζει ότι αλληλεπιδρά με σύστημα τεχνητής νοημοσύνης.

Το άρθρο 50 παράγραφος 2 καθορίζει υποχρεώσεις για συστήματα ΤΝ που επεξεργάζονται συνθετικό περιεχόμενο εικόνας, βίντεο, ήχου ή κειμένου. Αυτό σημαίνει ότι οι πάροχοι οφείλουν να επισημαίνουν τα αποτελέσματα της ΤΝ σε μορφή που μπορεί να αναγνωστεί από μηχανές και να εντοπίζεται.

Το άρθρο 50 παράγραφος 3 θέτει υποχρεώσεις για συστήματα ΤΝ που έχουν σχεδιαστεί για αναγνώριση συναισθημάτων και βιομετρική αναγνώριση. Σε αυτή την περίπτωση, οι φορείς εκμετάλλευσης πρέπει να ενημερώνουν τα φυσικά πρόσωπα ότι εκτίθενται σε σύστημα ΤΝ.

Το άρθρο 50 παράγραφος 4 καθορίζει υποχρεώσεις για συστήματα ΤΝ που παράγουν, επεξεργάζονται ή δημοσιεύουν deepfake ή κείμενο με σκοπό την ενημέρωση του κοινού για «ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος». Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι φορείς εκμετάλλευσης πρέπει να αποκαλύπτουν ότι το περιεχόμενο έχει παραχθεί, ενισχυθεί ή τροποποιηθεί με τη βοήθεια ΤΝ.

Chatbots, agents και bots

Για να υπάγεται ένα σύστημα ΤΝ στις υποχρεώσεις του άρθρου 50 του Κανονισμού, πρέπει να πληροί τον ορισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: να αλληλεπιδρά με φυσικά πρόσωπα, να έχει σχεδιαστεί με σκοπό την αλληλεπίδραση με φυσικά πρόσωπα και να αλληλεπιδρά μαζί τους άμεσα (σε πραγματικό ή σχεδόν πραγματικό χρόνο).

Αυτό σημαίνει ότι φωνητικοί βοηθοί που βασίζονται σε ΤΝ, chatbots, τηλεφωνικές γραμμές εξυπηρέτησης με ΤΝ, ψηφιακοί «σύντροφοι», avatars, ρομπότ, bots ΤΝ, πράκτορες κώδικα και άλλα συστήματα-«agents» τεχνητής νοημοσύνης υπάγονται όλοι στις υποχρεώσεις του άρθρου 50 και οφείλουν να ακολουθούν τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής.

Συγγραφείς, σχεδιαστές, influencers στα κοινωνικά δίκτυα και podcasters

Ένας νέος πρακτικός κανόνας είναι ότι κάθε περιεχόμενο που παράγεται ή ενισχύεται με τη βοήθεια ΤΝ – είτε πρόκειται για ήχο, βίντεο, εικόνα, κείμενο ή deepfake – καλό είναι να επισημαίνεται, ιδίως όταν σχετίζεται με «ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος».

Παρότι υπάρχουν εξαιρέσεις και ηπιότεροι κανόνες για περιεχόμενο που έχει μόνο επιμεληθεί με τη βοήθεια ΤΝ χωρίς ουσιώδη αλλαγή του αρχικού υλικού ή έχει υποβληθεί σε ανθρώπινη και δημοσιογραφική/συντακτική επεξεργασία, τα όρια του τι συνιστά «ουσιώδη αλλαγή» παραμένουν ασαφή.

Αντίστοιχα, και η συντακτική επιμέλεια πρέπει να είναι ουσιαστική και όχι να περιορίζεται σε μικροδιορθώσεις γραμματικής ή ορθογραφίας, με ένα συγκεκριμένο άτομο να φέρει την πλήρη ευθύνη για το περιεχόμενο που δημοσιεύεται.

Για συγγραφείς και αρθρογράφους, αλλά και bloggers: περιεχόμενο όπως περιλήψεις κειμένων που παράγονται από ΤΝ, νέα κείμενα ή παραφράσεις που αλλάζουν το ύφος, τη δομή ή το νόημα πρέπει να επισημαίνονται.

Αν το κείμενο που έχει παραχθεί ή τροποποιηθεί ουσιαστικά από ΤΝ περιέχει πληροφορίες που σχετίζονται με «ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος», όπως δημόσια διοίκηση και υπηρεσίες, δικαιοσύνη και επιβολή του νόμου, θεμελιώδη δικαιώματα, δημόσια ασφάλεια, υγεία, προστασία του περιβάλλοντος, ασφάλεια των καταναλωτών, οικονομία και άλλα, πρέπει επίσης να φέρει σχετική ένδειξη.

Τι δεν χρειάζεται να επισημαίνεται: μικροδιορθώσεις γραμματικής, έλεγχος ορθογραφίας και ελαφριά στιλιστική βελτίωση.

Για influencers στα κοινωνικά δίκτυα και όσους χρησιμοποιούν εφαρμογές επεξεργασίας προσώπου: το περιεχόμενο πρέπει επίσης να επισημαίνεται όταν τα πρόσωπα σε υπάρχουσες φωτογραφίες αντικαθίστανται ή υφίστανται ουσιαστική τροποποίηση.

Ενώ η επεξεργασία εικόνων για προσωπική χρήση βρίσκεται εκτός των υποχρεώσεων διαφάνειας, κάθε περιεχόμενο με εμπορικό χαρακτήρα μπορεί να υπάγεται στους νέους κανόνες της ΕΕ για τη διαφάνεια.

Για γραφίστες και μοντέρ βίντεο: κάθε βίντεο ή εικόνα όπου πρόσωπα ή αντικείμενα αφαιρούνται, αντικαθίστανται ή εισάγονται σε υπάρχον υλικό πρέπει να επισημαίνεται.

Το ίδιο ισχύει για περιεχόμενο που αλλάζει το σχήμα σώματος ή το χρώμα δέρματος ενός ατόμου, καθώς και για ακραίες επεμβάσεις σε φωτεινότητα, σκοτεινότητα, χρώμα και αντίθεση που μεταβάλλουν το νόημα, την πρόθεση ή το μήνυμα του περιεχομένου.

Η δημιουργία βίντεο που απεικονίζουν γεγονότα τα οποία δεν συνέβησαν πρέπει επίσης να επισημαίνεται, όπως και οι εικόνες ή τα βίντεο που τροποποιούν την απεικόνιση προσώπων, αντικειμένων, γεγονότων ή πραγματικών περιστατικών ή συνιστούν άλλη ουσιώδη αλλοίωση του περιεχομένου.

Τι δεν χρειάζεται να επισημαίνεται: γενική μορφοποίηση και επεξεργασία (βελτίωση ευκρίνειας, κόψιμο, μικρές ρυθμίσεις χρώματος/φωτισμού, οξύνσεις, αφαίρεση σκόνης και στιγμάτων, διόρθωση «κόκκινων ματιών», φόντων, εσκεμμένη θόλωση ή pixelation προσώπων), σταθεροποίηση βίντεο, μικρές αλλαγές στην ταχύτητα αναπαραγωγής και άλλες γενικές παρεμβάσεις που δεν αλλοιώνουν σημαντικά το περιεχόμενο.

Για podcasters, ηχολήπτες και ραδιοφωνικούς παραγωγούς: η σύνθεση ρεαλιστικού λόγου με τη φωνή συγκεκριμένου προσώπου πρέπει να επισημαίνεται.

Ποιος είναι υπεύθυνος στη σχέση πελάτη–διαφημιστικής/agency και εργοδότη–εργαζομένου;

Αν μια εταιρεία αγοράζει υπηρεσίες σχεδιασμού από διαφημιστική ή εταιρεία γραφικού σχεδιασμού και δεν λαμβάνει αποφάσεις ούτε ασκεί έλεγχο σχετικά με το αν και πώς η διαφημιστική χρησιμοποιεί ΤΝ, οι υποχρεώσεις διαφάνειας βαρύνουν την agency και όχι τον πελάτη.

Αντίστοιχα, οι υποχρεώσεις διαφάνειας αποτελούν ευθύνη του εργοδότη/νομικού προσώπου και όχι του μεμονωμένου εργαζόμενου ή ακόμη και του εξωτερικού συνεργάτη που παράγει περιεχόμενο επηρεασμένο από ΤΝ:

(14) «Όταν ο φορέας εκμετάλλευσης ενός συστήματος ΤΝ είναι νομικό πρόσωπο υπό την ευθύνη του οποίου χρησιμοποιείται το σύστημα (π.χ. διαφημιστική εταιρεία), οι επιμέρους εργαζόμενοι που ενεργούν σύμφωνα με τις οδηγίες και υπό τον έλεγχο του νομικού αυτού προσώπου (π.χ. ψηφιακοί ανιματέρ, web designers, δημιουργοί περιεχομένου, δημοσιογράφοι) δεν θα πρέπει να θεωρούνται ξεχωριστοί φορείς εκμετάλλευσης του συστήματος.

Ένα νομικό πρόσωπο παραμένει φορέας εκμετάλλευσης ακόμη κι αν αναθέτει σε τρίτους (π.χ. εργολάβους, freelancers) τη λειτουργία του συστήματος για λογαριασμό του και υπό τη δική του ευθύνη και έλεγχο».

Κανόνες για τα deepfakes

Τα deepfakes πρέπει να επισημαίνονται όταν παραπέμπουν σε υπαρκτά πρόσωπα, αντικείμενα, τόπους, οντότητες ή γεγονότα, με τρόπο που μπορεί να τα κάνει να φαίνονται σε κάποιον αυθεντικά και αληθή.

Και εδώ υπάρχουν εξαιρέσεις για περιεχόμενο καλλιτεχνικό, δημιουργικό, σατιρικό ή μυθοπλαστικό· όταν όμως ένα deepfake χρησιμοποιείται για επαγγελματικούς σκοπούς, πρέπει σε κάθε περίπτωση να επισημαίνεται.

Deepfakes πραγματικών προσώπων – πολιτικών, διασημοτήτων, διευθυνόντων συμβούλων εταιρειών –, ηχητικά αρχεία με κλωνοποίηση φωνής μέσω ΤΝ ή ακόμη και εικόνες προϊόντων και συσκευασιών που δημιουργούνται από ΤΝ και φαίνονται πιο ελκυστικές από την πραγματικότητα, πρέπει όλα να φέρουν σχετική σήμανση.

Εξαιρέσεις: ατομική χρήση, ανοικτός κώδικας, επιβολή του νόμου, επιστημονικοί και ερευνητικοί σκοποί.

Εξαιρέσεις από τις υποχρεώσεις διαφάνειας ισχύουν για φορείς εκμετάλλευσης που είναι φυσικά πρόσωπα και χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ για προσωπικές, μη επαγγελματικές δραστηριότητες, για επιστήμονες και ερευνητές, για συστήματα ανοικτού κώδικα και για τις αρχές επιβολής του νόμου.

Ωστόσο, αν ένα άτομο ενεργεί μεν για προσωπικούς σκοπούς αλλά η προσωπική δραστηριότητά του επικαλύπτεται με την επαγγελματική και αποφέρει οικονομικό όφελος, είναι πιθανό να ενεργοποιούνται οι υποχρεώσεις διαφάνειας.

Όσον αφορά τα συστήματα ανοικτού κώδικα, τόσο οι πάροχοι όσο και οι φορείς εκμετάλλευσης οφείλουν να διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με τις αντίστοιχες υποχρεώσεις διαφάνειας.

Προτάσεις για τη σήμανση

Οι πάροχοι οφείλουν να επισημαίνουν τα συστήματα ΤΝ με τρόπο που να μπορεί να διαβαστεί από μηχανές, ώστε να είναι δυνατός ο εντοπισμός από άλλα συστήματα και να διασφαλίζεται ότι τα αποτελέσματα της ΤΝ αναγνωρίζονται ως παραγόμενα ή τροποποιημένα από αυτήν.

Οι φορείς εκμετάλλευσης πρέπει, από την πλευρά τους, να επισημαίνουν το περιεχόμενο που έχει παραχθεί ή τροποποιηθεί από ΤΝ με τρόπο σαφή και ευδιάκριτο.

Οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής αναφέρουν ότι ορισμένες τεχνικές σήμανσης δεν είναι απαραίτητες ή θεωρούνται ανεπαρκείς όταν χρησιμοποιούνται μόνες τους, όπως:

• ενημερώσεις που περιλαμβάνονται μόνο σε όρους χρήσης, συνδέσμους (URLs) ή τεχνική τεκμηρίωση
• σημάνσεις που διαβάζονται μόνο από μηχανές, όπως μεταδεδομένα ή υδατογραφήματα που δεν είναι ορατά στους χρήστες
• ασαφή ή διφορούμενα σήματα (π.χ. γενικές αναφορές όπως «βοηθός»)
• γενικές γνωστοποιήσεις (π.χ. «οι υπηρεσίες σε αυτόν τον ιστότοπο χρησιμοποιούν ΤΝ»)
• υπερβολικά τεχνικές περιγραφές (π.χ. «το σύστημα αυτό χρησιμοποιεί LLMs»)

Το παρόν άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο EU Tech Loop (πηγή στα Αγγλικά) και αναδημοσιεύεται στο Euronews στο πλαίσιο συμφωνίας διανομής περιεχομένου.