Ντοκιμαντέρ του Euronews φωτίζει τη μάχη της Ουκρανίας για την προστασία του ουρανού της, από την αντιαεροπορική άμυνα έως τις οικογένειες που ετοιμάζονται για ακόμη έναν χειμώνα επιθέσεων
Εδώ και χρόνια, οι Ουκρανοί ζουν με έναν πόλεμο που μαίνεται όχι μόνο κατά μήκος της γραμμής του μετώπου, αλλά και πάνω από τα κεφάλια τους. Στο Κίεβο, η μάχη στον ουρανό έχει γίνει κομμάτι της καθημερινής ζωής, που μετριέται σε συναγερμούς αεροπορικών επιδρομών, στον ήχο της αντιαεροπορικής άμυνας και στις εκρήξεις που ακολουθούν.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε μια θέση αντιαεροπορικής άμυνας που προστατεύει την πρωτεύουσα, η δουλειά αρχίζει πριν εμφανιστεί οτιδήποτε στον ουρανό. Οι στρατιώτες ετοιμάζουν τα όπλα τους και σαρώνουν τον ορίζοντα για απειλές που μπορεί να φτάσουν με εντελώς διαφορετικές ταχύτητες και από διαφορετικές κατευθύνσεις.
Η πρόκληση δεν είναι πλέον απλώς ο αριθμός των όπλων που μπορεί να ρίξει η Ρωσία στον αέρα. Οι επιθέσεις της συνδυάζουν όλο και περισσότερο διαφορετικές απειλές: επιθετικά drones τύπου Shahed που έρχονται σε μεγάλους σχηματισμούς, βαλλιστικούς πυραύλους που αφήνουν στους αμυνόμενους ελάχιστο χρόνο αντίδρασης και νέα, ταχύτερα drones που έχουν προσθέσει έναν ακόμη κίνδυνο.
Οι διαδρομές αλλάζουν. Ο χρόνος αλλάζει. Τα όπλα πλησιάζουν από διαφορετικές κατευθύνσεις. Στόχος είναι να εντοπιστούν κενά και να κατακλυστούν τα στρώματα άμυνας που προστατεύουν την πόλη.
Για τους στρατιώτες που παρακολουθούν τον ουρανό, έχει εξελιχθεί σε τεχνολογική κούρσα. Κάθε φορά που η Ουκρανία βρίσκει έναν φθηνότερο ή πιο αποτελεσματικό τρόπο να σταματήσει τα ρωσικά drones, η Ρωσία αλλάζει τον τρόπο που πετούν τα όπλα της, την ταχύτητά τους ή τον τρόπο με τον οποίο πλησιάζουν τους στόχους τους.
Η Ουκρανία προσαρμόζεται. Η Ρωσία προσαρμόζεται. Και ο κύκλος ξαναρχίζει.
Ο Πάβλο Τσουγκούνοφ, διοικητής αντιαεροπορικής πυροβολαρχίας, παρακολουθεί αυτήν την εξέλιξη από το έδαφος.
«Τις τελευταίες εβδομάδες γίνονται συνεχείς επιθέσεις στο Κίεβο, στα προάστια, στο κέντρο της πόλης, στην περιοχή του Κιέβου και στην περιοχή Τσερνίχιβ», λέει. «Με άλλα λόγια, στα σπίτια όπου ζουν οι δικοί μας άνθρωποι».
Ο Τσουγκούνοφ πιστεύει ότι η πίεση στους πολίτες αποτελεί η ίδια μέρος της ρωσικής στρατηγικής.
«Αυτή η τακτική πιθανότατα αποσκοπεί στο να τρομοκρατήσει τον άμαχο πληθυσμό», λέει. «Καθώς αυτή τη στιγμή αποτυγχάνουν να σημειώσουν οποιαδήποτε πρόοδο στις άμεσες στρατιωτικές επιχειρήσεις στην πρώτη γραμμή, προσπαθούν να εκφοβίσουν τον πληθυσμό ώστε να πάψει να στηρίζει τον στρατό. Και, κατά συνέπεια, ώστε ο στρατός να συμφωνήσει να παραδοθεί».
Ωστόσο, τα όρια της αντιαεροπορικής άμυνας φαίνονται σε όλο το Κίεβο.
Έξω από ένα νηπιαγωγείο που έχει υποστεί ζημιές από επίθεση, ένα μικρό αγόρι δείχνει το κτίριο και λέει στο Euronews ότι είδε το drone να το χτυπά.
«Το drone πέρασε ακριβώς πάνω από τα κεφάλια μας και το χτύπησε εδώ», λέει.
Όταν τα όπλα περνούν
Όταν ένα όπλο καταφέρει να περάσει, ξεκινά μια άλλη κούρσα, αυτή τη φορά στο έδαφος.
Ένας από τους βασικούς στόχους της Ρωσίας παραμένει το ενεργειακό σύστημα της Ουκρανίας. Σε μια εγκατάσταση ηλεκτρισμού που έχει υποστεί ζημιές στην περιοχή του Κιέβου, συνεργεία επισκευών εργάζονται για να αποκαταστήσουν το δίκτυο, ενώ η απειλή νέας επίθεσης παραμένει.
Εργάζονται για την DTEK Kyiv Regional Grids, τον διαχειριστή συστήματος διανομής που είναι υπεύθυνος για το δίκτυο μέσω του οποίου η ηλεκτρική ενέργεια μεταφέρεται με γραμμές και υποσταθμούς στις κοινότητες σε όλη την περιοχή του Κιέβου.
Τα συνεργεία μπορούν να αρχίσουν την επισκευή των ζημιών μόνο όταν το επιτρέπει η κατάσταση ασφαλείας. Μετά από μια επίθεση, πρέπει να περιμένουν έγκριση από τον στρατό και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης πριν εισέλθουν σε πληγείσες εγκαταστάσεις.
Ο Σεργκίι, τεχνικός επισκευών, λέει ότι οι κάτοικοι περιμένουν να επανέλθει το ρεύμα, αλλά οι συνεχείς συναγερμοί για αεροπορική επίθεση επιβραδύνουν τη δουλειά.
«Ο κόσμος μας ζητά να ανάψουμε τα φώτα, αλλά δεν μπορούμε να το κάνουμε, γιατί οι συναγερμοί χτυπούν συνεχώς, κάθε μέρα, όλη μέρα», λέει.
Καθώς μιλά στο Euronews, ακούγονται εκρήξεις σε κοντινή απόσταση. Ένα ακόμη drone κατευθύνεται προς την περιοχή.
«Ας πάμε λίγο πιο μακριά από το σημείο, γιατί ακούτε τι συμβαίνει», λέει ο Σεργκίι.
Είναι ένα δίλημμα που έχει γίνει γνώριμο για τους εργαζόμενους στην ενέργεια στην Ουκρανία: οι ίδιες επιθέσεις που ρίχνουν το ηλεκτρικό ρεύμα μπορούν επίσης να εμποδίσουν τα συνεργεία να το αποκαταστήσουν με ασφάλεια. Επιπλέον, συχνά στοχεύουν τους ίδιους τους ανθρώπους που διορθώνουν τις ζημιές.
Η DTEK Kyiv Regional Grids αναφέρει ότι οι ομάδες της έχουν επαναφέρει την ηλεκτροδότηση σε περισσότερα από 700.000 σπίτια στην περιοχή μετά από ρωσικές επιθέσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα συνεργεία χρειάστηκε να δώσουν ξανά ρεύμα στα ίδια νοικοκυριά περισσότερες από μία φορές.
Οι προηγούμενοι χειμώνες έχουν επίσης αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η εταιρεία προετοιμάζεται για τον επόμενο. Η προστασία των υποδομών είναι μόνο μέρος του έργου. Η δυνατότητα να τις επισκευάσει γρήγορα μετά από ένα νέο πλήγμα έχει γίνει εξίσου σημαντική.
Ο Ολεξίι, επικεφαλής των επιχειρήσεων δικτύου υψηλής τάσης στην DTEK Kyiv Regional Grids, περιγράφει τη σχέση ανάμεσα σε όσους προσπαθούν να σταματήσουν τα όπλα στον αέρα και σε εκείνους που έχουν την αποστολή να επισκευάζουν τις ζημιές όταν αυτά περνούν.
«Ελπίζω πάρα πολύ ότι τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας θα μας βοηθήσουν, καταρρίπτοντας τη συντριπτική πλειονότητα των όπλων που χρησιμοποιούνται αυτή τη στιγμή», λέει.
«Και μετά, είναι δική μας υπόθεση. Θα επισκευάσουμε ό,τι έχει καταστραφεί».
Λέει ότι τα συνεργεία έχουν ήδη περάσει την πιο περίπλοκη δοκιμασία των τελευταίων χρόνων, όταν η Μόσχα προσπάθησε συνειδητά να αφήσει τον κόσμο να παγώσει, στερώντας τους ηλεκτρικό ρεύμα, θέρμανση και ακόμη και νερό.
Προετοιμασία για έναν ακόμη χειμώνα
Για τους εργαζόμενους στην ενέργεια της Ουκρανίας, η προετοιμασία για τον χειμώνα ουσιαστικά δεν σταματά ποτέ.
Η DTEK Kyiv Regional Grids λέει ότι από τις αρχές του έτους έχει επισκευάσει περισσότερα από 1.200 χιλιόμετρα γραμμών μεταφοράς και έχει αναβαθμίσει πάνω από 400 ενεργειακές εγκαταστάσεις σε όλη την περιοχή του Κιέβου.
Παράλληλα, δημιουργεί αποθέματα ανταλλακτικού εξοπλισμού και υλικών, ενισχύει την προστασία γύρω από τις ενεργειακές εγκαταστάσεις και προετοιμάζει συνεργεία έκτακτης ανάγκης ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν γρήγορα όταν κάτι χτυπηθεί.
Τα συνεργεία αυτά μπορούν να επέμβουν μόνο όταν το επιτρέπει η κατάσταση ασφαλείας. Σε έναν χειμώνα με επαναλαμβανόμενες επιθέσεις, η δυνατότητα γρήγορης αποκατάστασης του ρεύματος μπορεί να αποδειχθεί σχεδόν εξίσου κρίσιμη με τις προετοιμασίες που έχουν γίνει από πριν.
Όμως υπάρχει ένα όριο σε όσα μπορεί να πετύχει η προετοιμασία. Κανένα δίκτυο ηλεκτρισμού δεν μπορεί να προστατευθεί πλήρως από πυραύλους και drones.
Πίσω από αυτές τις γραμμές μεταφοράς και τους υποσταθμούς βρίσκονται εκατομμύρια καθημερινές συνήθειες που εξαρτώνται από αυτά.
Μετά από αρκετούς χειμώνες πολέμου, οι Ουκρανοί δεν χρειάζεται πια να φανταστούν τι σημαίνουν παρατεταμένες διακοπές ρεύματος. Το ηλεκτρικό μπορεί να εξαφανιστεί. Η θέρμανση να γίνει αβέβαιη. Οι επικοινωνίες να δυσκολέψουν. Η καθημερινή ζωή αρχίζει να εξαρτάται από μπαταρίες, γεννήτριες και όποια διαθέσιμη ηλεκτρική ενέργεια υπάρχει.
Και έτσι προετοιμάζονται και τα νοικοκυριά.
«Όλοι ετοιμάζονται για τον χειμώνα», λέει η Άννα, κάτοικος του Κιέβου. «Όλοι προετοιμάζονται πολύ καλά. Ακόμη και οι γονείς μου, ακόμη και οι φίλοι μου».
Μερικές από τις προετοιμασίες είναι εντυπωσιακά οικιακές. Καθώς η Ρωσία πλήττει πλέον ολοένα περισσότερο αποθήκες τροφίμων, ο κόσμος αναζητά νέους τρόπους για να αποθηκεύσει τρόφιμα για τον χειμώνα.
«Οι νεότεροι φίλοι μου, δεν είχαν κάνει ποτέ κονσέρβες ή συντήρηση τροφίμων, αλλά τώρα έμαθαν πώς», λέει. «Μπορείς να πεις ότι είναι μια καλή συνήθεια. Κάποιοι εγκαθιστούν inverters και ηλιακά πάνελ, ενώ άλλοι βάζουν μπαταρίες και προμηθεύονται power banks».
Υπάρχει κάτι αποκαλυπτικό στην καθημερινότητα αυτής της λίστας. Τρόφιμα σε κονσέρβες. Μπαταρίες. Ηλιακά πάνελ. Inverters. Μετά από χρόνια επιθέσεων στο ενεργειακό σύστημα της Ουκρανίας, μέτρα που άλλοτε θα φαίνονταν εξαιρετικά έχουν απλώς γίνει μέρος της προετοιμασίας για τον χειμώνα.
Η Άννα έχει ήδη τραπεί σε φυγή μία φορά από τον πόλεμο της Ρωσίας. Έφυγε από το Λουχάνσκ μετά την πρώτη εισβολή της Μόσχας το 2014.
Έμεινε στην Ουκρανία όταν ξεκίνησε η ευρείας κλίμακας εισβολή το 2022, εν μέρει εξαιτίας των ηλικιωμένων γονιών της. Όμως, μετά τις δυσκολίες του περσινού χειμώνα, λέει ότι τώρα σκέφτεται για πρώτη φορά να φύγει από τη χώρα.
«Αν η κατάσταση γίνει πραγματικά απελπιστική, θα φύγω. Θα φύγω γιατί ανησυχώ για το παιδί μου».
Για τον δεκάχρονο γιο της, είναι η δεύτερη φάση του ρωσικού πολέμου που ζει. Γεννημένος στο Λουχάνσκ, ήταν ακόμη μικρό παιδί όταν φιλορωσικές δυνάμεις κατέλαβαν την πόλη το 2014.
«Νομίζω ότι αυτό είναι πραγματικά τρομακτικό. Κάποιοι άνθρωποι δεν μιλούν έτσι ούτε στα 25 τους, όπως μιλούν τώρα τα παιδιά», παραδέχεται συγκινημένη η Άννα.
«Όταν μιλούν για κάτι που κάνει “μπουμ” κάπου, λένε: “Αν αυτό είναι ο θάνατός μου, τότε θα τον αποδεχτώ”. Τα παιδιά ήδη λένε τέτοια πράγματα. Ο γιος μου το λέει κι αυτό σε μένα.
«Ο γιος μου μού λέει ότι, αν αυτό είναι ο θάνατός μου, θα τον αποδεχτώ. Κι αν όχι, τότε φυσικά είμαι από τους τυχερούς».
Μεγαλώνοντας υπό επίθεση
Για τη Μαρίνα, άλλη κάτοικο του Κιέβου, η προσπάθεια για επιβίωση αρχίζει με τον ήχο που βγαίνει από το τηλέφωνό της.
«Πάντα ανεβάζω την ένταση στο τηλέφωνό μου, ώστε να μπορώ να καταλάβω ακριβώς τι είδους συναγερμός χτυπά», λέει.
Αν η προειδοποίηση αφορά πυραύλους, ο υπολογισμός είναι άμεσος.
«Τότε έχουμε δύο δευτερόλεπτα για να βγούμε στον διάδρομο. Δεν προλαβαίνουμε να κατέβουμε στο καταφύγιο. Δεν έχουμε αυτόν τον χρόνο, γιατί μέσα σε δύο δευτερόλεπτα έχουμε ήδη βγει στον διάδρομο ή στο μπάνιο, και οι δυνατές, ισχυρές εκρήξεις έχουν ήδη αρχίσει».
Η κόρη της, η Έμμα, είναι εννέα ετών. Δεν έχει γνωρίσει ποτέ σχολείο χωρίς πόλεμο και δεν θυμάται ημέρες ειρήνης.
Για τα παιδιά της γενιάς της, το λεξιλόγιο των αεροπορικών επιδρομών έχει ενσωματωθεί στην παιδική ηλικία. Γνωρίζουν τους συναγερμούς. Μπορούν ακόμη και να ξεχωρίσουν τον ήχο των εκρήξεων πάνω από τα κεφάλια τους και να αναγνωρίσουν τη φύση τους. Ξέρουν πού πρέπει να πάνε. Και έχουν τους δικούς τους τρόπους να περιγράψουν ήχους που οι ενήλικες αντιλαμβάνονται αμέσως.
Όταν τη ρωτούν πώς ακούγεται όταν η αντιαεροπορική άμυνα είναι ενεργή κοντά στο σχολείο της, η Έμμα απαντά απλά:
«Σαν ποπ κορν».
«Ο ήχος της αναχαίτισης από την αντιαεροπορική άμυνα μοιάζει με ποπ κορν που σκάει;»
«Ναι».
Είναι η περιγραφή ενός παιδιού για έναν ήχο που έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι του να μεγαλώνεις σε ένα Κίεβο σε πόλεμο.
Η μάχη για την Ουκρανία εξακολουθεί να διεξάγεται σε χαρακώματα και πόλεις κατά μήκος ενός μετώπου που εκτείνεται σε εκατοντάδες χιλιόμετρα. Αλλά ο ίδιος πόλεμος διεξάγεται και στους ουρανούς πάνω από πόλεις μακριά από αυτήν τη γραμμή.
Και καθώς πλησιάζει ένας ακόμη χειμώνας, ό,τι συμβαίνει σε εκείνο τον ουρανό θα συμβάλει στο να κριθεί τι θα συμβεί από κάτω: αν τα σπίτια θα παραμείνουν ζεστά, αν τα φώτα θα μένουν αναμμένα, αν τα παιδιά θα μπορούν να μείνουν στις τάξεις τους και αν η καθημερινή ζωή θα μπορεί να συνεχιστεί.
Η Ουκρανία έχει μάθει να προσαρμόζεται. Το ίδιο όμως και η Ρωσία.
Και για εκατομμύρια Ουκρανούς, το ερώτημα είναι ωμά απλό:
Όταν έρθει ο επόμενος πύραυλος, θα υπάρχει ακόμη κάτι εκεί για να τον σταματήσει;