Με κλεισίματα εναέριου χώρου σε Ιράν, Ισραήλ και Κατάρ τους τελευταίους μήνες, ρωτήσαμε ειδικούς πώς η αεροπορία σας κρατά ασφαλείς.
Όταν η ένταση αυξάνεται σε διάφορες συγκρούσεις ανά τον κόσμο, είναι ένα διαρκές αστείο ότι οι χρήστες του διαδικτύου σπεύδουν να συνδεθούν για να «παρακολουθήσουν την κατάσταση».
Συνήθως αυτό σημαίνει να ανοίγετε το X, το live blog του αγαπημένου σας ειδησεογραφικού ιστότοπου και, φυσικά, το Flightradar24.
Όταν κλείνει ένας εναέριος χώρος, τα αεροσκάφη αποχωρούν γρήγορα από την περιοχή και βλέπουμε μια «ουρά» αεροπλάνων να ακολουθούν την ίδια διαδρομή, φαινομενικά απίστευτα κοντά μεταξύ τους.
Όμως αυτό που δεν αποτυπώνουν τα στριμωγμένα κίτρινα αεροπλάνα στην οθόνη είναι ο όγκος δουλειάς που απαιτείται ώστε οι πτήσεις να συνεχίζουν ομαλά και με ασφάλεια.
Πώς αποφασίζουν οι αεροπορικές ποια διαδρομή θα ακολουθήσουν;
Οι αεροδιαδρομές, ή «airways», είναι σαν δρόμοι σε χάρτη, με πολλαπλές επιλογές μεταξύ οποιουδήποτε ζεύγους πόλεων στον κόσμο, εξηγεί η Lindi-Lee Kirkman, περιφερειακή επικεφαλής λειτουργιών, διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας και υποδομών για την Αφρική και τη Μέση Ανατολή στη Διεθνή Ένωση Αεροπορικών Μεταφορών (IATA).
Η επιλογή της αεροδιαδρομής, του «δρόμου», εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως ο καιρός ή η μείωση των εκπομπών, με σημαντικότερους πάντα την ασφάλεια και την προστασία.
«Αν αυτά τα δύο δεν πληρούνται, τότε κανένας από τους άλλους παράγοντες δεν μπαίνει στο τραπέζι», σημειώνει η Kirkman.
«Μια αεροπορική εταιρεία αξιολογεί πάντα την ασφάλεια πτήσεων και την ασφάλεια/προστασία. Είτε στην αρχή, στο πολύ στρατηγικό στάδιο, είτε σε κάθε μέρος της διαδικασίας όσο προχωράμε προς την πραγματοποίηση της πτήσης, γίνονται διάφορες αξιολογήσεις. Υπάρχουν επίσης καθορισμένα κριτήρια που θα πουν “go” ή “no go”, και κάθε εταιρεία τα έχει ορίσει για τον εαυτό της».
Σε ορισμένες περιπτώσεις ο εναέριος χώρος μπορεί να μην έχει κλείσει, αλλά μια συγκεκριμένη αεροπορική εταιρεία να κρίνει, με βάση τα δικά της κριτήρια, ότι η διέλευση είναι υπερβολικά επικίνδυνη και να την αποφύγει.
Τι συμβαίνει όταν κλείνει ένας εναέριος χώρος
Κάθε κράτος έχει αποκλειστικό έλεγχο επί του εναέριου χώρου του, όπως ορίζεται στο Άρθρο 1 της Σύμβασης του 1944 για τη Διεθνή Πολιτική Αεροπορία.
Αν ένα κράτος αποφασίσει να κλείσει τον εναέριο χώρο του, εκδίδεται μια NOTAM (Notice to Airmen – Αναγγελία προς τους αεροναυτιλομένους). Οι αεροπορικές εταιρείες θα βρίσκονται σε επικοινωνία τόσο με τον Ελεγκτή Εναέριας Κυκλοφορίας που έχει την ευθύνη του εναέριου χώρου στον οποίο βρίσκονται, καθώς και με τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας των γειτονικών εναέριων χώρων, ώστε να καθοριστεί πού μπορεί να κατευθυνθεί με ασφάλεια το αεροσκάφος.
Αν και οι εικόνες που προκύπτουν στο Flightradar24 μπορεί να φαίνονται χαοτικές, πρόκειται για κάτι με το οποίο η αεροπορική βιομηχανία καταπιάνεται καθημερινά.
«Η εξισορρόπηση ζήτησης και χωρητικότητας είναι μέρος της καθημερινής διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας, δεν είναι κάτι ασυνήθιστο», προσθέτει η Kirkman.
«Πρέπει να υπάρχουν αρκετοί ελεγκτές μέσα στον εναέριο χώρο ώστε να διαχειριστούν τον αριθμό των αεροσκαφών που διέρχονται. Αν υπάρχουν περισσότερα αεροσκάφη, δηλαδή αν η ζήτηση υπερβαίνει τη χωρητικότητα, αυτό μπορεί να αντιμετωπιστεί τακτικά».
Οι πτήσεις μπορούν τότε να αραιώσουν, για παράδειγμα η κίνηση μπορεί να γίνεται δεκτή ανά διαστήματα 10 λεπτών, ή σε ένα αεροσκάφος μπορεί να δοθούν επιπλέον μίλια διαδρομής, βγάζοντάς το λίγο εκτός πορείας, ώστε να παραμείνει στον αέρα λίγο περισσότερο από το συνηθισμένο.
Πώς ο κλάδος αντιμετωπίζει τις ζώνες σύγκρουσης
Τα κλεισίματα εναέριων χώρων ποικίλλουν από πλήρη έως μερικά και, σε συγκρούσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη, μπορεί να διαρκέσουν πολύ περισσότερο από μερικές ώρες.
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει οδηγήσει χώρες όπως η Πολωνία, η Εσθονία και η Λετονία να λειτουργούν με μειωμένο εναέριο χώρο λόγω παραπλάνησης GNSS και παρεμβολών, ενώ άλλα κράτη όπως το Αζερμπαϊτζάν δέχονται πρόσθετη κίνηση καθώς τα αεροπλάνα εκτρέπονται μακριά από μη ασφαλείς περιοχές.
Ο Enrico Parini, διευθυντής ευρωπαϊκών υποθέσεων στον Οργανισμό Παροχής Υπηρεσιών Πολιτικής Αεροναυτιλίας (CANSO), το αντιπροσωπευτικό όργανο των παρόχων υπηρεσιών αεροναυτιλίας, λέει ότι ο κλάδος είναι καλά εξοπλισμένος για να αντιμετωπίζει γεωπολιτικές καταστάσεις στην Ευρώπη.
«Πιστεύω ότι κανείς στην Ευρώπη, ούτε οπουδήποτε αλλού στον κόσμο, δεν περίμενε πραγματικά διαταραχές σε αυτό το επίπεδο», λέει.
«Δεν μπορούμε να πούμε ότι τότε ήμασταν έτοιμοι, αλλά βρεθήκαμε έτοιμοι, επειδή το επίπεδο σχεδίων έκτακτης ανάγκης και ανθεκτικότητας που είχαμε χτίσει νωρίτερα μας επέτρεψε να το διαχειριστούμε.
«Δυστυχώς, έχουμε φτάσει στο σημείο όπου αυτό είναι ουσιαστικά μια τυποποιημένη κατάσταση με την οποία είμαστε πολύ εξοικειωμένοι, και μπορούμε να εκτελούμε τις δραστηριότητές μας χωρίς ποτέ να επηρεάζεται η ασφάλεια».
Σε ορισμένες συγκρούσεις που συνεχίζονται, όπως στο Σουδάν, έχουν καθιερωθεί διαδρομές έκτακτης ανάγκης που επιτρέπουν στα αεροσκάφη να περνούν από ασφαλή τμήματα της χώρας, ακολουθώντας μια ασυνήθιστη πορεία.
Μη παρακάμπτοντας πλήρως τον εναέριο χώρο, οι αεροπορικές αποφεύγουν επιπλέον ώρες πτήσης και αντί γι’ αυτό αντιμετωπίζουν μόνο μια καθυστέρηση 30 λεπτών.
Στη Μέση Ανατολή, όπου οι συγκρούσεις μπορεί να ξαναφουντώσουν με ελάχιστη προειδοποίηση, η δημιουργία διαδρομών έκτακτης ανάγκης δεν είναι πάντα εφικτή.
Αντί γι’ αυτό, όταν κάτι φαίνεται πιθανό να προκύψει, συγκροτείται μια ομάδα συντονισμού έκτακτης ανάγκης.
Με επικεφαλής τη Διεθνή Οργάνωση Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO), η ομάδα αυτή θα συντονιστεί με τους οργανισμούς ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας σε όλη την πληγείσα περιοχή, καθώς και με την IATA, η οποία θα επικοινωνήσει απευθείας με τις αεροπορικές εταιρείες.
Η ομάδα θα προσπαθήσει να συγκεντρώσει όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες εκ των προτέρων, ώστε να γνωρίζει πού να περιμένει πρόσθετο φόρτο κίνησης και τα επιμέρους κράτη να μπορέσουν να προβούν σε ρυθμίσεις για να αντιμετωπίσουν την αυξημένη ζήτηση εγκαίρως.
Τι να περιμένετε αν ταξιδεύετε κατά τη διάρκεια κλεισίματος εναέριου χώρου
Το βασικό που πρέπει να περιμένετε αν η πτήση σας περνά συνήθως από κλειστό εναέριο χώρο είναι καθυστερήσεις, όχι ακυρώσεις.
«Δεν θα περιμένατε κατ’ ανάγκη ακυρώσεις, ιδίως όταν κάτι βρίσκεται σε εξέλιξη», λέει η Kirkman στο Euronews Travel.
«Οι ακυρώσεις γενικά δεν είναι επιθυμητές, γιατί επηρεάζουν τους πάντες. Κάποιες φορές οι πτήσεις ακολουθούν μεγαλύτερες διαδρομές, οπότε μπορεί να διαπιστώσετε ότι ο χρόνος σας στον αέρα έχει αυξηθεί, σε ορισμένες περιπτώσεις αρκετά σημαντικά και σε άλλες λιγότερο».
Η πρώτη σας πηγή ενημέρωσης για οτιδήποτε θα είναι πάντα η αεροπορική εταιρεία.
«Η αεροπορική εταιρεία έχει πάντα την ασφάλεια και την προστασία των επιβατών ως απόλυτη προτεραιότητα», προσθέτει. «Μείνετε σε επικοινωνία με την εταιρεία, για να είστε βέβαιοι ότι αν υπάρξει καθυστέρηση, θα το γνωρίζετε».