Τα πρωτοσέλιδα μιλούν για υπερβολική ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας στην Ισπανία: είναι αυτή όλη η εικόνα;
Η φιλόδοξη επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ισπανία βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα μεγαλύτερο έλεγχο, καθώς εντείνονται οι φόβοι ότι η υπερβολική ηλιακή παραγωγή θα μπορούσε να προκαλέσει μαζική φυγή επενδυτών.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, δύο μεγάλες ειδησεογραφικές εκδόσεις έχουν επικρίνει τις προσπάθειες της χώρας να απεξαρτηθεί από τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα, επενδύοντας πάνω από 70 δισ. ευρώ σε καθαρή ενέργεια τα τελευταία 15 χρόνια.
Τίτλοι όπως «Η ηλιακή ενέργεια στην Ισπανία είναι τόσο φθηνή που οι επενδυτές αναζητούν διέξοδο» και «Πώς η άνθηση της ηλιακής ισχύος στην Ισπανία μετατράπηκε σε φιάσκο» αφήνουν να εννοηθεί ότι η υπερβάλλουσα παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας υποτιμά τα φωτοβολταϊκά πάρκα και αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις.
Όμως, είναι αυτή όλη η εικόνα; Ποιες λύσεις έχει στη διάθεσή της η Ισπανία και τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη για τους πολίτες;
Οι ανανεώσιμες προστατεύουν την Ισπανία από τις ασταθείς τιμές των ορυκτών καυσίμων
Πέρυσι, το 75% της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ισπανία προήλθε από καθαρές πηγές, με την αιολική και την ηλιακή να αντιστοιχούν στο 42% του συνολικού ενεργειακού μίγματος της χώρας.
Σύμφωνα με το ενεργειακό think tank Ember, η Ισπανία κάλυψε μόλις το 25% της ηλεκτροπαραγωγής της από ορυκτά καύσιμα το 2025. Οι κατά κεφαλήν εκπομπές της, 0,9 τόνων ισοδύναμου CO2, ήταν κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ, που ανέρχεται σε 1,3 τόνους CO2e.
«Χάρη στην άνοδο της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, τα ισπανικά νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις έχουν πρόσβαση σε από τις φθηνότερες τιμές ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρώπη», δηλώνει ο Ρόσλοου στην Euronews Earth.
Η αρχή του merit order διασφαλίζει ότι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας καθορίζονται από τις ακριβότερες μονάδες παραγωγής που εξακολουθούν να χρειάζονται για να καλύψουν τη ζήτηση. Έτσι, όταν οι ανάγκες μιας χώρας δεν μπορούν να καλυφθούν αποκλειστικά από καθαρές πηγές, στο σύστημα μπαίνουν πιο ακριβές (και ρυπογόνες) μονάδες, όπως ο άνθρακας ή το φυσικό αέριο.
Αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο οι τιμές του ρεύματος παραμένουν υψηλές σε ολόκληρη την Ευρώπη, παρά τις επενδύσεις στις ανανεώσιμες.
Ωστόσο, έκθεση της Ember που δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα διαπίστωσε ότι η ισχυρή ανάπτυξη της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας στην Ισπανία έχει «αποδυναμώσει σημαντικά τη σύνδεση ανάμεσα στις τιμές του φυσικού αερίου και του ηλεκτρισμού» μετά την κρίση του αερίου την περίοδο 2021-2024.
Ως αποτέλεσμα, οι Ισπανοί καταναλωτές γλιτώνουν περίπου 10 ευρώ τον μήνα στους λογαριασμούς τους χάρη στην αποσύνδεση των τιμών του ρεύματος.
Οι επενδυτές στην ηλιακή ενέργεια γυρίζουν την πλάτη στην Ισπανία
Ωστόσο, οι χαμηλές τιμές για τους καταναλωτές δεν καθοδηγούν απαραίτητα τις κινήσεις των ιδιωτικών επενδυτών.
Το Bloomberg ανέφερε πρόσφατα ότι τουλάχιστον τέσσερα ισπανικά έργα ή εταιρείες έχουν βγει προς πώληση, υποστηρίζοντας ότι η έκρηξη των επενδύσεων στην ηλιακή ενέργεια έχει δημιουργήσει μια «υπερπροσφορά ηλεκτρισμού» τόσο μεγάλη, ώστε τα φωτοβολταϊκά πάρκα χάνουν δραματικά την αξία τους.
Πηγές που ζήτησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους λένε ότι ένας παραγωγός ηλιακής ενέργειας έχει δεχθεί «προσφορές χαμηλής αποτίμησης» από πιθανούς αγοραστές και έκτοτε έχει παγώσει τις πωλήσεις των περιουσιακών του στοιχείων.
Ο Χοσέ Ντονόσο, γενικός διευθυντής της UNEF, του βασικού συνδέσμου του κλάδου των φωτοβολταϊκών στην Ισπανία, δηλώνει στην Euronews Earth ότι σε έναν τομέα όπου τα επενδυτικά κεφάλαια είναι βασικοί παίκτες, «οι εταιρικές συναλλαγές αγορών και πωλήσεων εταιρειών και έργων είναι ένα φυσιολογικό κυκλικό φαινόμενο».
«Σήμερα δεν παρατηρούμε κάποιο ασυνήθιστο επίπεδο τέτοιας δραστηριότητας», προσθέτει. «Από τη μια, ορισμένες εταιρείες έχουν αποφασίσει να πουλήσουν, ενώ από την άλλη υπάρχουν εταιρείες που θεωρούν ότι οι τρέχουσες αποτιμήσεις της αγοράς είναι υπερβολικά χαμηλές και επιλέγουν να μην πουλήσουν.»
Παρότι ορισμένες επιχειρήσεις μπορεί να σκέφτονται να αποχωρήσουν, η επέκταση των ανανεώσιμων στην Ισπανία δεν έχει μέχρι στιγμής επιβραδυνθεί. Από τον Μάιο του 2025 έως τον Απρίλιο του 2026, μετά τα πανεθνικά μπλακάουτ, η χώρα πρόσθεσε κατά μέσο όρο 1,2 GW συνδυασμένης αιολικής και ηλιακής ισχύος τον μήνα, λίγο περισσότερο από τον μέσο όρο της χρονιάς πριν από τη διακοπή ρεύματος.
Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι η υπερπροσφορά ηλιακής ενέργειας στην Ισπανία δεν αποτελεί πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί.
Γιατί η Ισπανία σπαταλά τόσο πολλή ηλιακή ενέργεια;
Φέτος, από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο, η Ισπανία κατέγραψε 397 ώρες με αρνητικές τιμές ηλεκτρισμού - μια θεαματική αύξηση σε σχέση με τις 48 ώρες της ίδιας περιόδου πέρυσι.
Οι τιμές του ρεύματος μπορεί να πέσουν κάτω από το μηδέν όταν η προσφορά υπερβαίνει τη ζήτηση. Σε αυτές τις περιόδους, ορισμένοι παραγωγοί καταθέτουν όλο και χαμηλότερες - ακόμη και αρνητικές - προσφορές για να παραμείνουν στο δίκτυο, καθώς η διακοπή λειτουργίας ή η λεγόμενη «απόρριψη» της παραγωγής μπορεί να κοστίζει περισσότερο και σε ορισμένες περιπτώσεις να συνεπάγεται απώλεια επιδοτήσεων ή άλλων εσόδων.
Σε αντίθεση με αγορές όπως της Γερμανίας ή του Ηνωμένου Βασιλείου, η ισπανική νομοθεσία δεν υποχρεώνει τον διαχειριστή του δικτύου να αποζημιώνει τους παραγωγούς όταν αναγκάζονται να μειώσουν την παραγωγή τους για να αποφευχθεί η υπερφόρτωση του συστήματος. Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτές βλέπουν μικρότερη απόδοση από τα φωτοβολταϊκά τους πάρκα.
Η ηλιακή ενέργεια, ειδικότερα, είναι αρκετά άκαμπτη μορφή ανανεώσιμης παραγωγής. Παράγεται κατά τη διάρκεια της ημέρας, όταν η κατανάλωση τείνει να είναι χαμηλή, και σταματά το βράδυ - την ώρα που πολλά νοικοκυριά επιστρέφουν από τη δουλειά και το σχολείο και χρειάζονται περισσότερη ενέργεια.
Ο Ντονόσο υποστηρίζει ότι η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργεί σήμερα με κανόνες που δεν ταιριάζουν στην ηλιακή παραγωγή, προσθέτοντας: «Διαθέτουμε μια τεχνολογία με σχεδόν μηδενικό οριακό κόστος, άρα δεν μπορεί να τιμολογηθεί αποτελεσματικά μέσω ενός μηχανισμού που βασίζεται στο οριακό κόστος.»
Για να αντιμετωπιστεί αυτό, προτείνει την εισαγωγή ενός κατώτατου και ενός ανώτατου ορίου τιμών, αντίστοιχου με τον μηχανισμό της «Ιβηρικής εξαίρεσης». Η ρύθμιση αυτή επέτρεψε σε Ισπανία και Πορτογαλία να αποσυνδέσουν την τιμή του φυσικού αερίου από την τιμή του ηλεκτρισμού για 12 μήνες, το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία σε πλήρη κλίμακα.
«Χρειαζόμαστε επίσης ένα κατώτατο όριο τιμής, ώστε να αποφεύγονται οι συχνές περίοδοι με μηδενικές ή αρνητικές τιμές και να διασφαλίζεται ότι οι παραγωγοί από ανανεώσιμες πηγές, οι οποίοι δεν έχουν μεταβλητό λειτουργικό κόστος, μπορούν να εξασφαλίζουν ικανοποιητική απόδοση στις επενδύσεις τους», λέει ο Ντονόσο.
«Επιπλέον, έχουμε προτείνει στην κυβέρνηση μια σειρά μέτρων, μεταξύ των οποίων την κατάργηση του φόρου στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, κάτι που ήδη έχει ανακοινωθεί.»
Η UNEF ζητά επίσης οι τεχνικές περικοπές παραγωγής να αποζημιώνονται σε τιμές αγοράς και η εισφορά για το κοινωνικό τιμολόγιο - τον υποχρεωτικό φόρο που χρηματοδοτεί τα μειωμένα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος για ευάλωτα και χαμηλόμισθα νοικοκυριά - να υπολογίζεται ως ποσοστό των πραγματικών εσόδων κάθε μονάδας και όχι ως πάγιο ποσό.
Μπορούν οι μπαταρίες να λύσουν το δίλημμα της ηλιακής ενέργειας στην Ισπανία;
Παρότι η οικονομική βιωσιμότητα των επενδύσεων στην ηλιακή ενέργεια είναι πλέον ασθενέστερη, πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι μπαταρίες προσφέρουν την καλύτερη λύση - επιτρέποντας σε νοικοκυριά και φωτοβολταϊκά πάρκα να αποθηκεύουν την ενέργεια που παράγεται την ημέρα, ώστε οι πολίτες να τη χρησιμοποιούν αργότερα το βράδυ.
Αυτό θα βοηθούσε να εξομαλυνθεί η ενεργειακή κατανάλωση στην Ισπανία και να μειωθεί ο αριθμός των περιόδων με αρνητικές τιμές ηλεκτρισμού.
Το Bloomberg αναφέρει μάλιστα ότι μία εταιρεία ηλιακής ενέργειας στην Ισπανία, την οποία συνάντησε, απέσυρε την πώλησή της όταν αποφάσισε να επενδύσει σε μπαταρίες.
Τα τελευταία δέκα χρόνια, το κόστος των μπαταριών έχει μειωθεί κατά 85%, καθιστώντας τες πολύ πιο οικονομική λύση. Πέρυσι, η ΕΕ εγκατέστησε 10 GW δυναμικότητας αποθήκευσης σε μπαταρίες - αρκετά για να τροφοδοτήσουν κατά μέσο όρο 7,5 έως 10 εκατομμύρια νοικοκυριά.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε πέρυσι 200 εκατ. ευρώ σε ισπανική κρατική ενίσχυση για την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης. Στο πακέτο περιλαμβάνεται στήριξη για επενδύσεις «σε όλες τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καθώς και στην αποθήκευση ενέργειας».
«Η εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης με μπαταρίες προχωρά πιο αργά στην Ισπανία, αλλά η εγκατεστημένη ισχύς μεγάλων μπαταριών τετραπλασιάστηκε το 2025, έστω από χαμηλή βάση», αναφέρει ο Ρόσλοου.
«Η ανάλυση της Ember πάνω στα σενάρια των διαχειριστών δικτύου δείχνει ότι στην Ισπανία αναμένεται δεκαπλασιασμός της ισχύος σε μπαταρίες την περίοδο 2025-2030, με βασικό μοχλό την εγκατάστασή τους δίπλα σε υφιστάμενα φωτοβολταϊκά πάρκα.»
Ο Ντονόσο υποστηρίζει ότι τα ηλιακά έργα δεν μπορούν πια να θεωρούνται βιώσιμα αν δεν περιλαμβάνουν και συστήματα αποθήκευσης.
«Αυτή τη στιγμή, 27 GW έργων αποθήκευσης με μπαταρίες βρίσκονται σε φάση διοικητικής αδειοδότησης, περιλαμβανομένων τόσο αυτόνομων εγκαταστάσεων όσο και υβριδικών συστημάτων σε συνδυασμό με φωτοβολταϊκά πάρκα», προσθέτει ο Ντονόσο.
Τα οικιακά συστήματα αποθήκευσης σε μπαταρίες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τους λογαριασμούς ρεύματος, ιδιαίτερα για όσους διαθέτουν φωτοβολταϊκά στις στέγες αλλά δεν εργάζονται από το σπίτι και συνεπώς καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια στη διάρκεια της ημέρας.
Μετατόπιση της ενεργειακής ζήτησης στην Ισπανία
Παρότι η αποθήκευση με μπαταρίες μπορεί να συμβάλει στην επίλυση της υπερπροσφοράς ηλιακής ενέργειας στην Ισπανία, θα χρειαστεί χρόνος για να διαδοθεί η τεχνολογία σε μεγάλη κλίμακα. Η Ember επισημαίνει, ωστόσο, ότι δεν είναι το μόνο εργαλείο που διαθέτει η χώρα.
«Μια ακόμη σημαντική λύση είναι να δημιουργηθεί περισσότερη ζήτηση τις ώρες υψηλής παραγωγής από ανανεώσιμες, είτε μεταθέτοντας χρονικά την υφιστάμενη ζήτηση είτε δημιουργώντας νέα ζήτηση μέσω έξυπνης ηλεκτροκίνησης», λέει ο Ρόσλοου.
Περίπου το 99% των ισπανικών νοικοκυριών διαθέτουν ήδη έναν έξυπνο μετρητή, γεγονός που καθιστά πολύ ευκολότερη την ευελιξία στη ζήτηση.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Ember, η έξυπνη φόρτιση των ηλεκτρικών οχημάτων από μόνη της θα μπορούσε να απορροφήσει περίπου το 3% της αιχμής ωριαίας παραγωγής από αιολική και (βιομηχανική) ηλιακή ενέργεια στην Ισπανία.
«Αυτό θα ήταν σημαντικό για το σύστημα, αν σκεφτεί κανείς ότι τον Μάιο του 2026 εκτιμάται πως το 10% της μηνιαίας παραγωγής ισχύος από αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα στην Ισπανία απορρίφθηκε.»
Το πρόβλημα είναι ότι αυτή τη στιγμή ορισμένα στοιχεία των τιμολογίων ηλεκτρισμού των καταναλωτών συνδέονται εν μέρει με τις τιμές στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας - κάτι που ενθαρρύνει την κατανάλωση τις ώρες χαμηλών τιμών και υψηλής ηλιοφάνειας - αλλά το μεγαλύτερο μέρος ενός τυπικού λογαριασμού αφορά χρεώσεις δικτύου και φόρους που δεν μεταβάλλονται ανάλογα με την προσφορά ενέργειας.
«Ακόμη χειρότερα, το μεταβλητό μέρος της χρέωσης δικτύου βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο τις ώρες 10 π.μ. έως 2 μ.μ. και 6-10 μ.μ., αποθαρρύνοντας την κατανάλωση ακριβώς κατά την ώρα του μεσημεριανού ηλιακού peak», εξηγεί ο Ρόσλοου.
«Έτσι, οι καταναλωτές δεν μπορούν να αξιοποιήσουν πλήρως τις περιόδους με φθηνότερη και πιο άφθονη ενέργεια και μειώνεται η συνολική αποδοτικότητα του συστήματος.»
Η Ελλάδα έχει ήδη αντιμετωπίσει αυτό το ζήτημα, εισάγοντας νομοθεσία που θα επιτρέπει στα νοικοκυριά να έχουν πρόσβαση σε μειωμένες τιμές ηλεκτρικού ρεύματος κατά συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, όταν η παραγωγή είναι άφθονη - κυρίως λόγω της ηλιακής παραγωγής. Στο νέο σύστημα, τα μειωμένα τιμολόγια θα είναι διαθέσιμα συνολικά για έξι ώρες την ημέρα. Το ωράριο θα διαφοροποιείται ανά εποχή, ώστε να αντικατοπτρίζει την αλλαγή της διάρκειας της ηλιοφάνειας.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο να προσφέρει δωρεάν ή με μεγάλη έκπτωση ηλεκτρικό ρεύμα τις ώρες αιχμής παραγωγής, ώστε να αποφευχθεί η πίεση στο δίκτυο.
Η κούρσα της Ισπανίας προς την ηλεκτροποίηση
Πριν από το τέλος του χρόνου, η ισπανική κυβέρνηση αναμένεται να δημοσιεύσει νέο σχέδιο για τα ενεργειακά δίκτυα, με στόχο την αύξηση της δυναμικότητας σύνδεσης στο δίκτυο κατά περισσότερο από 27 GW.
Η επέκταση αυτή προβλέπεται να υποστηρίξει νέα ζήτηση ηλεκτρισμού από κλάδους όπως η βιομηχανία και τα κέντρα δεδομένων, που, όπως λέει ο Ντονόσο, οι επενδυτές βλέπουν «πολύ θετικά». Ως αποτέλεσμα, σημειώνει, η μεγάλη πλειονότητα σκοπεύει να προχωρήσει κανονικά με τα έργα της.
Η ενεργειακή μετάβαση χρειάζεται αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς η ηλεκτροποίηση είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αποανθρακοποίησης. Προς το παρόν, όμως, η ενεργειακή κατανάλωση στην Ισπανία παραμένει σχεδόν στάσιμη.
Μάλιστα, η ζήτηση το 2025 ήταν μόλις 2% υψηλότερη σε σχέση με το 2024 και εξακολουθούσε να βρίσκεται κάτω από τα επίπεδα πριν από την πανδημία COVID.
Ωστόσο, όσο περισσότερο η χώρα κινείται προς την ηλεκτροποίηση (για παράδειγμα, με τη μετάβαση σε ηλεκτρικά οχήματα), τόσο περισσότερο οι καταναλωτές θα μπορούν να αξιοποιούν τη φθηνή ηλιακή ενέργεια της Ισπανίας και να αποτρέπουν τη σπατάλη της.
«Αν η νέα ζήτηση ηλεκτρισμού, για παράδειγμα από τις μεταφορές ή τη βιομηχανία, μπορέσει να κατευθυνθεί προς τις ώρες αιχμής παραγωγής από ανανεώσιμες, θα στηρίξει καλύτερες τιμές για τα έργα ανανεώσιμων, βελτιώνοντας τη βιωσιμότητά τους και μειώνοντας το κόστος των περικοπών παραγωγής - προς όφελος όλων των καταναλωτών», εξηγεί ο Ρόσλοου.
«Με την ολοένα πιο ανανεώσιμη, ανταγωνιστική και εγχώρια ηλεκτροπαραγωγή της, η Ισπανία βρίσκεται σε ιδανική θέση για να προχωρήσει στην ηλεκτροποίηση.»