Αποδίδουν δεκαετίες περιβαλλοντικής πολιτικής: η ποιότητα του αέρα στην Ευρώπη συνεχίζει να βελτιώνεται.
Η ποιότητα του αέρα στην Ευρώπη βελτιώνεται, παρά τα «επίμονα επεισόδια ρύπανσης» που απειλούν να σταματήσουν αυτή την πρόοδο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Υπηρεσία Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας Copernicus (CAMS) της ΕΕ αναφέρει στην τελευταία της έκθεση ότι, παρότι σε ορισμένες περιοχές της ηπείρου εξακολουθούν να καταγράφονται προβλήματα με την τοπική ατμοσφαιρική ρύπανση η συνολική εικόνα «παραμένει ενθαρρυντική».
Η Έκθεση Αξιολόγησης για την Ποιότητα του Αέρα στην Ευρώπη 2025 παρουσιάζει τις τάσεις και τα δεδομένα για τους βασικούς ρύπους που ρυθμίζονται από την Οδηγία για την Ποιότητα του Ατμοσφαιρικού Αέρα, η οποία έχει στόχο να ευθυγραμμίσει τα ευρωπαϊκά πρότυπα ποιότητας του αέρα με τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ).
Τι βρίσκεται πίσω από τον καθαρότερο αέρα στην Ευρώπη;
Από το 2015, οι εκπομπές οξειδίων του θείου (SOx) και οξειδίων του αζώτου (NOx) μειώνονται κατά περίπου 3 έως 5% ετησίως σε επίπεδο ΕΕ, με τις μεγαλύτερες μειώσεις στη βιομηχανία και στις οδικές μεταφορές.
Οι μεταφορές είναι ο μόνος κλάδος που εξακολουθεί να εκπέμπει περισσότερους ρύπους απ’ ό,τι το 1990, υστερώντας σε σχέση με τη βιομηχανία, την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και τα κτίρια, καθώς ευθύνεται για περίπου το ένα τρίτο της ρύπανσης στην ΕΕ. Ωστόσο οι εκπομπές μειώνονται. Ο τομέας των μεταφορών στην Ευρώπη εξέπεμψε 1,05 δισ. τόνους CO2 το 2024 - από 1,1 δισ. τόνους το 2019, δηλαδή μια μείωση της τάξης του 5%. Η εξάπλωση των ηλεκτρικών οχημάτων παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς αυξήθηκε απότομα τα τελευταία χρόνια, αντικαθιστώντας τα βενζινοκίνητα και πετρελαιοκίνητα αυτοκίνητα.
Η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα σε καθαρές πηγές ενέργειας συμβάλλει επίσης στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Για πρώτη φορά, πάνω από το ήμισυ της καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας που παράχθηκε στην ΕΕ προήλθε από ανανεώσιμες πηγές το δεύτερο τρίμηνο του 2025. Πέρσι, η Σουηδία παρήγαγε το εντυπωσιακό ποσοστό του 99% της ηλεκτρικής της ενέργειας από πληθώρα ανανεώσιμων πηγών και πηγές χαμηλών εκπομπών άνθρακα, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των χωρών της ΕΕ.
Ποια αέρια αποτελούν τις χειρότερες πηγές ατμοσφαιρικής ρύπανσης;
Τα οξείδια του θείου είναι ιδιαίτερα τοξικά αέρια που απελευθερώνονται κατά την καύση ορυκτών καυσίμων. Μπορούν να προκαλέσουν έντονο ερεθισμό στο αναπνευστικό σύστημα και συμβάλλουν στη ρύπανση από αιωρούμενα σωματίδια λεπτού κλάσματος – που με τη σειρά τους ευνοούν τον σχηματισμό όξινης βροχής.
Τα οξείδια του αζώτου έχουν παρόμοια επίδραση στην ανθρώπινη υγεία, καθώς μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή των αεραγωγών και να μειώσουν τη λειτουργία των πνευμόνων. Ακόμη και η βραχυχρόνια έκθεση μπορεί να πυροδοτήσει κρίσεις άσθματος και έντονο βήχα.
Τα NOx κατατάσσονται επίσης στα ισχυρά αέρια του θερμοκηπίου, δηλαδή παγιδεύουν τη θερμότητα στην ατμόσφαιρα και συμβάλλουν στην άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας.
Σύμφωνα με την CAMS (πηγή στα Αγγλικά), οι βιομηχανικές εκπομπές SOx έχουν μειωθεί κατά 59%, ενώ οι εκπομπές NOx από τη βιομηχανία έχουν υποχωρήσει κατά 39%. Σημαντική πτώση καταγράφεται και στις εκπομπές από τις οδικές μεταφορές, με μειώσεις 40% για τα NOx και 34% για τα PM2,5.
«Η Ευρώπη συνεχίζει να σημειώνει σταθερή πρόοδο στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα, χάρη στις διαρκείς προσπάθειες για τη μείωση των εκπομπών από τις μεταφορές, τη βιομηχανία, τη θέρμανση κατοικιών και άλλους κρίσιμους τομείς», δηλώνει η διευθύντρια της CAMS, Λωρένς Ρουΐλ.
Επηρεάζουν τα ακραία καιρικά φαινόμενα την ποιότητα του αέρα;
Καθώς τμήματα της Ευρώπης εξακολουθούν να πλήττονται από ένα θανατηφόρο κύμα καύσωνα, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες, η έντονη ηλιοφάνεια και οι «σταθερές» ατμοσφαιρικές συνθήκες δημιουργούν ευνοϊκό περιβάλλον για τον σχηματισμό όζοντος κατά τη θερινή περίοδο.
Ενώ το όζον στη στρατόσφαιρα λειτουργεί ως ασπίδα που προστατεύει την επιφάνεια της Γης από την επιβλαβή ηλιακή ακτινοβολία, κοντά στο έδαφος, εκεί όπου ζούμε και αναπνέουμε, αποτελεί επιβλαβή ρύπο που μπορεί να προκαλέσει βλάβες στους πνεύμονες και στα φυτά.
Το όζον σχηματίζεται όταν η ηλιακή ακτινοβολία προκαλεί χημικές αντιδράσεις στον αέρα μεταξύ ρύπων, κυρίως των οξειδίων του αζώτου.
Σύμφωνα με την έκθεση, αυξημένες συγκεντρώσεις όζοντος καταγράφηκαν στη διάρκεια των διαδοχικών καυσώνων που έπληξαν την Ευρώπη τον Ιούνιο και τον Αύγουστο του περασμένου έτους.
Οι παρατεταμένες ξηρές συνθήκες ευνοούν επίσης την εκδήλωση έντονων δασικών πυρκαγιών, οι οποίες επηρεάζουν σοβαρά την ποιότητα του αέρα.
Οι πρωτοφανείς πυρκαγιές που μαίνονταν μεταξύ 11 και 19 Αυγούστου πέρσι «έπληξαν σοβαρά την Πορτογαλία και την Ισπανία και οδήγησαν σε εκτεταμένες υπερβάσεις των ημερήσιων οριακών τιμών PM2,5 σε τμήματα της Ιβηρικής χερσονήσου», προειδοποιεί η έκθεση.
«Οι πυρκαγιές του Αυγούστου 2025 έδειξαν πόσο στενά συνδέονται αυτά τα επικίνδυνα φαινόμενα με την ποιότητα του αέρα», σημειώνει ο συντάκτης της έκθεσης, Πολ Χάμερ.
«Εκτός από την αύξηση των συγκεντρώσεων αιωρούμενων σωματιδίων στην επιφάνεια, οι στήλες καπνού συνέβαλαν και στην άνοδο των επιπέδων επιφανειακού όζοντος στη βόρεια Πορτογαλία και την Ισπανία, λόγω της έκλυσης σημαντικών ποσοτήτων πρόδρομων ουσιών του όζοντος, που αντιδρούν υπό το ηλιακό φως καθώς ο καπνός μετακινείται».