Ο Πολωνός σκηνοθέτης που απέσπασε τον Χρυσό Αλέξανδρο στο Διεθνές Διαγωνιστικό του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης μιλά στο Euronews για την σπαρακτική ταινία του
ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η «Λύτρωση» του Πολωνού σκηνοθέτη Μιχάλ Μάρτσακ κέρδισε το Χρυσό Αλέξανδρο στο Διεθνές Διαγωνιστικό Πρόγραμμα του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για το σπαρακτικό πορτρέτο ενός πατέρα που αναζητά τον γιο του, μια συγκλονιστική μελέτη για την αγάπη, τις οικογενειακές σχέσεις και την απώλεια.
Στα τέλη Μαΐου 2023, ο δεκαεξάχρονος Κρις έφυγε κρυφά από το σπίτι του και πήρε το λεωφορείο για τη Βαρσοβία. Μια κάμερα κλειστού κυκλώματος τον απαθανάτισε να στέκεται για είκοσι λεπτά σε μια κεντρική γέφυρα της πόλης, ατενίζοντας σιωπηλά το νερό. Όταν η κάμερα επέστρεψε στο ίδιο σημείο λίγες στιγμές αργότερα, ο Κρις ήταν πλέον άφαντος. Ο Ντάνιελ, ο πατέρας του, τον ψάχνει εμμονικά έκτοτε, κατά μήκος του ποταμού Βιστούλα, αυτοσχεδιάζοντας ασταμάτητα σε μεθόδους και μέσα έρευνας.
Η ταινία δεν στοχεύει να λύσει το μυστήριο της εξαφάνισης του εφήβου. Αντίθετα, εστιάζει στο αβάσταχτο βάρος της αδυναμίας εύρεσης μιας απάντησης και πώς αυτό αλλάζει το κέντρο βάρους της οικογένειας που μένει πίσω: του Ντάνιελ, της συζύγου του Ανιέσκα και του δεύτερου γιου τους, Πάτρικ.
Ο σκηνοθέτης αφήνει την κάμερά του να περιπλανιέται ανάμεσα στην ήρεμη επιφάνεια του μακρύτερου ποταμού της Πολωνίας και στα σκοτεινά μυστικά του πυθμένα του, αντικατοπτρίζοντας τη στωική εξωτερική εικόνα και την εσωτερική αναταραχή ενός πατέρα που βρίσκεται διχασμένος ανάμεσα στην ελπίδα και τη θλίψη. Ο Βιστούλας παίζει καθοριστικό ρόλο στην ταινία, καθώς ο ακαταπόνητος πατέρας ψάχνει με επιμονή κάθε μία από τις ελικοειδείς στροφές του, διχασμένος ανάμεσα στην αβεβαιότητα της ζωής και του θανάτου, στην προσπάθειά του να βρει οποιοδήποτε ίχνος του αγνοούμενου γιου του, Κριστόφ.
Καθώς οι εβδομάδες γίνονται μήνες και χρόνια, η αναζήτηση του Ντάνιελ επεκτείνεται σιγά-σιγά πέρα από τον φυσικό κόσμο και στον ψηφιακό, όταν αρχίζει να χαρτογραφεί τους σκοτεινούς διαδρόμους του διαδικτυακού αποτυπώματος του γιου του, σε μια προσπάθεια να καταλάβει πώς τα social media μπορούν να οδηγήσουν μια γενιά στον άβυσσο της απομόνωσης. Το ντοκιμαντέρ καταλήγει στο συγκινητικό συμπέρασμα ότι η ζωή έχει να κάνει με το να βοηθάμε ο ένας τον άλλον.
Η «Λύτρωση» του Μιχάλ Μάρτσακ έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Sundance. Ο Χρυσός Αλέξανδρος, το κορυφαίο βραβείο του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 12.000 ευρώ και εξασφαλίζει αυτόματα την υποψηφιότητα της ταινίας για τα επόμενα Όσκαρ στην κατηγορία Καλύτερου Ντοκιμαντέρ.
Σύμφωνα με το σκεπτικό της κριτικής επιτροπής στη Θεσσαλονίκη: «Ο Χρυσός Αλέξανδρος απονέμεται σε μια ταινία που αξιοποιεί τον κινηματογράφο στο έπακρο, προσφέροντάς μας την εμπειρία να γινόμαστε ένα με την εσωτερική ζωή ενός πατέρα σε μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση, μετατρέποντας την απουσία σε ουσιαστική, βαθιά παρουσία».
Ο Πολωνός σκηνοθέτης, παραλαμβάνοντας το βραβείο, και αφότου ευχαρίστησε το Φεστιβάλ και την κριτική επιτροπή, ανέφερε: «Είναι μεγάλη συγκίνηση να βρίσκομαι εδώ, έναν χρόνο αφότου είχα παρουσιάσει την ταινία στο Thessaloniki Pitching Forum της Αγοράς. Ήταν μια σημαντική περίοδος για μένα γιατί τότε ήταν που οριστικοποιήσαμε τη συνεργασία μας με τους Γάλλους παραγωγούς της ταινίας. Ονειρευόμουν ότι θα γυρίσω εδώ για να παρουσιάσω την ταινία και είμαι τόσο χαρούμενος που αυτό συνέβη. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Ντάνιελ, που απεικονίζεται στο ντοκιμαντέρ, ο οποίος υπέστη ένα σοβαρό ατύχημα στην πλάτη πρόσφατα, και γι’ αυτό δεν μπόρεσε να έρθει στη Θεσσαλονίκη. Τον ευχαριστώ που μου επέτρεψε να διηγηθώ την ιστορία της οικογένειάς του, όπως επίσης ευχαριστώ θερμά και όλο το συνεργείο της ταινίας για την υπέροχη συνεργασία μας».
Το προηγούμενο μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ του Πολωνού σκηνοθέτη, «All These Sleepless Nights», έκανε πρεμιέρα στο Παρκ Σίτι το 2016, κερδίζοντας τότε το βραβείο σκηνοθεσίας στο διαγωνιστικό πρόγραμμα World Cinema Documentary του Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Sundance. Συναντήσαμε τον Μιχάλ Μάρτσακ και μιλήσαμε για το καθηλωτικό ντοκιμαντέρ του.
- Πώς βρήκατε αυτόν τον πατέρα και τον πείσατε να κάνετε αυτό το ντοκιμαντέρ;
Είναι μια ιστορία που δεν θα έβρισκα ποτέ, ή θα αναζητούσα από μόνος μου. Έγινε εντελώς τυχαία. Βρισκόμουν σε μια σχεδία με τη γυναίκα μου και τον γιο μου. Πλέαμε στον ποταμό Βιστούλα. Και τυχαία, σε ένα από αυτά τα νησιά, τη νύχτα, δυσκολευόμασταν να αγκυροβολήσουμε. Και αυτός ο άντρας ήρθε με τον φακό του στη μέση του πουθενά, και μας βοήθησε με τη σχεδία. Και την επόμενη μέρα, τον συνάντησα, και μου είπε γιατί ήταν εκεί και ότι έψαχνε, μήπως ο γιος του ήταν εκεί. Ως γονιός και εγώ, συγκινήθηκα τόσο πολύ από την ιστορία και την επιμονή του. Ξέρω αυτόν τον ποταμό. Είναι ένας από τους τελευταίους, πιο άγριους ποταμούς της Ευρώπης. Είναι ένας πολύ δύσκολος ποταμός για να πλοηγηθείς, πόσο μάλλον για να ψάξεις, και όταν τον είδα να ψάχνει σχολαστικά στον ποταμό, δεν μπορούσα να σταματήσω να σκέφτομαι την ιστορία. Σκέφτηκα ότι έπρεπε να την επικοινωνήσω και να κάνω αυτό το ντοκιμαντέρ.
-Ποια ήταν τα θέματα που θέλατε να αναδείξετε;
Νομίζω ότι πάντα μου αρέσει, οι ταινίες μου να πραγματεύονται πολλά και διαφορετικά θέματα. Να μην υπάρχει μόνο ένα. Ένα μεγάλο μέρος αυτής της ταινίας αφορά βέβαια τον θρήνο, τον πιθανό θρήνο, τον θρήνο που μπορεί να έρθει, μπορεί και όχι. Αφορά επίσης την αναζήτηση, το να κάνεις ερωτήσεις. Αλλά, κυρίως είναι μια ταινία που ελπίζω ότι όταν το κοινό έρθει να τη δει, επειδή όλοι μας έχουμε διαφορετικές εμπειρίες ζωής και έχουμε βιώσει τραγωδίες, βλέποντας αυτή την ταινία, να κοιτάξουμε μέσα μας και να αφήσουμε αυτή την ταινία να γίνει λίγο σαν καθρέφτης, όσων μας έχουν συμβεί. Και φυσικά, είναι μια πολύ συγκινητική ιστορία για την αναζήτηση της αλήθειας από τον πατέρα και τη μητέρα αυτής της οικογένειας. Αλλά ταυτόχρονα, νομίζω ότι είναι μια ταινία που σου επιτρέπει να συμπληρώσεις πραγματικά τα κενά με ό,τι έχει ζήσει ο καθένας από εμάς.
-Υπάρχει λοιπόν μια πραγματική λύτρωση σε όλα αυτά; Υπάρχει κάποιο είδος λύτρωσης ή ένα αίσθημα ολοκλήρωσης για αυτόν τον πατέρα;
Δεν μπορώ να αποκαλύψω το τέλος της ταινίας. Είναι σίγουρα ένα μεγάλο ταξίδι για τον κεντρικό μας χαρακτήρα. Είναι ένα ταξίδι στο οποίο περάσαμε πάρα πολλά. Και νομίζω ότι η ταινία τελειώνει σε ένα καλό σημείο. Δεν μπορώ να αποκαλύψω τι ακριβώς γίνεται. Πρέπει όλοι να τη δείτε, γιατί νομίζω ότι είναι μια εξαιρετικά συγκινητική ταινία. Είναι επίσης μια ταινία που αφορά όλο τον κόσμο και στέλνει ένα ουσιαστικό μήνυμα σε όποιον έχει παιδιά, όποιον σκέφτεται πώς να χειριστεί τη γονική μέριμνα στον σημερινό κόσμο ή έχει βιώσει ποτέ θλίψη ή απώλεια με οποιονδήποτε τρόπο. Νομίζω ότι είναι απλά μια ταινία που πραγματικά αντανακλά όλα αυτά τα πράγματα και δίνει τελικά στο κοινό ελπίδα και μια αίσθηση ότι βρίσκεται σε ένα καλό σημείο. Ελπίζω λοιπόν οι άνθρωποι να έρθουν να τη δουν.
-Ποια ήταν λοιπόν η μεγαλύτερη πρόκληση για σας σε αυτό το ντοκιμαντέρ;
Είναι μια ταινία πολύ δύσκολη να γυριστεί, καθώς έπρεπε να ακολουθήσετε τον πατέρα στη διαδρομή του. Αυτή ήταν για μένα μια από τις πιο τεχνικά προηγμένες ή απαιτητικές ταινίες στις οποίες έχω εργαστεί, επειδή η ιδέα ήταν να την κάνουμε πολύ κινηματογραφική, να μοιάζει σχεδόν με ταινία μυθοπλασίας, παρόλο που όλα όσα βλέπεις είναι αληθινά και τίποτα δεν ήταν σκηνοθετημένο. Αλλά ήθελα πραγματικά να αξιοποιήσω κάθε στοιχείο της κινηματογραφικής γλώσσας, όλα όσα έχει να προσφέρει ο κινηματογράφος, για να μετατρέψω την ταινία σε ένα ταξίδι στο οποίο κάθεσαι και νιώθεις ότι σε παρασύρουν οι εικόνες και ότι δεν υπάρχουν πολλά λόγια, καθώς οι εικόνες είναι αυτές που προωθούν περισσότερο την ιστορία. Έτσι, για να το πετύχουμε αυτό, και επειδή πολλές φορές ήμασταν μια πολύ μικρή ομάδα σε ένα μικρό σκάφος το χειμώνα και με βροχή, ναι, έπρεπε να φτιάξουμε τον δικό μας εξοπλισμό. Ήταν τεράστια δουλειά να προετοιμάσουμε την ταινία για να φαίνεται, όπως φαίνεται.
-Πώς διαχειρίζεται αυτός ο πατέρας την απώλεια του γιου του; Πώς αντιμετωπίζει το θρήνο, τον πόνο του;
Νομίζω ότι αυτό είναι το θέμα με τον θρήνο: ο καθένας τον αντιμετωπίζει με τον δικό του τρόπο. Έχασα τον πατέρα μου όταν ήμουν 11 ετών και έτρεχα να βλέπω ταινίες στο σινεμά. Αυτός ήταν ο δικός μου τρόπος. Και μόνο τώρα που κάνω αυτό το ταξίδι, άρχισα να επιστρέφω σε εκείνες τις αναμνήσεις και συνειδητοποιώ ότι κατά κάποιον τρόπο ανέβαλα τον θρήνο. Δεν επέτρεψα ποτέ στη θλίψη να εκδηλωθεί πραγματικά εκείνη την εποχή, γιατί, έβρισκα καταφύγιο στο σινεμά. Άρχισα να γυρίζω ταινίες. Πήγαινα στο σινεμά πέντε φορές την ημέρα.
Πιστεύω λοιπόν ότι ο καθένας έχει τον δικό του τρόπο να διαχειρίζεται τον πόνοκαι την απώλεια. Νομίζω ότι αυτό είναι το θέμα της ταινίας. Υπάρχει μια ατομική διαδικασία, αλλά σε αυτή την ταινία είναι ακόμα πιο περίπλοκο, γιατί δεν ξέρουμε πραγματικά, αν είναι θλίψη. Σωστά; Επειδή δεν ξέρουμε πραγματικά τι συνέβη. Αυτή είναι επίσης μια κατάσταση που δεν θα μπορούσα να φανταστώ, εννοώ, δεν μπορώ να φανταστώ μια πιο δύσκολη κατάσταση για κάποιον. Γιατί όταν ξέρεις τι συνέβη, τότε μπορείς να προχωρήσεις. Αλλά αν δεν ξέρεις, και αν δεν ξέρεις αν μπορείς να πενθήσεις ή όχι, ή να ψάξεις, ή να έχεις ελπίδα, αυτό σε καταστρέφει από μέσα. Είναι ένα από τα πιο δύσκολα συναισθήματα που έχω βιώσει ως άνθρωπος, αυτό που έχει βιώσει αυτή η οικογένεια.
