Νέα αντιπαράθεση μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Μπιενάλε Βενετίας: διακοπή κοινοτικών κονδυλίων, προσφυγή του Ιδρύματος και οργή της ιταλικής κυβέρνησης
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε την ανάκληση της επιχορήγησης ύψους 2 εκατ. ευρώ που προοριζόταν για το Ίδρυμα La Biennale di Venezia, ανοίγοντας ένα νέο μέτωπο έντασης ανάμεσα στις Βρυξέλλες και έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς θεσμούς της Ιταλίας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η απόφαση, η οποία τυπικά εγκρίθηκε από τον Εκτελεστικό Οργανισμό της ΕΕ για την Εκπαίδευση και τον Πολιτισμό (Eacea) έπειτα από νομική αξιολόγηση και κατόπιν εισήγησης της Επιτροπής, συνδέεται με την αμφιλεγόμενη συμμετοχή της Ρωσίας στη Biennale Arte 2026.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι πολιτιστικές εκδηλώσεις που χρηματοδοτούνται με πόρους της Ένωσης οφείλουν να προάγουν και να προστατεύουν τις δημοκρατικές αξίες, τον διάλογο, τη διαφορετικότητα και την ελευθερία έκφρασης, αρχές που «δεν γίνονται σεβαστές στη σημερινή Ρωσία». Με αυτή την αιτιολογία οι Βρυξέλλες δικαιολόγησαν τη διακοπή της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Γιατί οι Βρυξέλλες διακόπτουν τη χρηματοδότηση
Η υπόθεση ξεκίνησε με το επιστροφή της Ρωσίας στη Μπιενάλε της Βενετίας για πρώτη φορά από την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία, το 2022.
Το ρωσικό περίπτερο, που ανήκει στο ρωσικό κράτος, φιλοξενεί το περφορμανς και μουσικό πρότζεκτ «Το δέντρο έχει ρίζες στον ουρανό», που υλοποιείται από περίπου πενήντα καλλιτέχνες επιλεγμένους από τις αρχές της Μόσχας. Παρότι το περίπτερο παραμένει κλειστό για το κοινό, η εγκατάσταση είναι ορατή απ’ έξω μέσω μιας μεγάλης οθόνης.
Η επιλογή αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από την Ουκρανία και πολλούς διεθνείς καλλιτέχνες, επιμελητές και επαγγελματίες του πολιτισμού, οι οποίοι κατηγόρησαν τη Μόσχα ότι αξιοποιεί την παρουσία της στη Μπιενάλε ως εργαλείο πολιτιστικής προπαγάνδας και «υβριδικού πολέμου». Το Κίεβο είχε επίσης αμφισβητήσει τους φερόμενους δεσμούς της επιμελήτριας του περιπτέρου με τη ρωσική πολεμική βιομηχανία.
Ήδη τους προηγούμενους μήνες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε προειδοποιήσει το Ίδρυμα ότι η επιλογή αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναστολή των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων. Αφού έκρινε ανεπαρκείς τις εξηγήσεις που έδωσε η Μπιενάλε, οι Βρυξέλλες αποφάσισαν να προχωρήσουν σε οριστική ανάκληση της επιχορήγησης.
Μπιενάλε: «Θα υπερασπιστούμε τις θέσεις μας»
Το Ίδρυμα La Biennale di Venezia ανακοίνωσε ότι θα προσφύγει κατά του μέτρου.
Σε ανακοίνωσή του, ο θεσμός τονίζει ότι η απόφαση είχε «προαναγγελθεί εδώ και καιρό» και επαναλαμβάνει πως είναι έτοιμος να υπερασπιστεί τις θέσεις του στα αρμόδια όργανα.
Η Μπιενάλε επισημαίνει ακόμη ότι η ευρωπαϊκή επιχορήγηση δεν αφορούσε την καλλιτεχνική διοργάνωση που βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης, αλλά δραστηριότητες του Τμήματος Κινηματογράφου, και συγκεκριμένα το Biennale College και το Venice Production Bridge.
«Η επιχορήγηση συγχρηματοδοτούσε δραστηριότητες που δεν έχουν καμία σχέση με τη συμμετοχή της Ρωσίας στη Biennale Arte», αναφέρει το Ίδρυμα, διευκρινίζοντας ότι το μέτρο «δεν έχει καμία ουσιαστική επίπτωση στον προϋπολογισμό, στον ισολογισμό και στις προγραμματισμένες δραστηριότητες, οι οποίες παραμένουν πλήρως επιβεβαιωμένες».
Η ιταλική κυβέρνηση επικρίνει τις Βρυξέλλες
Άμεση ήταν η αντίδραση της ιταλικής κυβέρνησης.
Η υφυπουργός Πολιτισμού Λούτσια Μποργκοντσόνι εξέφρασε την πλήρη στήριξή της στην απόφαση της Μπιενάλε να προσβάλει το ευρωπαϊκό μέτρο.
«Στις αιτιολογίες της Eacea δεν προσδιορίζονται τα στοιχεία που θα δικαιολογούσαν μια απόφαση αυτού του βεληνεκούς. Βρισκόμαστε μπροστά στην πολλοστή ντροπιαστική πολιτική και ιδεολογική επίθεση σε έναν θεσμό που παράγει πολιτισμό και δεν υποκύπτει στο να γίνει εργαλείο όσων υψώνουν τη φωνή τους από την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε.
Τις τελευταίες ημέρες και άλλα στελέχη της κεντροδεξιάς είχαν επικρίνει την επιλογή των Βρυξελλών. Ο περιφερειάρχης Βένετο Λούκα Τζάια είχε χαρακτηρίσει «απαράδεκτη» την ανάκληση της χρηματοδότησης, υποστηρίζοντας ότι οι καλλιτέχνες δεν μπορούν να θεωρούνται «στρατιώτες» των αντίστοιχων κυβερνήσεών τους και ότι ο πολιτισμός πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί χώρο αντιπαράθεσης και διαλόγου ακόμη και σε περιόδους διεθνούς κρίσης.
Μια υπόθεση που αναμένεται να έχει συνέχεια
Η υπόθεση της Μπιενάλε αποτελεί μία από τις πιο λεπτές αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στην εξωτερική πολιτική, τον πολιτισμό και τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις από την αρχή του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι Βρυξέλλες επαναλαμβάνουν ότι τα κονδύλια της Ένωσης πρέπει να είναι συμβατά με τις θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ, ενώ το Ίδρυμα υπερασπίζεται την πολιτιστική του αυτονομία και αμφισβητεί τη σύνδεση ανάμεσα στην ευρωπαϊκή επιχορήγηση που προοριζόταν για τις κινηματογραφικές δραστηριότητες και τη συμμετοχή του ρωσικού περιπτέρου στη Biennale Arte.
Η σύγκρουση αναμένεται πλέον να μεταφερθεί στο νομικό πεδίο, με την προσφυγή που έχει ανακοινώσει η Μπιενάλε να μπορεί να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στην αντιπαράθεση ανάμεσα στον βενετσιάνικο θεσμό και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.