Η Ευρώπη βίωσε το «χειρότερο καλοκαίρι που έχει καταγραφεί» σε θανάτους από ζέστη, με την κλιματική αλλαγή να ευθύνεται για τα δύο τρίτα.
Οι αποπνικτικές θερμοκρασίες του καλοκαιριού στην Ευρώπη εκτιμάται ότι κόστισαν τη ζωή σε περισσότερους από 50.000 ανθρώπους σε αστικές περιοχές, καθιστώντας το «χειρότερο που έχει καταγραφεί», σύμφωνα με νέα έκθεση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι ερευνητές είναι σαφείς ως προς την αιτία: η κλιματική αλλαγή, κυρίως από την καύση ορυκτών καυσίμων, θεωρείται ότι ευθύνεται για περίπου τα δύο τρίτα αυτών των επιπλέον θανάτων από ζέστη.
Ο αριθμός αυτός ξεπερνά κατά πολύ τα προηγούμενα υψηλά, περίπου 29.000 θανάτους το καλοκαίρι του 2022 και 28.000 το 2003, στις περιοχές που εξετάστηκαν στο μοντέλο.
Αυτό αποτυπώνει την ακραία ζέστη που βίωσε η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος του κόσμου από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο φέτος. Διαδοχικά κύματα καύσωνα εκτόξευσαν τις θερμοκρασίες στη Δυτική Ευρώπη κατά 2,9°C πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020, και σε ορισμένες ημέρες ακόμη και έως 12°C υψηλότερα, πλήττοντας συχνά χώρες που ούτε είναι συνηθισμένες ούτε προετοιμασμένες για τέτοιες τιμές.
«Αυτοί οι αριθμοί μας υπενθυμίζουν με τον πιο έντονο τρόπο ότι τα ολοένα πιο ζεστά και ακραία καλοκαίρια έχουν ολοένα και πιο σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία», λέει η συν-συγγραφέας της μελέτης, δρ Clair Barnes, ερευνήτρια ακραίων καιρικών φαινομένων και κλιματικής αλλαγής στο Imperial College London.
«Πίσω από αυτά τα στατιστικά υπάρχουν πραγματικοί άνθρωποι που έχασαν τη ζωή τους και πραγματικές οικογένειες που θρηνούν.»
Σχεδόν το ένα τρίτο των εκτιμώμενων θανάτων σημειώθηκε κατά το ιδιαίτερα έντονο κύμα καύσωνα μεταξύ 17 Ιουνίου και 1ης Ιουλίου, όταν οι θερμοκρασίες ήταν κατά μέσο όρο 5,3°C πάνω από τα κανονικά επίπεδα.
Πώς υπολογίστηκαν οι θάνατοι από τη ζέστη το καλοκαίρι;
Η μελέτη χρησιμοποίησε μοντέλα για να εκτιμήσει τον αριθμό των επιπλέον θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη τα καλοκαίρια από την αρχή του αιώνα.
«Στην πραγματικότητα, το πραγματικό βάρος της θνησιμότητας λόγω ζέστης δεν παρατηρείται ούτε μετριέται άμεσα», λέει ο συν-συγγραφέας της μελέτης δρ Malcolm Mistry, αναπληρωτής καθηγητής κλιματικής και γεωχωρικής μοντελοποίησης στο London School of Hygiene and Tropical Medicine (LSHTM).
«Γι’ αυτό η ζέστη αναφέρεται συχνά ως σιωπηλός δολοφόνος, με τον αριθμό των θυμάτων να υποεκτιμάται σε πολλές περιοχές του κόσμου.»
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν αρχεία θερμοκρασίας και μοντέλα που βασίζονται στη διαχρονική σχέση μεταξύ ζέστης και θνησιμότητας για να εκτιμήσουν τον αριθμό των θυμάτων το καλοκαίρι του 2026. Έλαβαν υπόψη γεωγραφικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά, κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, τη διαθεσιμότητα υπηρεσιών υγείας και τις σχέσεις θερμοκρασίας-θνησιμότητας ανά ηλικιακή ομάδα.
Το μοντέλο εφαρμόστηκε σε 854 αστικές περιοχές σε χώρες της ΕΕ, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Νορβηγία και στην Ελβετία, περιοχές που συγκεντρώνουν περίπου το 40% του πληθυσμού των 30 χωρών που μελετήθηκαν.
Μια ξεχωριστή μελέτη απόδοσης (πηγή στα Αγγλικά) που κάλυπτε τα καλοκαίρια από το 2000 έως το 2025 χρησιμοποιήθηκε για σύγκριση, με τα αποτελέσματά της για αυτά τα χρόνια να είναι σε γενικές γραμμές συνεπή με τα επίσημα στατιστικά που δημοσιεύουν οι εθνικές υγειονομικές αρχές. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιήσει τα τελικά στοιχεία για το καλοκαίρι του 2026.
Στη συνέχεια οι ερευνητές συνέκριναν τις πραγματικές θερμοκρασίες με εκείνες που θα αναμένονταν χωρίς τη θέρμανση από την κλιματική αλλαγή, ώστε να εκτιμήσουν τους επιπλέον θανάτους που προκλήθηκαν.
Συνολικά, το 65% των επιπλέον θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη, δηλαδή περίπου 32.000, το καλοκαίρι του 2026 αποδόθηκαν στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Στις αρχές του αιώνα εκτιμάται ότι ήταν υπεύθυνη για περίπου το 40% των θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη.
«Είναι ακόμη μία υπενθύμιση, αφενός της ανάγκης να εφαρμοστούν στοχευμένες παρεμβάσεις για την προστασία των πιο ευάλωτων σε αυτήν την ολοένα και πιο ακραία ζέστη και, αφετέρου, της αυξανόμενης ανάγκης για ταχεία μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, ώστε να επιβραδυνθεί ο ρυθμός της αλλαγής και να περιοριστεί η μελλοντική θέρμανση», λέει η δρ Barnes.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από την ακραία ζέστη;
Οι πιο ευάλωτοι άνθρωποι είναι και οι πιο εκτεθειμένοι στους κινδύνους της ακραίας ζέστης, όπως όσοι πάσχουν από ασθένειες, οι ηλικιωμένοι ή πολύ μικροί σε ηλικία, αλλά και όσοι δεν μπορούν να απομακρυνθούν από τη ζέστη, είτε για σωματικούς είτε για κοινωνικοοικονομικούς λόγους.
Στη μελέτη για το καλοκαίρι του 2026, τα άτομα ηλικίας 85 ετών και άνω αντιστοιχούν σε περίπου τους μισούς από τους εκτιμώμενους θανάτους. Όμως επηρεάστηκαν και νεότεροι ενήλικες: υπολογίζονται περίπου 800 επιπλέον θάνατοι σε άτομα ηλικίας 20 έως 44 ετών και συνολικά γύρω στους 6.000 θανάτους σε άτομα κάτω των 65 ετών.
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης γεωγραφικές διαφοροποιήσεις, με τη Νότια Ευρώπη να καταγράφει σημαντικά περισσότερους θανάτους που συνδέονται με υψηλές θερμοκρασίες σε σχέση με τη Βόρεια Ευρώπη.
Αυτό οφείλεται κυρίως στις υψηλότερες θερμοκρασίες που αντιμετωπίζουν οι χώρες του νότου, αν και παίζουν ρόλο και άλλες ευαλωτότητες.
«Για παράδειγμα, παράγοντες όπως τα αυξημένα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, οι περιορισμένες πράσινες υποδομές, η πρόσβαση στα συστήματα υγείας και οι προειδοποιήσεις για ζέστη», εξηγεί ο συν-συγγραφέας της μελέτης δρ Garyfallos Konstantinoudis, αναπληρωτής καθηγητής στο Grantham Institute του ICL.
Το πρωτοφανές καλοκαίρι της Ευρώπης: Ποια χώρα επλήγη περισσότερο;
Οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία από το καυτό καλοκαίρι της Ευρώπης ήταν τεράστιοι, με αρκετές κυβερνήσεις να εκδίδουν προειδοποιήσεις για καύσωνα και εκτιμήσεις σε πραγματικό χρόνο για τη θνησιμότητα που συνδέεται με τη ζέστη.
Σύμφωνα με την έκθεση για το καλοκαίρι του 2026, η Ιταλία εκτιμάται ότι είχε τον μεγαλύτερο αριθμό επιπλέον θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη: συνολικά 13.303. Ακολουθεί η Γαλλία με 7.268 και η Ισπανία με 6.824.
Παραδοσιακά πιο δροσερές χώρες δυσκολεύτηκαν επίσης με τη ζέστη, η οποία έγινε ακόμη πιο επικίνδυνη λόγω υποδομών σχεδιασμένων για διαφορετικό κλίμα και πολιτών που δεν είναι συνηθισμένοι σε τόσο υψηλές θερμοκρασίες.
Η Γερμανία κατέγραψε εκτιμώμενους 6.340 επιπλέον θανάτους και το Ηνωμένο Βασίλειο 4.354.
«Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το καλοκαίρι είναι ιστορικά η πιο ήρεμη περίοδος για το σύστημα υγείας μας. Το φετινό καλοκαίρι, όμως, η ζήτηση και η πίεση έμοιαζαν με μια πραγματικά κακή χειμερινή περίοδο ιώσεων», λέει ο Andrew Hartle, Professor of Practice of Anaesthesia στο Imperial College Healthcare.
Η ακρίβεια του μοντέλου σημαίνει ότι έχει τη δυνατότητα να επιτρέψει στις υπηρεσίες υγείας να προετοιμάζονται για ακραία φαινόμενα πριν αυτά εκδηλωθούν.
Πέρα από τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου για τον περιορισμό της μελλοντικής θέρμανσης, οι πόλεις μπορούν να επενδύσουν στη δημιουργία πράσινων και υδάτινων χώρων, που έχουν το επιπλέον όφελος να μειώνουν τις θερμοκρασίες και να βελτιώνουν την ποιότητα του αέρα.
Η Βόρεια και η Δυτική Ευρώπη θα πρέπει, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, να κοιτάξουν προς τον νότο για λύσεις που ήδη εφαρμόζονται με επιτυχία.
Σε αυτές περιλαμβάνονται επενδύσεις σε κλιματικά καταφύγια, η ενεργειακή και κλιματική αναβάθμιση κτιρίων ώστε να αντέχουν καλύτερα στη ζέστη, όπως με την προσθήκη εξωτερικών σκιάστρων ή περσίδων, καθώς και η προώθηση αλλαγών στη συμπεριφορά, όπως το να ελέγχουμε τους ευάλωτους γείτονες, να αποφεύγουμε τις μετακινήσεις στο καταμεσήμερο, να λαμβάνουμε σοβαρά τις προειδοποιήσεις για ζέστη, να αναζητούμε σκιά και να πίνουμε άφθονο νερό.