Η Γερμανία μένει πολύ πίσω από την υπόλοιπη Ευρώπη στην εγκατάσταση έξυπνων μετρητών
Με την άνοδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τα ευρωπαϊκά συστήματα ηλεκτροδότησης έχουν γνωρίσει μια βαθιά μεταμόρφωση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στο παρελθόν, η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας καλυπτόταν σε μεγάλο βαθμό από ελεγχόμενη παραγωγή από άνθρακα, φυσικό αέριο, πυρηνική ενέργεια και υδροηλεκτρικά, η οποία μπορούσε να ρυθμιστεί ώστε να ακολουθεί τις μεταβολές της κατανάλωσης.
Όμως η αιολική και ηλιακή ενέργεια δεν λειτουργούν με σταθερό πρόγραμμα· εξαρτώνται από τον καιρό. Η ηλιακή παραγωγή, για παράδειγμα, πραγματοποιείται τις ώρες της ημέρας, αλλά η κατανάλωση ενέργειας είναι τότε χαμηλότερη, καθώς οι άνθρωποι λείπουν από το σπίτι για δουλειά ή σχολείο.
Η προσαρμογή σε αυτές τις διακυμάνσεις είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα και οι έξυπνοι μετρητές αποτελούν βασικό κομμάτι του παζλ.
Για να διατηρείται η σταθερότητα στο δίκτυο ηλεκτρισμού, προσφορά και ζήτηση πρέπει να βρίσκονται σε εύθραυστη ισορροπία. Αυτό γίνεται πιο περίπλοκο όσο αυξάνεται το μερίδιο της ηλεκτροπαραγωγής που προέρχεται από μεταβλητές ανανεώσιμες πηγές.
Σήμερα, η εγκατεστημένη ισχύς αιολικής και ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη αυξάνεται ταχύτερα από πολλές μορφές ευελιξίας του δικτύου, συμπεριλαμβανομένης της αποθήκευσης σε μπαταρίες, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την πιο έξυπνη διαχείριση του δικτύου ώστε να αποφεύγονται ανισορροπίες μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA) αναφέρει ότι η αποθήκευση ενέργειας σε μπαταρίες, σε συνδυασμό με την αιολική και την ηλιακή παραγωγή, μπορεί να εξασφαλίσει αξιόπιστη, συνεχόμενη παροχή ρεύματος 24 ώρες το 24ωρο, ακόμη και όταν οι καιρικές συνθήκες δεν είναι ιδανικές. Ωστόσο, η ΕΕ πρέπει να αυξήσει κατά δέκα φορές τα συστήματα αποθήκευσης σε μπαταρίες για να πετύχει τους στόχους της για το 2030.
Πώς λειτουργούν οι έξυπνοι μετρητές;
Οι έξυπνοι μετρητές αποστέλλουν αυτόματα τα δεδομένα κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στον προμηθευτή σας ή στον διαχειριστή του δικτύου, καταργώντας την ανάγκη για χειροκίνητες καταμετρήσεις και επιτρέποντας πιο ακριβή τιμολόγηση.
Παράλληλα, σας δίνουν μεγαλύτερο έλεγχο στη χρήση ενέργειας και σας επιτρέπουν να επωφελείστε από ευέλικτα τιμολόγια «χρόνου χρήσης», τα οποία προσφέρουν χαμηλότερες τιμές όταν η ζήτηση είναι μικρή ή η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές είναι αυξημένη.
Έτσι, οι έξυπνοι μετρητές αποτελούν σημαντικό εργαλείο για την ένταξη διακοπτόμενων ανανεώσιμων πηγών, όπως η αιολική και η ηλιακή ενέργεια, στο δίκτυο. Μέσω των ευέλικτων τιμολογίων που ενθαρρύνουν τα νοικοκυριά να χρησιμοποιούν ενεργοβόρες συσκευές, όπως τα πλυντήρια, όταν υπάρχει άφθονη παραγωγή από ΑΠΕ, βοηθούν να ευθυγραμμιστεί καλύτερα η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας με την προσφορά.
Αυτό μειώνει την ανάγκη για περικοπές παραγωγής – όταν οι παραγωγοί ανανεώσιμης ενέργειας πληρώνονται για να περιορίσουν την παραγωγή τους ή να διακόψουν προσωρινά τη λειτουργία των μονάδων επειδή παράγεται περισσότερο ρεύμα απ’ όσο μπορεί να απορροφήσει το δίκτυο.
Καθώς όλο και περισσότερα νοικοκυριά αποκτούν ηλεκτρικά οχήματα, αντλίες θερμότητας και οικιακά συστήματα αποθήκευσης, οι έξυπνοι μετρητές θα διαδραματίζουν ολοένα σημαντικότερο ρόλο, βοηθώντας να μετατίθεται αυτή η πολύ μεγαλύτερη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας σε περιόδους που υπάρχει άφθονη παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές.
Οι καθυστερήσεις στην εγκατάσταση έξυπνων μετρητών στην Ευρώπη
Παρά τα παραπάνω, η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει σημαδευτεί από καθυστερήσεις και εμπόδια.
Ήδη από το 2009, το Τρίτο Ενεργειακό Πακέτο της ΕΕ προέβλεπε ότι τα κράτη μέλη που διαπίστωναν θετικό ισοζύγιο κόστους–οφέλους για τους έξυπνους μετρητές θα έπρεπε να επιδιώξουν την εγκατάστασή τους σε τουλάχιστον 80% των νοικοκυριών έως το 2020. Έξι χρόνια μετά την προθεσμία αυτή, το ποσοστό κάλυψης στην Ένωση ανέρχεται περίπου στο 60%.
Οι νέοι πανευρωπαϊκοί στόχοι εγκατάστασης που προτάθηκαν τον Ιούνιο είναι λιγότερο φιλόδοξοι: τουλάχιστον το 50% των τελικών καταναλωτών θα πρέπει να διαθέτει έξυπνο μετρητή έως το 2030 και το 65% έως το 2033, εφόσον εγκριθούν.
Σε ολόκληρη την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο, τα νοικοκυριά συνήθως δεν χρεώνονται προκαταβολικά για την εγκατάσταση έξυπνου μετρητή, αν και η ευθύνη για την υλοποίηση του προγράμματος διαφέρει από χώρα σε χώρα. Σε ορισμένες, μεταξύ των οποίων και το Ηνωμένο Βασίλειο, οι προμηθευτές αντιμετωπίζουν κυρώσεις αν δεν πετύχουν τους στόχους εγκατάστασης, ενώ στη Γαλλία τα νοικοκυριά που αρνούνται την τοποθέτηση μπορεί να χρεώνονται για τις χειροκίνητες καταμετρήσεις.
Το κόστος συνήθως ανακτάται μέσω ρυθμιζόμενων χρεώσεων δικτύου ή άλλων στοιχείων των λογαριασμών ενέργειας των καταναλωτών, αν και η ακριβής προσέγγιση διαφέρει ανά χώρα.
Πόσα χρήματα μπορεί να σας εξοικονομήσει ένας έξυπνος μετρητής;
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (πηγή στα Αγγλικά), η ευελιξία στη ζήτηση θα μπορούσε, σε ένα ευνοϊκό σενάριο, να εξοικονομήσει για τους Ευρωπαίους καταναλωτές πάνω από 71 δισ. ευρώ τον χρόνο έως το 2030 – αν και το νούμερο αυτό προέρχεται από μελέτη του 2022 που ανατέθηκε από τη βιομηχανία και μοντελοποιεί ευρεία υιοθέτηση μέτρων ευελιξίας, και όχι αποκλειστικά τα οφέλη από τους έξυπνους μετρητές.
Πιο συντηρητικές εκτιμήσεις της ΕΕ τοποθετούν τις συνήθεις εξοικονομήσεις χάρη στους έξυπνους μετρητές μεταξύ 2% και 10% του λογαριασμού ενός νοικοκυριού, ιδίως όταν συνδυάζονται με τιμολόγια χρόνου χρήσης.
Οι έξυπνοι μετρητές μπορούν επίσης να συμβάλουν στη μείωση του κόστους διαχείρισης του δικτύου, παρέχοντας στους διαχειριστές καλύτερα δεδομένα για τον σχεδιασμό επενδύσεων και τη διαχείριση της ζήτησης. Επιπλέον, μπορούν να περιορίσουν την ανάγκη για περικοπές παραγωγής από ΑΠΕ, το κόστος των οποίων μετακυλίεται τελικά στους καταναλωτές μέσω του συστήματος ηλεκτροδότησης.
Το 2025, η Γερμανία κατέβαλε περίπου 435 εκατ. ευρώ σε παραγωγούς ανανεώσιμης ενέργειας για περικοπές παραγωγής, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο πλήρωσε περίπου 363 εκατ. λίρες (424 εκατ. ευρώ).
Οι έξυπνοι μετρητές επιτρέπουν επίσης στα νοικοκυριά να συμμετέχουν σε ενεργειακές κοινότητες και σχήματα ανταλλαγής ενέργειας, καταγράφοντας ποιος παρήγαγε, μοιράστηκε ή κατανάλωσε ηλεκτρική ενέργεια.
Αυτές οι πρωτοβουλίες με τη συμμετοχή πολιτών δίνουν τη δυνατότητα στις κοινότητες να παράγουν και να καταναλώνουν συλλογικά ανανεώσιμη ενέργεια, εξασφαλίζοντας στους συμμετέχοντες πρόσβαση σε φθηνότερο, πιο «πράσινο» ρεύμα, λιγότερο εκτεθειμένο στις διακυμάνσεις των τιμών χονδρικής των ορυκτών καυσίμων.
Ποιες ευρωπαϊκές χώρες πρωτοστατούν στην εγκατάσταση έξυπνων μετρητών;
Περίπου το 60% των ευρωπαϊκών νοικοκυριών διέθετε έξυπνο μετρητή μέχρι το 2024, σύμφωνα με τον Οργανισμό Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας της ΕΕ (ACER (πηγή στα Αγγλικά)). Σε 15 χώρες της ΕΕ, το ποσοστό αυτό ξεπερνούσε το 80%.
Η Σουηδία και η Ιταλία ήταν από τις πρώτες χώρες που κινήθηκαν σε αυτή την κατεύθυνση. Η Ιταλία ξεκίνησε την εγκατάσταση ψηφιακών μετρητών το 2001, φτάνοντας σχεδόν σε καθολική κάλυψη το 2011, ενώ η Σουηδία καθιέρωσε την υποχρεωτική μηνιαία καταμέτρηση το 2003 και πέτυχε σχεδόν καθολική χρήση έξυπνων μετρητών έως το 2009.
Η Δανία είχε επίσης φτάσει σε κάλυψη 100% έως το 2024 (πηγή στα Αγγλικά)· η Εσθονία, η Φινλανδία, η Λετονία, το Λουξεμβούργο, η Νορβηγία, η Πορτογαλία και η Ισπανία είχαν όλες ποσοστό γύρω στο 99%· η Αυστρία και η Σλοβενία 97%· η Γαλλία 94%· η Μάλτα 93%· οι Κάτω Χώρες 90%· η Ιρλανδία 84%· η Μεγάλη Βρετανία 70%· και η Λιθουανία 51%.
Σε χαμηλότερα επίπεδα βρίσκονταν το Βέλγιο με 46%, η Πολωνία (36%), η Κροατία (34%), η Ρουμανία (27%) και η Ουγγαρία (11%). Την ίδια περίοδο, η Κύπρος βρισκόταν στο μηδέν, αλλά το νησί ξεκίνησε μαζική εγκατάσταση το 2025.
Αυτό που ξεχωρίζει περισσότερο, ωστόσο, είναι η Γερμανία: μόλις το 2% των νοικοκυριών διέθετε προηγμένο έξυπνο μετρητή το 2024. Παρά το γεγονός ότι από το 2025 οι έξυπνοι μετρητές έγιναν υποχρεωτικοί για ορισμένες κατηγορίες καταναλωτών, η πρόοδος παραμένει αργή.
Μείνετε συντονισμένοι για αναλυτικό ρεπορτάζ με τους λόγους, αργότερα μέσα στον μήνα.