Γιάννης Σκουρλέτης: Ο Ε. Χ. Γονατάς μου προσφέρει τον ψυχικό τόπο να ανιχνεύσω ταυτοτικά ζητήματα

H bijoux de kant και ο Γιάννης Σκουρλέτης ανεβάζουν αυτή την περίοδο την παράσταση «Πανδοχείον, η φιλόξενη ερημία». Το θεατρικό έργο στηρίζεται στη νουβέλα «Ο φιλόξενος καρδινάλιος» του Επαμεινώνδα Χ. Γονατά. Ο Έλληνας ποιητής και διηγηματογράφος (1924-2006), που θεωρείται ένας από τους πιο ξεχωριστούς εκπροσώπους του φανταστικού και του παράλογου μας μεταφέρει εδώ σε ένα μικρό, απομονωμένο πανδοχείο. Εκεί, μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας, μεταξύ συνειδητού και ασυνειδήτου θα συναντήσουμε τον υπεύθυνο του πανδοχείου Θεοφάνη και τον μοναχικό επισκέπτη του.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Είναι ο κύριος Αγάθης που ταράζεται από παράξενους ήχους που ακούγονται από το διπλανό δωμάτιο μέσα στη νύχτα. Φτερουγίσματα και κελαηδίσματα δεν τον αφήνουν να κοιμηθεί και δημιουργούν ένα μυστήριο που αρχίζει να τον στοιχειώνει. Προσπαθώντας να εξηγήσει την προέλευσή τους, εμπλέκεται σε μια σειρά παρανοήσεων και κωμικών συμβάντων μέχρι που ανακαλύπτει κάτι τελείως απροσδόκητο: στο διπλανό δωμάτιο διαμένει ένα σημαντικό πρόσωπο από το παρελθόν του.

Ο Γιάννης Σκουρλέτης επισκέπτεται τακτικά την ελληνική δραματουργία, ανασύροντας έργα όπου η ελληνική γλώσσα κυριολεκτικά λάμπει. Στήνει υποβλητικούς σκηνικούς κόσμους, όπου αποκαλύπτονται το ύφος και ο μηχανισμός των κειμένων:

«Ναι, είναι συχνή αυτή η επιστροφή, σχεδόν μόνιμη μπορώ να πω, στην ελληνική δραματουργία. Δεν γίνεται από μια διάθεση ηθογραφικής αναπαράστασης μιας εποχής. Πιστεύω βαθιά ότι η επιστροφή σε παλιότερες γλωσσικές φόρμες μας φέρνει σε επαφή με πολύ ταυτοτικά ζητήματα, δηλαδή με ζητήματα που έχουν ισχυρές εγγραφές μέσα μας. Οπότε η επιστροφή στη γλώσσα είναι για να ανακαλύψουμε σήμερα ξανά, πολύ προσωπικά και βιωμένα, δικά μας αιτήματα του τώρα, ανάγκες του τώρα. Δεν γίνονται καθόλου από διάθεση αναπαράστασης της εποχής.

Και αυτός είναι και ένας λόγος που νιώθω ότι ο Γονατάς μου δίνει αυτή την περιοχή, αυτό τον ψυχικό τόπο, για να μπορώ να ανιχνεύσω αυτά τα ταυτοτικά ζητήματα. Είναι ένας πολύ σημαντικός λογοτέχνης και ποιητής της μεταπολεμικής γενιάς. Το κύριο χαρακτηριστικό του είναι η επαφή με το ανοίκειο, η παραδοξολογία, ένας ιδιότυπος σουρεαλισμός, που τον κάνει να συγγενεύει πολύ με τον Εγγονόπουλο. Ήταν άλλωστε πιστός μαθητής του. Είναι από τις σπάνιες φορές που ανεβαίνει κάποιο έργο του στο θέατρο» αναφέρει ο σκηνοθέτης Γιάννης Σκουρλέτης.

Ο Θανάσης Δήμου και ο Χάρης Χαραλάμπους – Καζέπης ερμηνεύουν τους δύο ρευστούς ρόλους του έργου, τις δύο πλευρές του ίδιου προσώπου, τις δύο όψεις ενός διχασμένου ίσως εαυτού, που συναντιούνται σε μια ονειρική συνθήκη, στο δωμάτιο ενός πανδοχείου. Ο ένας κατέχει τη γνώση, ενώ ο άλλος δεν θέλει να αποδεχτεί τραύματα, απώλειες και απωθημένα. Από την μια μεριά έχουμε το παιδί και από την άλλη τον ενήλικο εαυτό του.

Ο Χάρης Χαραλάμπους – Καζέπης είναι ενθουσιασμένος από αυτή την κατάδυση στο σύμπαν του συγγραφέα: «Θα χαρακτήριζα αυτό το έργο με μια φράση του ίδιου του E. X. Γονατά, που μου αρέσει πάρα πολύ, από την στιγμή που τη διάβασα. Είναι και σαν μότο ζωής. Λέει: “Ακόμα και το πιο κοινό πράγμα μπορεί να γίνει απίθανο. Είναι πώς θα το χειριστείς”. Και εδώ έχουμε να κάνουμε με πολύ κοινά πράγματα, τα οποία με τον τρόπο που τα χειρίζεται, τα κάνει απίθανα. Δηλαδή υπάρχει η αίσθηση του πρωτόγνωρου σε όλο το έργο και υπάρχει και ένα προαίσθημα θανάτου, το οποίο όμως δεν είναι καθόλου σκοτεινό. Ο συγγραφέας το δίνει με τόσο απαλά και μαλακά χρώματα. Φαίνεται ο θάνατος σαν να μην είναι ένα τέλος. Είναι μια επικείμενη απόδραση. Η επιστροφή στο πανδοχείο Η Φιλόξενη Ερημία, νομίζω ότι είναι η επιστροφή του καθένα μέσα μας. Είναι η φιλόξενη ηρεμία που κρύβει ο καθένας μέσα του.

Πιστεύω ότι καθόλου τυχαία ο Γονατάς διάλεξε τα ονόματα των ηρώων του. Είναι ο Αγάθης και ο Θεοφάνης. Δηλαδή κάτι φανερώνει, κάτι με μια αγαθότητα, ο άλλος το δέχεται. Οπότε, σε αυτό το πανδοχείο που κρύβει ο καθένας μέσα του, ο Γονατάς επιστρέφει και ο ίδιος με τους ήρωες του. Τους επιστρέφει με μια παιδικότητα στη συμπεριφορά, στην αντίληψη, στο τι τους παραξενεύει, στο τι τους τρομάζει. Και πολύ μαλακά, επιστρέφοντας σε αυτή την παιδικότητα, τους κάνει να αποδέχονται πράγματα, τα οποία τόσα χρόνια, είχαν τεράστια άρνηση στο να τα αποδεχτούν.

Βλέπουμε δύο πρόσωπα που μπορεί να είναι τελικά και ένα πρόσωπο. Μπορεί να είναι ένας διχασμένος εαυτός που το ένα μέρος του, το πιο συνειδητοποιημένο, το πιο παιδικό, το παιδί που κρύβει μέσα του, ξέρει τα πράγματα. Τα ξέρει πολύ καλά και τα έχει χωνέψει. Ο ενήλικος εαυτός με τις νευρώσεις που απέκτησε όμως, αρνείται να τα δεχτεί. Αρνείται να επιστρέψει σ’ αυτό που ήταν. Και έρχεται ο άλλος του εαυτός με τη γνώση, δηλαδή το παιδί, να τον μαλακώσει, να τον κάνει σιγά σιγά να τα αποδεχτεί, να τον κάνει να δεχτεί και το παιδί μέσα του και μαζί να ενωθούν, δηλαδή ο ένας να δεχτεί τον άλλον».

Ο Θανάσης Δήμου ερμηνεύει τον Αγάθη, αυτόν τον εμμονικό τύπο που επιστρέφει στο πανδοχείο μετά από χρόνια. Δεν του αρέσει καθόλου το δωμάτιο που του έχουν διαθέσει: «Ο Αγάθης, το κεντρικό πρόσωπο αυτού του πεζογραφήματος φέρει όλο τον κόσμο του συγγραφέα. Ο Γονατάς σε αυτό το εξαίσιο ντοκιμαντέρ που έχει κάνει η Εύα Στεφανή για την εκπομπή “Παρασκήνιο”, ξεκινάει και της λέει ότι συγγραφέας δεν σημαίνει να λες άλλες ιστορίες. Συγγραφέας σημαίνει προσωπικό ύφος. Αυτό το λέει και σε μια συνέντευξή του, ο μεγάλος καταραμένος Σελίν της δεκαετίας του 60, λίγο πριν πεθάνει. Λέει ακριβώς το ίδιο, ότι ο συγγραφέας είναι ύφος. Εδώ, στο Hood με τον Γιάννη Σκουρλέτη και τους bijoux de kant νομίζω ότι κάνουμε ασκήσεις ύφους, δηλαδή ασκήσεις ουσίας».

Ο Θανάσης Δήμου έχει συνεργαστεί αρκετές φορές με τον Γιάννη Σκουρλέτη. Πώς προέκυψε λοιπόν αυτή η επιλογή ενός συγγραφέα που δεν βλέπουμε πολύ συχνά στο σανίδι;

«Κουβεντιάζαμε αρκετά χρόνια αυτό το κείμενο με τον Γιάννη και θέλαμε πολύ να το ανεβάσουμε. Προσπαθήσαμε λοιπόν να μπούμε στον κόσμο αυτού του ποιητή, που βρίσκεται σε μια πολύ ξεχωριστή σκιά. Είναι ένας κόσμος που έχει παιδικότητα, χιούμορ, στοχασμό. Έτσι, ήταν και ο ίδιος. Έχει μια παραδοξότητα, ένα σαρκασμό. Έχει μια ειρωνεία, μια ακραία δραματικότητα, η οποία την επόμενη στιγμή σε αδειάζει και γίνεται γκροτέσκα ή γίνεται μπούφα. Αυτού του είδους το παιχνίδι, για να γίνει θεατρικά, θέλει μια μελέτη ύφους και κάθε φορά αυτό κάνουμε με τον Γιάννη Σκουρλέτη. Μπαίνουμε στον κόσμο του κάθε συγγραφέα, είτε αυτός είναι ο Άκης Δήμου, ο Αθανάσιος Χριστόπουλος και προσπαθούμε να ανακαλύψουμε τον κρυμμένο μηχανισμό, που υπάρχει στο κείμενο, στο λογοτεχνικό τους κόσμο. Το ίδιο συμβαίνει και στον Ε. Χ. Γονατά. Υπάρχει ένας κρυμμένος μηχανισμός που πρέπει να τον ανακαλύψεις. Οπότε είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι που έχουμε να κάνουμε μ’ αυτόν και ελπίζουμε να είμαστε αντάξιοί του».

Τι συμβαίνει όμως σε αυτό το απομονωμένο Πανδοχείο και τι είναι αυτό το πουλί, που λειτουργεί ως μηχανισμός πυροδότησης της πλοκής;

«Στο έργο δεν γίνεται τίποτε συγκλονιστικό. Ο Γονατάς θέλει όμως να σου πει ότι αυτό το τίποτα κρύβει μέσα του ολόκληρους κόσμους. Μπορεί να κάθεται και να σου περιγράφει μια ασήμαντη λεπτομέρεια, η οποία φυσικά με αυτό τον εξαίσιο λόγο και τη μουσική αξία που της δίνει, παίρνει μια διάσταση μυθική, αλλού κωμική, αλλού υπερβατική. Αλλά όλα αυτά τα κάνει πολύ απλά. Εκεί που πάει να σοβαρέψει η πλοκή, γίνεται κάτι και το ελαφραίνει.

Έτσι βλέπουν όμως τη ζωή μας οι ποιητές. Δηλαδή κάτι που εμείς προσπερνάμε και δεν το παρατηρούμε, αυτός κάθεται και το αναλύει. Έχει αγάπη για τη φύση, για τα λουλούδια, για τα φυτά. Τα ξέρει καλά και τα κατατάσσει. Όλα ξεκινούν στο έργο από αυτό το πουλί που ακούγεται μέσα στη νύχτα στο απομονωμένο πανδοχείο. Αυτός που είναι μέσα, δεν το βρίσκει. Ο άλλος το βλέπει, αλλά δεν το ακούει και αρχίζει μέσα από αυτό, μια παράλογη, παράδοξη ιστορία. Ο Γονατάς μας οδηγεί μέσα από μια ιδιαίτερη διαδρομή να δούμε και να αισθανθούμε πράγματα πολύ οικεία, παιδικά, παλιά. Είναι πολύ σπουδαίος συγγραφέας» επισημαίνει ο Θανάσης Δήμου.

Ο Χάρης Χαραλάμπους – Καζέπης συμπληρώνει την εικόνα: «Το θέμα είναι ότι βλέπουμε ότι ένα πολύ κοινότοπο πράγμα, δηλαδή το κελάηδισμα ενός πουλιού μπορεί να δημιουργήσει όλο αυτή την κατάσταση. Ουσιαστικά είναι ένα ψήγμα ζωής, μέσα σε μια νεκρή φύση. Και σε όλο αυτό το άχρωμο τοπίο, περιγράφεται ένα πουλί κόκκινο, πολύχρωμο, με σταχτογάλαζες φτερούγες, που κελαηδάει υπέροχα σαν αηδόνι. Είναι μια ελάχιστη ψίχα ζωής που τους κρατάει σε ένα νεκρικό τοπίο και αυτό το θέλουν, αυτό αναζητούν. Ο ένας χαρακτήρας ακούει τη ζωή, την ψάχνει, αλλά δεν τη βρίσκει. Ο άλλος μετανιώνει πολύ και ματαιώνεται, γιατί δεν τόλμησε να ακουμπήσει την κουτσουλιά του πουλιού για να αντιληφθεί ότι όντως υπήρχε.

Αυτό μας κάνει ο Γονατάς. Μας περιφέρει γύρω από αυτά τα πολύ απλά πράγματα, τα πολύ παιδικά και αθώα. Λατρεύει πολύ τη λεπτομέρεια και προσέχει πολύ τις λέξεις που χρησιμοποιεί, το πώς τις συντάσσει, το πώς αναπτύσσει την ιστορία του. Με το πολύ ιδιαίτερο και ανεπτυγμένο χιούμορ που έχει, βοηθάει τους δύο χαρακτήρες να ταξιδέψουν προς τα μέσα τους, τους μειώνει τις αντιστάσεις. Και αυτό νομίζω είναι το κέρδος και για μας και για το κοινό».

Τι του φανέρωσε ο Θεοφάνης, ο υπεύθυνος αυτού του πανδοχείου, αυτός ο υπέροχος χαρακτήρας του Γονατά;

«Καταρχάς εμένα μου φανέρωσε τον ίδιο τον Γονατά. Ενώ τον είχα ακουστά, δεν είχα διαβάσει ποτέ κείμενά του. Άρχισα να ασχολούμαι πριν από 6-8 μήνες, όταν αρχίσαμε να συζητάμε γι’ αυτό το κείμενο. Η ενασχόληση με το κείμενο, η έρευνα γύρω από τον Γονατά και τα γραπτά του και η έρευνα γύρω από τον Θεοφάνη, δηλαδή τον ρόλο που κάνω, μου φανέρωσε ότι πρέπει να ασχοληθώ λίγο περισσότερο με το παιδί που υπάρχει μέσα μου. Πρέπει να βλέπω τα πράγματα με μια μεγαλύτερη παιδικότητα, μαλακότητα και αφέλεια. Νομίζω ότι η αφέλεια είναι η πιο σωστή λέξη. Γιατί αυτή η αφέλεια, η παιδικότητα σου ανοίγει κάποια πεδία. Οπότε μπορείς να βλέπεις τα πράγματα από κοντά, αλλά να είναι σαν να τα βλέπεις από απόσταση, οπότε τα βλέπεις κάπως πιο καθαρά. Και όπως λέει και ο ίδιος ο Γονατάς κάπου, τα βλέπεις με πιο απαλά χρώματα. Και στην κοινωνία που ζούμε, που είναι όλα πολύ δύσκολα και συμβαίνουν όλο και πιο τραγικά πράγματα γύρω μας και κοινωνικά και πολιτικά, αυτό τα κάνει πιο υποφερτά».

Η παράσταση «Πανδοχείον, η φιλόξενη ερημία» σε σκηνοθεσία του Γιάννη Σκουρλέτη παρουσιάζεται στο bijoux de kant HOOD art space στο Μοναστηράκι.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Κείμενο: Ε. Χ. Γονατάς

Σκηνοθεσία: Γιάννης Σκουρλέτης

Σκηνογραφία, κουστούμια: Νίκος Παπαδόπουλος

Δραματουργική επεξεργασία: Ασημένια Ευθυμίου

Φωτισμοί: Γιώργος Μαρουλάκος

Βοηθός σκηνοθέτη: Βιβή Συκιώτη

Φωτογραφίες: Μαίρη Λεονάρδου

Γραφιστικά: Αθηνά Καμπούρη

Παίζουν: Θανάσης Δήμου, Χάρης Χαραλάμπους Καζέπης

Οργάνωση παραγωγής: Γιώργος Παπαδάκης

Υπεύθυνοι Επικοινωνίας: Μαριάννα Παπάκη, Νώντας Δουζίνας

Η παράσταση «Πανδοχείον η Φιλόξενη Ερημία» πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού

INFO

Bijoux de kant HOOD art space

Πολυκλείτου 21, Μοναστηράκι

Παραστάσεις: κάθε Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή στις 21:00 έως 05/04

Διάρκεια: 90 λεπτά

Πληροφορίες: 6942259779

Εισιτήρια

Τιμές εισιτηρίων: 16 € κανονικό, 12 € μειωμένο, 5 € ατέλεια κατόπιν διαθεσιμότητας ανήμερα της εκδήλωσης χωρίς δυνατότητα κράτησης.