Τίτλοι στα μέσα προειδοποιούν ότι η Ισπανία υπεραποδίδει στην ηλιακή ενέργεια: είναι όμως αυτή όλη η αλήθεια;
Η φιλόδοξη επέκταση της Ισπανίας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενο έλεγχο, λόγω φόβων ότι η υπερβολική παραγωγή ηλιακής ενέργειας μπορεί να οδηγήσει σε μαζική αποχώρηση επενδυτών.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, δύο μεγάλα ειδησεογραφικά μέσα άσκησαν κριτική στις προσπάθειες της χώρας να απεξαρτηθεί από τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα επενδύοντας πάνω από 70 δισ. ευρώ σε καθαρή ενέργεια τα τελευταία 15 χρόνια.
Τίτλοι όπως «Η ηλιακή ενέργεια της Ισπανίας είναι τόσο φθηνή που οι επενδυτές ψάχνουν διέξοδο» και «Πώς η άνθηση της ηλιακής ενέργειας στην Ισπανία κατέληξε σε φιάσκο» υποδηλώνουν ότι η περίσσεια ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας απομειώνει την αξία των φωτοβολταϊκών πάρκων και αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις.
Όμως, είναι αυτή όλη η εικόνα; Ποιες λύσεις έχει στη διάθεσή της η Ισπανία και τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη για τους πολίτες;
Οι ΑΠΕ προστατεύουν την Ισπανία από τις ασταθείς τιμές των ορυκτών καυσίμων
Πέρυσι, το 75% της ηλεκτροπαραγωγής της Ισπανίας προήλθε από καθαρές πηγές, με την αιολική και την ηλιακή ενέργεια να αντιστοιχούν στο 42% του συνολικού ενεργειακού μίγματος της χώρας.
Σύμφωνα με την ενεργειακή δεξαμενή σκέψης Ember, η Ισπανία κάλυψε από ορυκτά καύσιμα μόλις το 25% της ηλεκτρικής της ενέργειας το 2025. Οι κατά κεφαλήν εκπομπές της, 0,9 τόνους ισοδύναμου CO2, ήταν χαμηλότερες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 1,3 τόνων CO2e.
«Χάρη στην άνοδο των ανανεώσιμων πηγών, τα ισπανικά νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις έχουν πρόσβαση σε από τα φθηνότερα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη», λέει στο Euronews Earth ο Roselow.
Η αρχή της σειράς προτεραιότητας (merit order) προβλέπει ότι οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας καθορίζονται από τις ακριβότερες μονάδες παραγωγής που εξακολουθούν να απαιτούνται για την κάλυψη της ζήτησης. Έτσι, αν οι ανάγκες μιας χώρας δεν μπορούν να καλυφθούν αποκλειστικά από καθαρή ενέργεια, στο σύστημα μπαίνουν πιο ακριβές (και ρυπογόνες) πηγές, όπως ο άνθρακας ή το φυσικό αέριο.
Αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο οι τιμές του ρεύματος παραμένουν υψηλές σε όλη την Ευρώπη, παρά τις επενδύσεις στις ΑΠΕ.
Ωστόσο, έκθεση της Ember που δημοσιεύτηκε τον περασμένο μήνα διαπίστωσε ότι η ισχυρή ανάπτυξη της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας στην Ισπανία έχει «αποδυναμώσει σημαντικά τη σύνδεση μεταξύ τιμών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας» μετά την κρίση φυσικού αερίου της περιόδου 2021-2024.
Ως αποτέλεσμα, οι Ισπανοί καταναλωτές αποφεύγουν επιβαρύνσεις περίπου 10 ευρώ τον μήνα, χάρη στην αποσύνδεση των τιμών του ρεύματος.
Οι επενδυτές στην ηλιακή ενέργεια γυρίζουν την πλάτη στην Ισπανία
Ωστόσο, οι χαμηλές τιμές για τους καταναλωτές δεν καθορίζουν τις κινήσεις των ιδιωτικών επενδυτών.
Το Bloomberg ανέφερε πρόσφατα ότι τουλάχιστον τέσσερα ισπανικά έργα ή εταιρείες έχουν βγει προς πώληση, υποστηρίζοντας ότι η έκρηξη των επενδύσεων στην ηλιακή ενέργεια έχει δημιουργήσει μια «υπερπροσφορά ηλεκτρικής ενέργειας» τόσο μεγάλη, ώστε η αξία των φωτοβολταϊκών πάρκων καταρρέει.
Πηγές που ζήτησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους αναφέρουν ότι ένας παραγωγός ηλιακής ενέργειας έλαβε «προσφορές πολύ κάτω από την πραγματική αξία» από πιθανούς αγοραστές και έκτοτε έχει παγώσει τις πωλήσεις των περιουσιακών του στοιχείων.
Ο Χοσέ Ντονόσο, γενικός διευθυντής της UNEF, του βασικού συνδέσμου του φωτοβολταϊκού κλάδου στην Ισπανία, λέει στο Euronews Earth ότι, σε έναν τομέα όπου οι επενδυτικοί όμιλοι είναι βασικοί παίκτες, «οι εταιρικές συναλλαγές αγοράς και πώλησης εταιρειών και έργων είναι ένα φυσιολογικό, κυκλικό φαινόμενο».
«Αυτή τη στιγμή, δεν παρατηρείται κάποια ασυνήθιστη ένταση τέτοιας δραστηριότητας», προσθέτει. «Από τη μία, ορισμένες εταιρείες έχουν αποφασίσει να πουλήσουν, ενώ από την άλλη υπάρχουν εταιρείες που θεωρούν ότι οι τρέχουσες αποτιμήσεις της αγοράς είναι υπερβολικά χαμηλές και επιλέγουν να μην πουλήσουν.»
Παρότι κάποιες εταιρείες μπορεί να σκέφτονται την αποεπένδυση, η επέκταση των ΑΠΕ στην Ισπανία δεν έχει προς το παρόν επιβραδυνθεί. Μεταξύ Μαΐου 2025 και Απριλίου 2026, μετά τα πανεθνικά μπλακάουτ, η χώρα προσέθετε κατά μέσο όρο 1,2 GW συνδυασμένης αιολικής και ηλιακής ισχύος τον μήνα, ελαφρώς περισσότερα από τον μέσο όρο του έτους πριν από τη διακοπή ρεύματος.
Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η υπερπροσφορά ηλιακής ενέργειας στην Ισπανία δεν αποτελεί ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί.
Γιατί η Ισπανία σπαταλά τόση ηλιακή ενέργεια;
Φέτος, από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο, η Ισπανία κατέγραψε 397 ώρες με αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας – μια θεαματική αύξηση σε σχέση με τις 48 ώρες που καταγράφηκαν την ίδια περίοδο πέρυσι.
Οι τιμές του ρεύματος μπορούν να περάσουν σε αρνητικό έδαφος όταν η προσφορά υπερβαίνει τη ζήτηση. Σε αυτές τις περιόδους, ορισμένοι παραγωγοί υποβάλλουν ολοένα και χαμηλότερες – ή ακόμη και αρνητικές – προσφορές για να παραμείνουν στο δίκτυο, καθώς η διακοπή λειτουργίας ή ο περιορισμός της παραγωγής τους μπορεί να είναι πιο δαπανηρή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συνεπάγεται απώλεια επιδοτήσεων ή άλλων εσόδων.
Σε αντίθεση με αγορές όπως της Γερμανίας ή του Ηνωμένου Βασιλείου, η ισπανική νομοθεσία δεν υποχρεώνει τον διαχειριστή του δικτύου να αποζημιώνει τους παραγωγούς όταν αναγκάζονται να μειώσουν την παραγωγή τους για να μην υπερφορτωθεί το σύστημα. Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτές βλέπουν χαμηλότερες αποδόσεις από τα φωτοβολταϊκά τους πάρκα.
Η ηλιακή ενέργεια, ειδικότερα, είναι μια σχετικά άκαμπτη μορφή ΑΠΕ: παράγεται κυρίως κατά τη διάρκεια της ημέρας, όταν η κατανάλωση ενέργειας τείνει να είναι χαμηλή, και σταματά το βράδυ – όταν πολλά νοικοκυριά επιστρέφουν από τη δουλειά και το σχολείο και οι ανάγκες σε ρεύμα αυξάνονται.
Ο Ντονόσο υποστηρίζει ότι η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργεί σήμερα με κανόνες που δεν ταιριάζουν στην ηλιακή παραγωγή, προσθέτοντας: «Διαθέτουμε μια τεχνολογία με πρακτικά μηδενικό οριακό κόστος, επομένως δεν μπορεί να τιμολογηθεί αποτελεσματικά μέσω ενός μηχανισμού αγοράς που βασίζεται στο οριακό κόστος.»
Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, προτείνει την εισαγωγή κατώτατου και ανώτατου ορίου τιμών, αντίστοιχου με τον μηχανισμό που χρησιμοποιήθηκε στο πλαίσιο της «ιβηρικής εξαίρεσης». Η ρύθμιση αυτή επέτρεψε σε Ισπανία και Πορτογαλία να αποσυνδέσουν την τιμή του φυσικού αερίου από εκείνη της ηλεκτρικής ενέργειας για 12 μήνες, το 2022, μετά τη γενικευμένη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
«Χρειαζόμαστε επίσης ένα κατώτατο όριο τιμής, ώστε να αποτραπεί η συχνή εμφάνιση μηδενικών ή αρνητικών τιμών και να διασφαλιστεί ότι οι παραγωγοί από ΑΠΕ, οι οποίοι δεν έχουν μεταβλητά λειτουργικά κόστη, μπορούν να εξασφαλίζουν ικανοποιητική απόδοση στις επενδύσεις τους», σημειώνει ο Ντονόσο.
«Επιπλέον, έχουμε προτείνει στην κυβέρνηση μια σειρά μέτρων, μεταξύ των οποίων η κατάργηση του φόρου στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, κάτι που ήδη έχει ανακοινωθεί.»
Η UNEF ζητά επίσης οι τεχνικοί περιορισμοί της παραγωγής να αποζημιώνονται στις τιμές της αγοράς και η εισφορά για το κοινωνικό τιμολόγιο – υποχρεωτική επιβάρυνση που χρηματοδοτεί τις εκπτώσεις στο ρεύμα για ευάλωτα και χαμηλού εισοδήματος νοικοκυριά – να υπολογίζεται ως ποσοστό των πραγματικών εσόδων κάθε μονάδας και όχι ως σταθερό ποσό.
Μπορούν οι μπαταρίες να λύσουν το ηλιακό δίλημμα της Ισπανίας;
Αν και η οικονομική απόδοση των καθαρών φωτοβολταϊκών επενδύσεων είναι πλέον ασθενέστερη, πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι μπαταρίες αποτελούν την καλύτερη λύση – επιτρέποντας τόσο στα νοικοκυριά όσο και στα φωτοβολταϊκά πάρκα να αποθηκεύουν την ενέργεια που παράγεται την ημέρα για χρήση αργότερα, το βράδυ.
Αυτό θα βοηθούσε να εξομαλυνθεί η κατανάλωση ενέργειας στην Ισπανία και να μειωθεί ο αριθμός των περιόδων με αρνητικές τιμές ρεύματος.
Το Bloomberg αναφέρει μάλιστα ότι μία εταιρεία ηλιακής ενέργειας με την οποία μίλησε στην Ισπανία ακύρωσε τη διαδικασία πώλησής της, αφού αποφάσισε να επενδύσει σε μπαταρίες.
Τα τελευταία 10 χρόνια, το κόστος των μπαταριών έχει μειωθεί κατά 85%, καθιστώντας τες πολύ πιο προσιτή λύση. Πέρυσι, η ΕΕ εγκατέστησε 10 GW αποθηκευτικής ικανότητας σε μπαταρίες – αρκετά για να τροφοδοτήσουν κατά μέσο όρο 7,5 έως 10 εκατομμύρια νοικοκυριά.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε πέρυσι κρατική ενίσχυση ύψους 200 εκατ. ευρώ προς την Ισπανία για την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης. Σε αυτή περιλαμβάνεται στήριξη για επενδύσεις σε «όλες τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καθώς και σε αποθήκευση ενέργειας».
«Η ανάπτυξη αποθηκευτικών συστημάτων με μπαταρίες στην Ισπανία ήταν πιο αργή, αλλά η εγκατεστημένη ισχύς μεγάλων μπαταριών τετραπλασιάστηκε το 2025, έστω και από χαμηλή αφετηρία», σημειώνει ο Roselow.
«Η ανάλυση της Ember για τα σενάρια των διαχειριστών δικτύου δείχνει δεκαπλασιασμό της ισχύος των μπαταριών στην Ισπανία μεταξύ 2025 και 2030, με βασικό μοχλό τη συνεγκατάσταση σε υφιστάμενα φωτοβολταϊκά πάρκα.»
Ο Ντονόσο υποστηρίζει ότι τα φωτοβολταϊκά έργα δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται βιώσιμα, αν δεν ενσωματώνουν αποθήκευση σε μπαταρίες.
«Αυτή τη στιγμή, έργα αποθήκευσης σε μπαταρίες συνολικής ισχύος 27 GW βρίσκονται στη φάση της διοικητικής αδειοδότησης, τόσο αυτόνομα όσο και σε υβριδικά συστήματα σε συνδυασμό με ηλιακές μονάδες», προσθέτει ο Ντονόσο.
Τα οικιακά συστήματα αποθήκευσης με μπαταρίες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τους λογαριασμούς ρεύματος, ιδίως για όσους διαθέτουν φωτοβολταϊκά στις στέγες αλλά δεν εργάζονται από το σπίτι και άρα καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Μετατοπίζοντας τη ζήτηση ενέργειας στην Ισπανία
Αν και η αποθήκευση σε μπαταρίες μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση της υπερπροσφοράς ηλιακής ενέργειας, θα χρειαστεί χρόνος μέχρι η τεχνολογία να αναπτυχθεί σε μεγάλη κλίμακα. Η Ember επισημαίνει, όμως, ότι δεν είναι το μοναδικό εργαλείο που διαθέτει η χώρα.
«Μια ακόμη σημαντική λύση είναι η αύξηση της ζήτησης σε περιόδους υψηλής παραγωγής από ΑΠΕ, είτε με χρονική μετατόπιση της υφιστάμενης ζήτησης είτε με δημιουργία νέας, μέσω “έξυπνης” ηλεκτροποίησης», αναφέρει ο Roselow.
Περίπου το 99% των ισπανικών νοικοκυριών διαθέτει ήδη «έξυπνο» μετρητή, γεγονός που διευκολύνει σημαντικά την ευελιξία της ζήτησης.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ember, μόνο η «έξυπνη» φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων θα μπορούσε να απορροφήσει περίπου 3% της μέγιστης ωριαίας παραγωγής αιολικής και (κεντρικά εγκατεστημένης) ηλιακής ενέργειας στην Ισπανία.
«Αυτό θα ήταν σημαντικό για το σύστημα, αν σκεφτεί κανείς ότι τον Μάιο του 2026 εκτιμάται πως περίπου το 10% της μηνιαίας παραγωγής από ισπανικά αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα περιορίστηκε».
Το πρόβλημα είναι ότι, προς το παρόν, κάποια στοιχεία των τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας συνδέονται εν μέρει με τις τιμές στη χονδρική αγορά – γεγονός που ενθαρρύνει την κατανάλωση σε ώρες χαμηλών τιμών και υψηλής ηλιοφάνειας – αλλά το μεγαλύτερο μέρος του λογαριασμού αποτελείται από χρεώσεις δικτύου και φόρους που δεν μεταβάλλονται ανάλογα με την προσφορά ενέργειας.
«Ακόμη χειρότερα, το μεταβλητό σκέλος της χρέωσης δικτύου βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο μεταξύ 10.00-14.00 και 18.00-22.00, αποθαρρύνοντας την κατανάλωση ακριβώς την ώρα της μεσημεριανής αιχμής της ηλιακής παραγωγής», εξηγεί ο Roselow.
«Αυτό εμποδίζει τους καταναλωτές να αξιοποιήσουν πλήρως τις περιόδους με φθηνότερη και πιο άφθονη ενέργεια και μειώνει τη συνολική αποδοτικότητα του συστήματος.»
Η Ελλάδα έχει ήδη αντιμετωπίσει το ζήτημα, εισάγοντας νομοθεσία που θα επιτρέπει στα νοικοκυριά να έχουν πρόσβαση σε μειωμένες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, όταν η παραγωγή είναι άφθονη – κυρίως λόγω της ηλιακής ενέργειας. Σύμφωνα με το νέο σύστημα, οι μειωμένες χρεώσεις θα ισχύουν συνολικά για έξι ώρες ημερησίως, με ωράριο που θα διαφέρει ανάλογα με την εποχή, ώστε να αντανακλά τις αλλαγές στη διάρκεια της ηλιοφάνειας.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κυβέρνηση δηλώνει ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να παρέχει δωρεάν ή φθηνότερο ρεύμα σε αυτές τις ώρες αιχμής, ώστε να αποφευχθεί η πίεση στο δίκτυο.
Η κούρσα της Ισπανίας προς την ηλεκτροποίηση
Πριν από το τέλος του έτους, η ισπανική κυβέρνηση αναμένεται να δημοσιεύσει νέο σχέδιο για τα ενεργειακά δίκτυα, με στόχο την αύξηση της δυναμικότητας σύνδεσης στο σύστημα κατά πάνω από 27 GW.
Η επέκταση αυτή αναμένεται να στηρίξει τη νέα ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας από κλάδους όπως η βιομηχανία και τα κέντρα δεδομένων, την οποία, σύμφωνα με τον Ντονόσο, οι επενδυτές βλέπουν «πολύ θετικά». Ως εκ τούτου, τονίζει, η μεγάλη πλειονότητα σκοπεύει να προχωρήσει με τα σχέδιά της.
Η ενεργειακή μετάβαση προϋποθέτει αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς η ηλεκτροποίηση αποτελεί τον αποδοτικότερο τρόπο απανθρακοποίησης. Προς το παρόν, όμως, η ενεργειακή κατανάλωση στην Ισπανία αυξάνεται ελάχιστα.
Στην πραγματικότητα, η ζήτηση το 2025 ήταν μόλις 2% υψηλότερη από το 2024 και παρέμενε χαμηλότερη από τα επίπεδα πριν από την πανδημία COVID.
Ωστόσο, όσο η χώρα προχωρά στην ηλεκτροποίηση – για παράδειγμα, περνώντας σε ηλεκτρικά οχήματα – τόσο περισσότεροι καταναλωτές θα μπορούν να επωφελούνται από τη φθηνή ηλιακή ενέργεια της Ισπανίας και να αποτρέπουν τη σπατάλη της.
«Αν η νέα ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, για παράδειγμα από τις μεταφορές ή τη βιομηχανία, κατευθυνθεί προς τις ώρες αιχμής της παραγωγής από ΑΠΕ, μπορεί να στηρίξει καλύτερες τιμές για τα έργα ΑΠΕ, βελτιώνοντας την οικονομική τους βιωσιμότητα και μειώνοντας το κόστος των περιορισμών παραγωγής, προς όφελος όλων των καταναλωτών», λέει ο Roselow.
«Με την ολοένα και πιο ανανεώσιμη, ανταγωνιστική και εγχώρια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, η Ισπανία βρίσκεται σε ιδανική θέση για να ηλεκτροποιηθεί».