Sir Don McCullin: Η ζωή μου απέκτησε σκοπό και νόημα χάρη στη φωτογραφία

O Sir Don McCullin είναι ένας θρύλος του πολεμικού φωτορεπορτάζ. Συγκαταλέγεται στους σπουδαιότερους εν ζωή φωτογράφους. Είναι ένας αυτόπτης μάρτυρας της εποχής μας, που κατέγραψε τον πόλεμο, τη φτώχεια και την ανθρώπινη οδύνη με σπάνια συμπόνια και αφοσίωση. Οι φωτογραφίες του έχουν γράψει ιστορία τις τελευταίες επτά δεκαετίες και έχουν αναδείξει τον ίδιο σε έναν ευαίσθητο παλμογράφο της εποχής μας.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

O Sir Don McCullin ξεκίνησε πάμφτωχος από το Βόρειο Λονδίνο και ακολούθησε την επικαιρότητα σε δεκάδες τόπους συγκρούσεων: στο Βιετνάμ, την Καμπότζη, τον Λίβανο, την Μπιάφρα, τη Βόρεια Ιρλανδία, το Κονγκό και την Ουγκάντα. Είναι μάρτυρας ασύλληπτων φρικαλεοτήτων σε όλο τον πλανήτη, τραυματίστηκε ο ίδιος και βίωσε θανάτους φίλων και συναδέλφων.

Έχει να διηγηθεί τρομερές ιστορίες, που κόβουν την ανάσα. Ταξίδεψε επίσης στην Αφρική, την Ινδία και την Ινδονησία, αναζητώντας την ποίηση της καθημερινότητας, ενώ αποτύπωσε το αγγλικό τοπίο με απαράμιλλη εσωτερική ένταση.

Ξεκίνησε τη διαδρομή του στον Observer, το 1959 σε ηλικία 23 ετών. Aπό το 1966 έως το 1984, συνεργάστηκε με τους Sunday Times, χαράζοντας μια πορεία που θα τον καθόριζε. Το 1961 κέρδισε το Βρετανικό Βραβείο Τύπου για την ενότητά του σχετικά με την κατασκευή του Τείχους του Βερολίνου.

Η πρώτη του επαφή με τον πόλεμο ήταν στην Κύπρο το 1964, όπου κάλυψε την έκρηξη εθνοτικών και εθνικιστικών εντάσεων, κερδίζοντας το Βραβείο World Press Photo για τις φωτογραφίες του. Το 1993 ήταν ο πρώτος φωτορεπόρτερ που τιμήθηκε με τον τίτλο του CBE.

Ο 91 ετών δημιουργός βρέθηκε στην Αθήνα, με αφορμή την έκθεσή του «Life, Death and Everything in Between». Περιλαμβάνει 47 επιλεγμένες φωτογραφίες από το ομώνυμο βιβλίο του.

Η έκθεση πραγματοποιείται στην Τεχνόπολη, στο πλαίσιο του 8ου Διεθνούς Φεστιβάλ φωτορεπορτάζ της Αθήνας, Athens Photo World και διαρκεί μέχρι την Πέμπτη 12 Μαρτίου. Τελεί υπό την Αιγίδα της Περιφέρειας Αττικής και πραγματοποιείται με τη συνδιοργάνωση του ΟΠΑΝΔΑ και της Τεχνόπολης Δήμου Αθηναίων.

Συναντήσαμε τον Sir Don McCullin και μιλήσαμε μαζί του για την τέχνη της φωτογραφίας, για το φωτορεπορτάζ και τις αποστολές του

-Έχετε αφιερωθεί ολόψυχα στη φωτογραφία, εδώ και επτά δεκαετίες. Πώς μπήκε στη ζωή σας και τι σας πρόσφερε αυτό το συγκεκριμένο μέσο;

Λοιπόν, όταν ήμουν νέος, δεν είχα ιδιαίτερες επαγγελματικές προοπτικές, γιατί δεν είχα την αναγκαία μόρφωση για να ξεκινήσω κάποια δουλειά. Έκανα την στρατιωτική μου θητεία στην Πολεμική Αεροπορία. Κατά τη διάρκειά της, πήγα σε πολλές χώρες στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή και επέστρεψα στην Αγγλία με μια φωτογραφική μηχανή. Δεν με ενδιέφερε ιδιαίτερα να γίνω φωτογράφος. Νιώθω ότι η φωτογραφία με επέλεξε. Χρησιμοποίησα αυτή τη φωτογραφική μηχανή για να φωτογραφήσω τους κατοίκους, όπου μεγάλωσα στο βόρειο Λονδίνο. Συνειδητοποίησα ότι μου άρεσε να το κάνω. Σκέφτηκα ότι αυτή θα μπορούσε να είναι η ζωή που θα ήθελα να έχω. Αποδείχθηκε ότι ήταν ακριβώς η σωστή επαγγελματική επιλογή για μένα. Δημοσίευσα αυτές τις φωτογραφίες και έτσι ξεκίνησε το ταξίδι. Τελικά, κατάλαβα ότι ήθελα να γνωρίσω έναν πολύ μεγαλύτερο κόσμο.

Ασχολούμαι με τη φωτογραφία, ή μάλλον ασκώ το φωτογραφικό επάγγελμα εδώ και 70 χρόνια. Ξεκίνησα στα 20 μου, και αυτό με αντάμειψε. Έφτασα σε ένα σημείο, όπου έμαθα όλο και περισσότερα πράγματα για την ανθρωπότητα, για τη φωτογραφία, για την τραγωδία του ανθρώπινο είδους. Έφτασα σήμερα να έχω εκδώσει 20-30 βιβλία για τη φωτογραφία. Ένιωσα ξαφνικά ότι η ζωή μου, χάρη στη φωτογραφία είχε κάποιο σκοπό, κάποιο νόημα.

Πρέπει να ομολογήσω ότι έχω φτάσει σήμερα στο σημείο, όπου είμαι αρκετά κουρασμένος να μιλάω γι' αυτό. Έχω βαρεθεί να μιλάω για τη ζωή μου και τη φωτογραφία. Έχω μιλήσει πάρα πολύ όλα αυτά τα χρόνια. Γι’ αυτό ανυπομονώ να ολοκληρώσω τη διαδρομή μου στη φωτογραφία. Είμαι πλέον 91 ετών. Θέλω να έχω μια πιο ήσυχη ζωή. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα πάω πλέον να καλύψω άλλους πολέμους.

-Τι σας έκανε να γίνετε φωτορεπόρτερ;

Επειδή μελέτησα το έργο άλλων φωτογράφων που αυτοαποκαλούνταν φωτορεπόρτερ, σκέφτηκα ότι το συγκεκριμένο επάγγελμα είχε ένα σκοπό και ένα νόημα. Σκέφτηκα ότι δεν έχει να κάνει απλώς με το να φωτογραφίζεις, αλλά με το να δημιουργείς φωτογραφίες που έχουν κάτι να πουν. Μετά όλη αυτή η διαδικασία, η δουλειά άρχισε να αποκτά όλο και πιο πολιτικό χαρακτήρα. Εννοώ ότι ακόμα και σήμερα παρακολουθώ διαρκώς τις διεθνείς ειδήσεις. Είμαι παθιασμένος με τις διεθνείς ειδήσεις και θέλω να ξέρω τι συμβαίνει σε όλο τον κόσμο αυτή τη στιγμή. Ήταν κάτι που άρχισα να το κάνω στην αρχή της καριέρας μου και το συνδύασα με τη φωτογραφική μηχανή.

Εργάστηκα στην εφημερίδα Sunday Times για 18 χρόνια, όπως και σε πολλές άλλες εφημερίδες. Πραγματικά πιστεύω ότι η φωτοειδησεογραφία μου έκανε περήφανο. Με έκανε να νιώθω ότι, παρόλο που δεν είχα μόρφωση ως νέος, ότι αποκτούσα με αυτή τη δουλειά. Ταξίδευα με δημοσιογράφους και διακεκριμένους συγγραφείς. Καταλάβαινα τον εαυτό μου λίγο περισσότερο, αντί να παρακολουθώ μόνο αυτούς που ήταν έξω από τον κύκλο μου. Άρχισα να νιώθω ότι έπαιρνα τις σωστές αποφάσεις Και το απολάμβανα, περισσότερο απ' όλα. Αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον πράγμα. Πρέπει να απολαμβάνεις αυτό που κάνεις και αυτή είναι η ανταμοιβή. Δεν έψαχνα για οικονομική ανταμοιβή. Έψαχνα για προσωπική αξιοπρέπεια.

Τι σας ενδιέφερε να «συλλάβετε» με αυτές τις φωτογραφίες; Τι θέλατε να μάθει ο υπόλοιπος κόσμος για το τι συνέβαινε στις εμπόλεμες περιοχές που ήσασταν;

Χωρίς να θέλω να ακουστώ αλαζονικός, ήθελα να νιώσω και εγώ επίσης λίγο σημαντικός που πήγα σε αυτά τα μέρη. Τράβηξα αυτές τις φωτογραφίες, που έχουν ένα νόημα. Ήταν τραγικές αλλά τις τράβηξα με συμπόνια για όσα έβλεπα. Ήθελα οι άνθρωποι να τις δεχτούν με την ίδια συμπόνια, ώστε να προσπαθήσουν να καταλάβουν ότι αυτό που έβλεπαν σ’ αυτές, ήταν λάθος. Είχα λοιπόν, κατά κάποιο τρόπο, μια ελαφρώς ευαγγελιστική στάση. Συνειδητοποίησα όμως τελικά ότι κοροϊδεύω τον εαυτό μου, νομίζοντας ότι μπορούσα να αλλάξω τον κόσμο. Δεν μπορούσα.

-Πόσο άλλαξαν τη ζωή σας αυτές οι φωτογραφίες;

Λοιπόν, δεν έκαναν τη ζωή μου πιο άνετη, γιατί γινόμουν όλο και πιο γνωστός. Είναι αυτό που ονομάζουμε φήμη, για την οποία έπρεπε να είμαι πολύ προσεκτικός. Αλλά σκεφτόμουν ότι δεν έχει να κάνει με μένα ως άτομο. Έχει να κάνει με τη δουλειά μου. Αφορά στο περιεχόμενο της δουλειάς μου. Δεν αφορούσε εμένα, παρόλο που τελικά ήμουν εγώ στο επίκεντρο, επειδή όλο και περισσότεροι άνθρωποι έλεγαν, «α, αυτός τραβάει αυτές τις φωτογραφίες. Αυτός είναι ο φωτογράφος». Οπότε έπρεπε να είμαι πολύ προσεκτικός με το πώς παρουσιάζονταν όλες αυτές οι εικόνες και τι έδειχναν. Οι άνθρωποι σκέφτονται και αναρωτιούνται για τις προθέσεις μου: «Προσπαθεί να προωθήσει τον εαυτό του ή την κατάσταση;» Οπότε ήταν ιδιαίτερα περίπλοκη, πολύ δύσκολη για μένα η διαχείριση του αντίκτυπου από τις φωτογραφίες που έβγαζα σε διάφορες πολεμικές συρράξεις σε όλο τον κόσμο.

-Τα τελευταία χρόνια, έχετε στραφεί σε διαφορετικά θέματα: νεκρές φύσεις, πορτρέτα και τοπία της βρετανικής υπαίθρου. Είναι μια πλήρης μεταστροφή. Γιατί; Ήταν ο τρόπος σας να βρείτε ηρεμία μετά από όσα ζήσατε στα πολεμικά μέτωπα για πέντε δεκαετίες;

Ναι, γιατί αισθανόμουν σαν το ποντίκι που τρέχει αδιάκοπα πάνω στον τροχό. Έπρεπε να αλλάξω κατεύθυνση για να δείξω στους ανθρώπους ότι είμαι κάτι περισσότερο από αυτό που νομίζουν και ότι έχω περισσότερα πράγματα να παρουσιάσω. Προσπάθησα να επεκτείνω το οπτικό μου πεδίο, να δοκιμάσω το ταλέντο μου σε άλλα θέματα. Δεν είχε να κάνει με το αν είμαι έξυπνος ή με το αν αναζητώ καλλιτεχνική φήμη. Με ενδιέφερε να εξερευνήσω και άλλα πράγματα. Ήθελα να απαλλαγώ από την ενοχή για τη φήμη που απέκτησα από τον πόλεμο και να κερδίσω κάποιο σεβασμό καθαρά για την φωτογραφική μου δουλειά.

-Ο κόσμος δεν έχει αλλάξει καθόλου μετά από τόσες δεκαετίες. Σήμερα, σχεδόν ολόκληρος ο πλανήτης βιώνει πολέμους, καταστροφές και ανθρωπιστικές κρίσεις. Πώς νιώθετε για αυτό, βλέποντας τι συμβαίνει στην Ουκρανία, στη Γάζα και στο Ιράν;

Λοιπόν, έχω εκφράσει πολλές φορές τη γνώμη μου για αυτό το ζήτημα. Η απάντηση είναι ότι νιώθω ότι παρόλες τις προσπάθειες που έχω καταβάλει για να δείξω στους ανθρώπους την τραγωδία και την έλλειψη συμπόνιας για τους άλλους ανθρώπους, η ανθρωπότητα βρίσκεται σε πολύ κακή κατάσταση αυτή τη στιγμή. Και δεν φαίνεται να βελτιώνεται.

Αν δεν γίνει κάτι, τα πράγματα θα χειροτερέψουν. Ειδικά με τον Πρόεδρο Πούτιν, που απειλεί την Ευρώπη με τον τρόπο που το κάνει, και με όλους αυτούς τους άλλους τρελούς στη Βόρεια Κορέα, τον Κιμ Γιονγκ Ουν, και την Κίνα που αποτελεί επίσης μια μεγάλη απειλή για εμάς. Έτσι, κατά κάποιον τρόπο, δεν έχουμε κερδίσει κανέναν ψυχολογικό πόλεμο στη ζωή μας. Όλοι οι παλιοί πόλεμοι έχουν πλέον κλείσει τον κύκλο τους. Σήμερα έχουμε άλλους πόλεμους που μας απειλούν.

-Υπάρχει πλέον κάποια φωτογραφική πρόκληση για εσάς; Υπάρχει κάποιο θέμα, πρόσωπο ή γεγονός που θα θέλατε να φωτογραφήσετε;

Όχι, γιατί έχω πλέον εξαντληθεί. Δεν έχω άλλη δύναμη κι ενέργεια. Είμαι πάνω από 90 ετών. Τα επίπεδα ενέργειας μου είναι πλέον στο ναδίρ. Ανυπομονώ να καθίσω και να συλλογιστώ όλα αυτά χρόνια που πέρασα σε αυτούς τους πολέμους και σε αυτά τα μέρη. Το μόνο που θα ήθελα πλέον από τη ζωή, είναι να αποφύγω κάποια σοβαρή ασθένεια, να περάσω μερικά ακόμα ήσυχα χρόνια στον κήπο μου.

Όλα αυτά έχουν την αφετηρία τους στον πατέρα μου, ο οποίος πέθανε σε ηλικία 40 ετών, όταν εγώ ήμουν μόλις 13 ετών. Έχω ζήσει υπερδιπλάσια χρόνια από εκείνον και ακόμα σκέφτομαι ότι δεν έζησε την ζωή του. Εννοώ ότι εγώ έχω ζήσει μια πολύ επιτυχημένη ζωή, αλλά ο πατέρας μου δεν είχε τίποτα επειδή ήταν πολύ φτωχός. Οπότε δεν έχω κανένα παράπονο για το ταξίδι που έχω κάνει στη ζωή μου.

-Πιστεύετε ότι αυτό το επάγγελμα, αυτή η δουλειά, η πολεμική φωτογραφία, έχει αλλάξει σήμερα; Δεν έχουμε τόσους πολλούς φωτορεπόρτερ σήμερα, όσους στο παρελθόν, παρόλο που οι πόλεμοι, οι κρίσεις και οι συρράξεις αφθονούν στον πλανήτη.

Δεν έχουμε κανέναν από αυτούς τους φωτορεπόρτερ τώρα, επειδή δεν υπάρχει διέξοδος στα ΜΜΕ για τη δουλειά τους. Κανείς δεν θέλει να δει φωτογραφίες πολέμων στις εφημερίδες και τα περιοδικά του. Θέλουν να βλέπουν πιο αισιόδοξα και χαρούμενα πράγματα, θέματα που έχουν να κάνουν με ψυχαγωγία, απόλαυση, διακοπές και επιτυχία. Δεν ψάχνουν κάτι άλλο. Όλο αυτό έχει να κάνει με τους ιδιοκτήτες των εφημερίδων. Θέλουν να κάνουν πωλήσεις οι εφημερίδες τους. Δεν πουλάνε οι τραγωδίες, η φτώχεια και όλα αυτά τα άλλα κοινωνικά προβλήματα.

-Ποιο είναι το σημαντικότερο μάθημα που έχετε αποκομίσει από όλο αυτό το ταξίδι;

Όταν ξεκίνησα, μεγάλωσα σε μια πολύ φτωχή περιοχή. Υπήρχε όμως πάντα η δυνατότητα να βρω έναν τρόπο να ξεφύγω από αυτό το κοινωνικό περιβάλλον. Πάντα υπάρχει ένας τρόπος. Συνήθως είναι μέσω της εκπαίδευσης, που είναι η καλύτερη ευκαιρία που μπορεί να σου δοθεί. Δυστυχώς, δεν συνέβη αυτό στη δική μου περίπτωση. Μπαίνοντας όμως στον κόσμο των μέσων μαζικής ενημέρωσης, άρχισα να μαθαίνω από τους συναδέλφους μου. Είχαν το μυαλό που εγώ δεν είχα, οπότε απορροφούσα μέρος της γνώσης τους.

Η δουλειά στον κόσμο των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ήρθε την κατάλληλη στιγμή στη ζωή μου. Σήμερα δεν υπάρχει κατάλληλη στιγμή να ψάξεις τι θα κάνεις στη ζωή σου. Στην Αγγλία έχουμε ένα εκατομμύριο μορφωμένους ανθρώπους από πανεπιστήμια που δεν μπορούν να βρουν δουλειά. Ένα σοβαρό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η νεολαία σε όλο τον κόσμο σήμερα, είναι η ανεργία. Η απασχόληση ή η έλλειψή της θα είναι μια από τις μεγαλύτερες τραγωδίες που αντιμετωπίζει σήμερα και θα αντιμετωπίσει και στο μέλλον η ανθρωπότητα.

INFO

Sir Don McCullin: «Life, Death and Everything in Between»

Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων

Διάρκεια: Μέχρι την Πέμπτη 12 Μαρτίου

Δωρεάν είσοδος

Καθημερινά 10:00 – 22:00, εκτός της τελευταίας ημέρας (12/3) που η έκθεση θα είναι ανοιχτή 10:00 – 15:00.