Ο δήμαρχος του Ντουμπρόβνικ, Μάτο Φράνκοβιτς, εξηγεί στο Euronews Travel πώς η πόλη αξιοποιεί δεδομένα και σταδιακές αφίξεις για να αναμορφώσει τον τουρισμό και να προστατεύσει το μέλλον της.
Τα τελευταία σχεδόν δέκα χρόνια το Ντουμπρόβνικ προσπαθεί να αντιμετωπίσει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του σύγχρονου τουρισμού: πώς θα παραμείνει ένας δημοφιλής προορισμός χωρίς να πνιγεί από την ίδια του την επιτυχία, ιδίως όταν η δημοτικότητά του δεν δείχνει να επιβραδύνει.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στο διάστημα αυτό, οι δημοτικές αρχές έχουν μετατοπίσει την προσοχή τους από την αντιμετώπιση του υπερτουρισμού σε καθεστώς κρίσης στη βιώσιμη διαχείριση.
Από την αρχή της χρονιάς έως τα μέσα Ιουλίου, η πόλη έχει ήδη υποδεχθεί σχεδόν 650.000 αφίξεις και δύο εκατομμύρια διανυκτερεύσεις. Ταξιδιώτες από το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Πολωνία, την Ιρλανδία, την Ισπανία, τον Καναδά και την Αυστραλία συγκαταλέγονται μέχρι στιγμής στις μεγαλύτερες αγορές, ενώ η πόλη αποδεικνύεται ιδιαίτερα δημοφιλής και ως προορισμός εσωτερικού τουρισμού.
Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι να προσελκύσει επισκέπτες. Αντίθετα, οι δημοτικές αρχές επικεντρώνονται στο πώς ο τουρισμός μπορεί να αναπτυχθεί με βιώσιμο τρόπο, προστατεύοντας ταυτόχρονα την κληρονομιά της πόλης και διατηρώντας την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
«Εδώ δεν έχει σημασία μόνο ο αριθμός», λέει στο Euronews Travel ο δήμαρχος του Ντουμπρόβνικ, Μάτο Φράνκοβιτς. «Εξίσου σημαντικό είναι πώς κατανέμονται οι ροές μέσα στην ημέρα και την εβδομάδα.»
Σύμφωνα με τον δήμαρχο, ο τουρισμός κάποτε αναπτυσσόταν χωρίς ιδιαίτερο συντονισμό.
«Για χρόνια ο τουρισμός στο Ντουμπρόβνικ δεν διαχειριζόταν· απλώς “συνέβαινε” από μόνος του», ανέφερε.
«Παλαιότερα υπήρχαν ημέρες που πέντε ή έξι κρουαζιερόπλοια κατέφθαναν ταυτόχρονα, φέρνοντας μαζί τους πλήθος εκδρομέων από κοντινούς προορισμούς. Τότε συνειδητοποιήσαμε ότι έπρεπε να διαχειριστούμε διαφορετικά τον τουρισμό, γι’ αυτό και τον χωρίσαμε σε διαφορετικούς τομείς.»
Ο γεννημένος στο Ντουμπρόβνικ δήμαρχος, που βρίσκεται στη θέση αυτή από το 2017, έχει βασίσει μεγάλο μέρος της στρατηγικής του γύρω από την πρωτοβουλία «Respect the City» (RtC), η οποία ξεκίνησε την ίδια χρονιά, ως απάντηση στην τεράστια πίεση που δεχόταν η Παλιά Πόλη, ενταγμένη στον κατάλογο της UNESCO.
«Ο σεβασμός προς το Ντουμπρόβνικ είναι κάτι που ζητάμε από όλους: τους πολίτες, όσους εργάζονται στην πόλη, όσους έρχονται να την απολαύσουν – αυτό είναι το μήνυμά μας προς όλους», είπε.
Ισορροπία ανάμεσα στη δημοφιλία και την προστασία
Καθ’ όλη τη δεκαετία του 2010, η Παλιά Πόλη, που αποτελεί ένα ζωντανό σκηνικό της ιστορίας του Ντουμπρόβνικ στην ακτή της Δαλματίας, δέχθηκε το βάρος της αυξανόμενης δημοτικότητας της πόλης.
Η αύξηση των αφίξεων από κρουαζιέρες, τα οικονομικά αεροπορικά εισιτήρια και η παγκόσμια αναγνωρισιμότητα που απέκτησε ο προορισμός χάρη στην επιτυχία της σειράς Game of Thrones του HBO δημιούργησαν καλοκαίρια με σοβαρή συμφόρηση και άφησαν το «Μαργαριτάρι της Αδριατικής» να δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στα μέγιστα επίπεδα επισκεψιμότητας. «Σε τέτοιο βαθμό που μετά βίας μπορούσες να περπατήσεις και να απολαύσεις την πόλη», είπε ο Φράνκοβιτς στο Euronews Travel.
Αντί να αντιμετωπίζεται ο τουρισμός ως ένα ενιαίο σύνολο, ο δήμαρχος εξηγεί ότι πλέον διαχειρίζεται μέσα από διαφορετικούς τομείς: συγκεκριμένα τον τουρισμό κρουαζιέρας, τους ημερήσιους επισκέπτες και τις διανυκτερεύσεις.
Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας RtC, δεν επιτρέπεται να δένουν στο λιμάνι της πόλης περισσότερα από δύο κρουαζιερόπλοια την ίδια στιγμή, με ανώτατο όριο 4.000 επιβάτες. Οι προσεγγίσεις κρουαζιέρας πρέπει επίσης να διαρκούν τουλάχιστον οκτώ ώρες.
Ενθαρρύνοντας τις μεγαλύτερες στάσεις στο λιμάνι, ο Φράνκοβιτς εξηγεί ότι οι επιβάτες είναι πιο πιθανό να απλωθούν σε ολόκληρη την πόλη και την ευρύτερη περιοχή, αντί να συγκεντρώνονται ταυτόχρονα στο ιστορικό κέντρο.
«Βλέπουμε ότι πλέον οι επισκέπτες επιλέγουν να πραγματοποιούν περισσότερες εκδρομές σε άλλα σημεία», σημειώνει. «Φυσικά, επισκέπτονται κάποια στιγμή και την Παλιά Πόλη, αλλά η κίνηση δεν συγκεντρώνεται πια όλες τις ώρες μαζί, όπως παλαιότερα, όταν κατέφθαναν έξι κρουαζιερόπλοια και έμεναν μόνο για τέσσερις ώρες.»
Στοιχεία της Λιμενικής Αρχής Ντουμπρόβνικ δείχνουν ότι ο τουρισμός κρουαζιέρας παραμένει ανθεκτικός, με το 2026 να αναμένεται να φέρει περισσότερους από 661.000 επιβάτες κρουαζιέρας σε 461 προσεγγίσεις μέχρι το τέλος του έτους.
Πέρα από τον τουρισμό κρουαζιέρας, η πρωτοβουλία RtC στρέφει την προσοχή της και στο πώς κινούνται στην πόλη οι ημερήσιοι επισκέπτες και όσοι διανυκτερεύουν.
Οι εταιρείες λεωφορείων που φέρνουν επισκέπτες από τη γειτονική Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο και τα κοντινά κροατικά νησιά οφείλουν πλέον να κλείνουν ώρα άφιξης πριν εισέλθουν στην πόλη, μέσω του συστήματος «bus webshop». Το σύστημα κρατήσεων επιτρέπει στις αρχές να κατανέμουν τις αφίξεις κατά τη διάρκεια της ημέρας και να προσαρμόζουν τη χωρητικότητα ανάλογα με τις εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται και τις διακυμάνσεις της ζήτησης.
Για τους επισκέπτες που μένουν περισσότερο, το Dubrovnik Pass λειτουργεί τόσο ως εισιτήριο για τα αξιοθέατα όσο και ως εργαλείο διαχείρισης των επισκεπτών. Παράλληλα με την είσοδο στα μουσεία της πόλης και την πρόσβαση στα μέσα μαζικής μεταφοράς, το πάσο επιτρέπει επίσης στο Ντουμπρόβνικ να συστήνει τις καλύτερες ώρες επίσκεψης στα δημοφιλή αξιοθέατα.
«Επειδή έχει ψηφιοποιηθεί, μπορούμε να ενημερώνουμε τους επισκέπτες για τις καλύτερες ώρες επίσκεψης σε αξιοθέατα, όπως η Παλιά Πόλη», λέει ο Φράνκοβιτς.
«Είναι κάτι στο οποίο δουλεύουμε ώστε να το βελτιώσουμε ακόμη περισσότερο: να αποφεύγουμε καταστάσεις όπου εκατοντάδες άνθρωποι περπατούν ταυτόχρονα στην πόλη. Θέλουμε οι άνθρωποι να επιλέγουν τις καλύτερες ώρες, ώστε να μπορούν να την απολαμβάνουν με τις οικογένειές τους.»
Ο Φράνκοβιτς αναφέρει ακόμη ότι η πόλη βασίζεται ολοένα και περισσότερο στα δεδομένα για να διαμορφώσει τις μελλοντικές πολιτικές της. Σε όλη την Παλιά Πόλη έχουν εγκατασταθεί μετρητές διέλευσης για την παρακολούθηση της κίνησης. Τα τουριστικά δεδομένα μοιράζονται και αναλύονται από το Πανεπιστήμιο του Ντουμπρόβνικ, ώστε να εντοπίζονται τάσεις και να προτείνονται περαιτέρω βελτιώσεις στη διαχείριση των επισκεπτών.
Ποιο είναι το επόμενο βήμα για τον βιώσιμο τουρισμό;
Παρά τη διεθνή απήχηση του Ντουμπρόβνικ, ο Φράνκοβιτς λέει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν γωνιές της πόλης και της γύρω περιοχής που παραμένουν σχετικά άγνωστες στους επισκέπτες. «Υπάρχουν πολλές περιοχές που δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί, όπως για παράδειγμα το όρος Srđ», σημειώνει.
Πάνω από το Ντουμπρόβνικ, οι λόφοι προσφέρουν πανοραμική θέα στην Παλιά Πόλη, την Αδριατική και τα γύρω νησιά, με την πλατφόρμα υπαίθριων δραστηριοτήτων AllTrails να προτείνει στους πεζοπόρους να βγαίνουν προς το τέλος της ημέρας, για να απολαύσουν το ηλιοβασίλεμα.
Αντί να δημιουργούν νέα τουριστικά hotspots, ο δήμαρχος λέει ότι προτεραιότητα της πόλης είναι να ενθαρρύνει τους επισκέπτες να ανακαλύπτουν όσα ήδη υπάρχουν, βελτιώνοντας παράλληλα τη συνολική ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών.
Πάνω σε αυτό το πλαίσιο βασίζονται και τα μελλοντικά σχέδια ανάπτυξης, με την πόλη να σχεδιάζει την αντικατάσταση υποαναπτυγμένων τουριστικών ζωνών με προσιτή στέγαση για τους κατοίκους, ώστε να μπορούν να ζουν με βιώσιμο τρόπο. Πρόκειται για μια πρόκληση που, όπως λέει ο Φράνκοβιτς, ξεπερνά τα σύνορα της Κροατίας.
Ενώ άλλες πόλεις σε όλη την Ευρώπη παλεύουν επίσης με τον υπερτουρισμό, υποστηρίζει ότι μια ευρύτερη πρόκληση είναι η προστασία των κοινοτήτων από την εισροή υπερβολικά πολλών τουριστικών κατοικιών.
«Τα βραχυχρόνια μισθώματα σκοτώνουν τις πόλεις, γιατί σιγά σιγά εκτοπίζουν τους κατοίκους και μετατρέπουν τις ζωντανές γειτονιές σε ζώνες με τουριστικά διαμερίσματα», λέει. «Θα καταλήξει σε μια γενικευμένη εμπειρία τύπου Disneyland, και ποιος θέλει να επισκεφθεί μια πόλη-φάντασμα;»
«Αυτό δεν είναι που θέλουν οι άνθρωποι – θέλουν να βλέπουν και να γνωρίζουν τους κατοίκους. Αν αφήσουμε την κατάσταση να συνεχιστεί, οι πολίτες μας θα αναγκαστούν να φύγουν από τις μεγάλες πόλεις και να μετακινηθούν σε απομακρυσμένα προάστια.»
«Ελπίζω στο μέλλον αυτό να μην παραμένει ένα πρόβλημα, όπου οι ντόπιοι πασχίζουν να βρουν κατάλληλα μέρη για να ζουν. Υπάρχουν, άλλωστε, πολλά χωριά γύρω μας που σήμερα είναι εγκαταλελειμμένα και έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε εξαιρετικές ζώνες κατοικίας.»
Στην Παλιά Πόλη, για παράδειγμα, ο μόνιμος πληθυσμός έχει μειωθεί σε μόλις 1.500 άτομα, σε έντονη αντίθεση με τους περίπου 5.000 κατοίκους του 1991.
Η προσέγγιση της Κροατίας έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον και σε άλλες περιοχές της ηπείρου και ο Φράνκοβιτς αναφέρει ότι οι ευρωπαϊκές πόλεις μαθαίνουν ολοένα και περισσότερο η μία από την εμπειρία της άλλης, σημειώνοντας ότι το γραφείο του συνεργάζεται στενά με άλλους δήμους της περιοχής.
Για το μέλλον της πόλης, η φιλοδοξία του δεν είναι απαραίτητα το Ντουμπρόβνικ να γίνει μεγαλύτερο, αλλά να παραμείνει αναγνωρίσιμο. Λέει ότι, ενώ ανυπομονεί η χώρα να αποκτήσει ένα ολοκληρωμένο, αξιόπιστο εθνικό σιδηροδρομικό δίκτυο, θέλει ταυτόχρονα να παραμείνει ανέπαφη η γοητεία της.
«Ελπίζω ότι κάποιος θα επιστρέψει σε 30 χρόνια και θα βρει το ίδιο Ντουμπρόβνικ. Την ίδια ομορφιά, τον διατηρημένο ιστορικό χώρο και την πεντακάθαρη θάλασσα.»