Ο βραβευμένος με Όσκαρ Μστυσλάβ Τσερνόβ, γνωστός για το «20 Days in Mariupol», με το «2000 μέτρα μέχρι την Αντριΐβκα» αναδεικνύει τη βαρβαρότητα του ρωσικού πολέμου κατά της Ουκρανίας.
«Οι σκηνές έμοιαζαν σαν από άλλον πλανήτη», λέει ο σκηνοθέτης και κινηματογραφιστής Μστισλάβ Τσερνόφ στην αρχή του ντοκιμαντέρ του «2000 metriw do Andrijiwky» («2000 μέτρα μέχρι την Αντρίιβκα»), ένα χωριό στην ουκρανική περιφέρεια του Ντονέτσκ. «Αλλά δεν είναι άλλος πλανήτης», προσθέτει ο Τσερνόφ, «είναι στην καρδιά της Ευρώπης».
Η ταινία, που προβλήθηκε στην Πρεσβεία της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας στο Βερολίνο, αφηγείται την ουκρανική αντεπίθεση που ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2023 και διήρκεσε περίπου έξι μήνες.
Οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις προσπάθησαν να ανακαταλάβουν χωριά και εδάφη, κυρίως στις περιφέρειες Ντονέτσκ και Ζαπορίζια, μεταξύ των οποίων και την Αντρίιβκα, κοντά στην πόλη του Μπαχμούτ που πολιορκήθηκε σφοδρά και τελικά έπεσε.
Το έργο ακολουθεί μια διμοιρία της 3ης Ταξιαρχίας Εφόδου, μέσα από πλάνα από τις κάμερες στα κράνη των στρατιωτών αλλά και από τον ίδιο τον Τσερνόφ και τον συνάδελφό του, Ολεξάντρ Μπαμπένκο.
Στόχος της διμοιρίας ήταν να απελευθερώσει το σχεδόν ολοκληρωτικά κατεστραμμένο χωριό Αντρίιβκα. Για να το πετύχουν, έπρεπε να διανύσουν περίπου 2.000 μέτρα μέσα από ένα ναρκοθετημένο δάσος.
«Γκαγκάριν»
Τα πλάνα αποτυπώνουν τις προωθήσεις των ουκρανικών δυνάμεων και το τίμημα που κοστίζει κάθε μέτρο. Γνωρίζουμε τους στρατιώτες και βλέπουμε το σκληρό πρόσωπο του πολέμου μέσα από τη δική τους οπτική.
Παρακολουθούμε μια προώθηση μαζί με τον νεαρό στρατιώτη με το προσωνύμιο «Γκαγκάριν». Από τον ασύρματο ακούγεται πώς οι στρατιώτες ενημερώνουν ο ένας τον άλλον για την κατάσταση. Πυροβολισμοί, κραυγές και επιθέσεις με οβίδες καθιστούν απτό το αιματηρό κόστος της επίθεσης της ουκρανικής διμοιρίας εναντίον των Ρώσων.
Μετά από λίγα λεπτά με τον Γκαγκάριν, η εικόνα σκοτεινιάζει και περνά σε έναν σύντροφό του πίσω του, που τον ταρακουνά και τον καλεί να κινηθεί. Ο Γκαγκάριν όμως δεν αντιδρά πλέον. Είχε σκοτωθεί από τους Ρώσους. Στην κηδεία του στη δυτική Ουκρανία συμμετέχει όλο το χωριό: Στο πλάι του δρόμου οι άνθρωποι γονατίζουν για να αποτίσουν τον τελευταίο φόρο τιμής. «Οι ήρωές μας σκοτώνονται», λέει η μητέρα του.
Μέχρι εκείνη τη στιγμή, στα τέλη του 2023, η κηδεία του Γκαγκάριν ήταν η 76η στο μικρό χωριό.
Στο φιλμ ο Τσερνόφ μιλά με στρατιώτες, νέους και μεγαλύτερους. Του αφηγούνται τι έκαναν πριν από τη μεγάλης κλίμακας ρωσική εισβολή και γιατί κατατάχθηκαν εθελοντικά. Ένας από αυτούς του λέει: «όταν υπάρχει πόλεμος στη χώρα σου, δεν πρέπει να αρνείσαι τη στρατιωτική υπηρεσία».
Ο ίδιος ο Τσερνόφ παραδέχεται ότι οι Ουκρανοί βρίσκονται μπροστά στην απόφαση να υπερασπιστούν τη χώρα τους με όπλο ή με άλλα μέσα. Ο ίδιος επέλεξε την κάμερα, για να καταγράψει τον πόλεμο.
Στο Βερολίνο είπε ότι η πλοκή του φιλμ αφορά επίσης την απόσταση ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ουκρανία. «Ξέρετε, οι Ρώσοι λένε πολύ συχνά στα κρατικά τηλεοπτικά κανάλια ότι ένα ρωσικό άρμα χρειάζεται 24 ώρες για να φτάσει στο Βερολίνο», είπε ο Τσερνόφ.
«Έχω δει πολλά από αυτά τα άρματα ήδη καμένα. Δίπλα στο [σύμβολο υποστήριξης του ρωσικού πολέμου κατά της Ουκρανίας] «Z», τους αρέσει να γράφουν «Nach Berlin» πάνω στα άρματα. Ίσως να χρειάζονται 24 ώρες, αλλά μόνο αν η Ουκρανία καταρρεύσει», είπε.
Ήδη από το 2015 αναφέρεται ότι η Ρωσία έχει επιγράψει πυραύλους, ελικόπτερα και άλλο στρατιωτικό υλικό με το «Nach Berlin». Μαζί με το «Für Stalin», το σύνθημα προέρχεται από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν ο Κόκκινος Στρατός, υπό την ανώτατη διοίκηση του Ιωσήφ Στάλιν, βάδισε μέχρι το Βερολίνο.
Το φθινόπωρο του 2023 η 3η Ταξιαρχία Εφόδου κατάφερε να απελευθερώσει ό,τι είχε απομείνει από το χωριό. Δεν υπάρχουν πια κάτοικοι· είτε σκοτώθηκαν από ρωσικές δυνάμεις είτε έφυγαν ως πρόσφυγες.
Ο Τσερνόφ και ο Μπαμπένκο συνόδευσαν μια διμοιρία και τον διοικητή της, τον Φέντια, που είχε στόχο να υψώσει την ουκρανική σημαία στο απελευθερωμένο χωριό.
Μετά τις αιματηρές μάχες, έφτασαν σε ένα υπόγειο και ο Φέντια ύψωσε τη σημαία πάνω στα ερείπια ενός σπιτιού.
Σύμφωνα με τον ουκρανικό χάρτη ανοιχτού κώδικα «Deep State», η Αντρίιβκα, παρά τις επιτυχίες της ουκρανικής αντεπίθεσης, έχει καταληφθεί ξανά από τους Ρώσους. Το κατεστραμμένο, ακατοίκητο χωριό βρίσκεται πλέον και πάλι υπό ρωσική κατοχή.
Ανάμεσα στο καθήκον και την εθελοντικότητα
Το ντοκιμαντέρ του βραβευμένου με Όσκαρ Τσερνόφ είναι μια «χρονοσήμανση της απόστασης».
Αποτυπώνεται τόσο η απόσταση μέσα στο δάσος που πρέπει να διανύσουν οι Ουκρανοί στρατιώτες για να απελευθερώσουν την Αντρίιβκα, ένα χωριό που η Ρωσία έχει καταστρέψει ολοσχερώς, όσο και η απόσταση από τις ευρωπαϊκές γειτονικές χώρες της Ουκρανίας.
Εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, στη Γερμανία, συζητείται αν πρέπει να θεσπιστεί υποχρεωτική υπηρεσία για την άμυνα της χώρας. Η πλειονότητα των νέων τάσσεται υπέρ της εθελοντικής υπηρεσίας, ωστόσο πολλοί την απορρίπτουν.
Στην Ουκρανία, αντίθετα, πολλοί πολίτες δήλωσαν εθελοντές, συχνά με την ξεκάθαρη αίσθηση ότι η άμυνα είναι καθήκον όταν ο πόλεμος βρίσκεται στη δική τους χώρα.