Στο επίκεντρο των σουηδικών εκλογών της Κυριακής είναι η αναμόρφωση της υγείας· τα κόμματα υπόσχονται λύσεις, αλλά ειδικοί λένε ότι δεν αγγίζουν το βασικό πρόβλημα.
Οι μεγάλες αναμονές, οι ελλείψεις προσωπικού και η χαμηλή ποιότητα στην πρωτοβάθμια φροντίδα λόγω υποστελέχωσης έχουν γίνει γνώριμα χαρακτηριστικά στη δημόσια συζήτηση για το σουηδικό σύστημα υγείας μετά την πανδημία, μετατρέποντας τις υπηρεσίες υγείας σε δοκιμασία για το κατά πόσον το κοινωνικό κράτος της χώρας συνεχίζει να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των ψηφοφόρων.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τα πολιτικά κόμματα σε όλο το ιδεολογικό φάσμα υπόσχονται λύσεις για το ζήτημα που απασχολεί περισσότερο τους Σουηδούς ψηφοφόρους, όμως οι γιατροί και οι νοσηλευτές αμφισβητούν αν οι προτεινόμενες αλλαγές είναι αυτές που χρειάζεται πραγματικά το σύστημα, επισημαίνοντας την ανάγκη βελτίωσης των συνθηκών εργασίας και της στελέχωσης, καθώς και ενίσχυσης της πρωτοβάθμιας φροντίδας.
Αν βρουν τη σωστή συνταγή, τα κόμματα μπορούν να κερδίσουν πολλές ψήφους, καθώς περίπου το 64% των ψηφοφόρων ανέφερε την υγεία ως ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά ζητήματα σε μια δημοσκόπηση του Αυγούστου (πηγή στα Αγγλικά), από 55% τον Μάιο, με την εκπαίδευση και το έγκλημα και τη δημόσια ασφάλεια να ακολουθούν. Κάποιοι ψηφοφόροι δηλώνουν ακόμη διατεθειμένοι να αλλάξουν κόμμα αν αυτό δώσει προτεραιότητα στην υγεία, σύμφωνα με ξεχωριστή δημοσκόπηση της Novus για τον κλαδικό φορέα της φαρμακοβιομηχανίας Lif (πηγή στα Αγγλικά), η οποία έδειξε ότι το 34% θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο να αλλάξει κομματική προτίμηση.
Με αυτά τα δεδομένα, τα κόμματα προβάλλουν ολοένα και πιο φιλόδοξες προεκλογικές δεσμεύσεις για τη μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας ενόψει των εκλογών της 13ης Σεπτεμβρίου.
Οι πολιτικές προτάσεις
Οι πιο φιλόδοξες προτάσεις αναμόρφωσης του συστήματος προέρχονται από τα κεντροδεξιά κόμματα.
Για να διασφαλίσει ταχύτερη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, κάτι που έχει γίνει πονοκέφαλος για πολλούς Σουηδούς, το κεντροδεξιό Μετριοπαθές Κόμμα, που βρίσκεται σήμερα τρίτο στις δημοσκοπήσεις (πηγή στα Αγγλικά), θέλει να μειώσει τη νόμιμη εγγύηση περίθαλψης, η οποία ορίζει για πόσο καιρό μπορούν να περιμένουν οι ασθενείς για εξειδικευμένη φροντίδα, από 90 σε 30 ημέρες. Ωστόσο, σήμερα κάποιοι ασθενείς αναγκάζονται να περιμένουν ακόμη και πέρα από το όριο των 90 ημερών.
Σύμφωνα με το Εθνικό Συμβούλιο Υγείας και Πρόνοιας της Σουηδίας (πηγή στα Αγγλικά), το 27% των ασθενών περίμενε τον Απρίλιο του 2026 προγραμματισμένη χειρουργική επέμβαση ή θεραπεία πέρα από το όριο των 90 ημερών που προβλέπει η εγγύηση. Το Μετριοπαθές Κόμμα προτείνει ότι, αν μια περιφέρεια δεν μπορεί να παρέχει φροντίδα μέσα σε 30 ημέρες, ο ασθενής θα πρέπει να λαμβάνει προσφορά θεραπείας αλλού, με την περιφέρεια κατοικίας να καλύπτει το κόστος.
Παράλληλα, οι Χριστιανοδημοκράτες, το προτελευταίο κόμμα στις δημοσκοπήσεις, προτείνουν μια ριζική αναμόρφωση του εδώ και έναν αιώνα συστήματος. Θέλουν να αντικαταστήσουν το περιφερειακά οργανωμένο σύστημα υγείας της χώρας με ένα μοντέλο που θα διοικείται από το κράτος, υποστηρίζοντας ότι τα περιφερειακά όρια δημιουργούν ανισότητες στην παροχή φροντίδας και εμποδίζουν τη Σουηδία να αξιοποιεί αποτελεσματικά τη δυναμικότητα σε όλη τη χώρα και, κατά συνέπεια, να μειώνει τους χρόνους αναμονής.
Οι Σοσιαλδημοκράτες, που προηγούνται στις δημοσκοπήσεις, στοχεύουν στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, δεσμευόμενοι ότι έως το 2030 τουλάχιστον το 80% των Σουηδών θα έχει προσωπικό γιατρό. Το Κεντρώο Κόμμα υπόσχεται επίσης να θεσπίσει προσωπικούς γιατρούς, ενώ οι Φιλελεύθεροι θέλουν να δημιουργήσουν 4.500 επιπλέον θέσεις γενικών ιατρών.
Καμία μαγική λύση
Ωστόσο, καμία από τις μεταρρυθμίσεις που προτείνουν τα πολιτικά κόμματα στη Σουηδία δεν αποτελεί «θαυματουργή λύση» που θα λύσει όλα τα προβλήματα, δήλωσε στην Euronews Health η Φάνι Νίλσον, παθολόγος, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Σουηδικής Ιατρικής Εταιρείας και συγγραφέας που ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη συγκρίνοντας συστήματα υγείας.
Οι ειδικοί με τους οποίους μίλησε η Euronews υποστηρίζουν ότι οι πολιτικοί, ενώ επικεντρώνονται στη μείωση των χρόνων αναμονής, παραβλέπουν τον πυρήνα του προβλήματος: τις ελλείψεις προσωπικού, τη χαμηλή παραμονή εργαζομένων, τα υπερβολικά διοικητικά βάρη και ένα υποστελεχωμένο σύστημα πρωτοβάθμιας φροντίδας.
«Αν αυτά τα ζητήματα δεν αντιμετωπιστούν, οι λίστες αναμονής θα παραμείνουν», δήλωσε στην Euronews η Χάνα Καταόκα, πρόεδρος της Σουηδικής Ιατρικής Ένωσης.
Το παράδοξο του σουηδικού συστήματος υγείας
Η έλλειψη επαγγελματιών στην πρωτοβάθμια φροντίδα και η απουσία συνέχειας, με τους ασθενείς να αδυνατούν συχνά να βλέπουν τον ίδιο γιατρό σε βάθος χρόνου, δημιουργούν ένα παράδοξο στον πυρήνα του σουηδικού συστήματος υγείας, εξηγεί η Νίλσον.
«Είμαστε πολύ δυνατοί και καλοί στην πολύ εξειδικευμένη, προηγμένη φροντίδα. Είμαστε αρκετά προχωρημένοι στην έρευνα και στην υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και νέων φαρμάκων», λέει η Νίλσον.
«Αλλά πώς μπορούμε να έχουμε το καλύτερο σύστημα υγείας στον κόσμο όταν δεν μπορείς να βρεις τον οικογενειακό σου γιατρό;» προσθέτει.
Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν τα λόγια της. Το 2024, περίπου το 7% των Σουηδών ανέφερε ότι δεν μπόρεσε να λάβει την πρωτοβάθμια φροντίδα που θεωρούσε ότι χρειαζόταν, ποσοστό πάνω από το διπλάσιο του μέσου όρου της ΕΕ (3%), σύμφωνα με δεδομένα του ΟΟΣΑ (πηγή στα Αγγλικά). Παράλληλα, επτά στους δέκα γιατρούς της πρωτοβάθμιας φροντίδας ήταν υπεύθυνοι για περισσότερους ασθενείς από όσους συνιστώνται, σύμφωνα με μια έκθεση του 2026 της Σουηδικής Ιατρικής Ένωσης (πηγή στα Αγγλικά).
Παρότι κόμματα όπως οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Φιλελεύθεροι και το Κεντρώο Κόμμα έχουν δεσμευτεί να αντιμετωπίσουν αυτό το ζήτημα, η Νίλσον θεωρεί ότι λείπει μια συγκεκριμένη, μακροπρόθεσμη στρατηγική για την υλοποίησή του.
Οι προτεινόμενες λύσεις για το σύστημα υγείας «απλοποιούν υπερβολικά τη συζήτηση», λέει.
«Όλα αυτά κάνουν τα ερωτήματα υπερβολικά επιφανειακά, υπερβολικά απλοϊκά, και γι’ αυτό, πιστεύω, πολλοί ψηφοφόροι στη Σουηδία δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν τη συζήτηση για την υγεία», προσθέτει, καλώντας τους πολιτικούς να κοιτάξουν τα συστήματα υγείας πέρα από το τετραετές ορίζοντα της θητείας τους.
Θα αποδώσουν οι προεκλογικές δεσμεύσεις των κομμάτων;
Το ίδιο ισχύει και για τις υποσχέσεις του Μετριοπαθούς Κόμματος και των Χριστιανοδημοκρατών.
Η εγγύηση των 30 ημερών θα μπορούσε να διευρύνει τον ρόλο των ιδιωτικών παρόχων υγείας, οι οποίοι συγκεντρώνονται κυρίως σε μεγάλες πόλεις όπως η Στοκχόλμη, καθώς οι αγροτικές περιοχές, ιδιαίτερα η βόρεια Σουηδία, δεν διαθέτουν επαρκές προσωπικό και θα μπορούσαν να αναγκαστούν να στέλνουν ασθενείς αλλού.
«Τότε οι ασθενείς θα πετούν στη Στοκχόλμη, θα χειρουργούνται εκεί και θα επιστρέφουν αεροπορικώς», λέει η Νίλσον.
«Το να αφήνουμε άλυτα τα προβλήματα στελέχωσης στις περιφέρειες και να βασιζόμαστε αντ’ αυτού σε ιδιωτικούς παρόχους υγείας δεν είναι σωστός τρόπος να αντιμετωπίζουμε την υγεία», προσθέτει.
Όσο για τη φιλοδοξία των Χριστιανοδημοκρατών να ανατρέψουν πλήρως ένα σύστημα που λειτουργεί εδώ και έναν αιώνα, οι ειδικοί εμφανίζονται επιφυλακτικοί ότι η αλλαγή του επιπέδου της διοίκησης που είναι υπεύθυνη για την υγεία θα λύσει από μόνη της τα προβλήματά του.
«Μια μεγάλη διαρθρωτική μεταρρύθμιση κινδυνεύει να απορροφήσει χρόνια πολιτικής προσοχής χωρίς να αντιμετωπίσει όσα έχουν τη μεγαλύτερη σημασία: τις ελλείψεις προσωπικού, τις συνθήκες εργασίας, τη δυναμικότητα της πρωτοβάθμιας φροντίδας και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό», λέει η Καταόκα.
Η Νίλσον αναγνωρίζει ότι οι Χριστιανοδημοκράτες «έχουν δίκιο όταν λένε ότι το κράτος πρέπει να εμπλακεί περισσότερο», αλλά υποστηρίζει ότι το να αλλάξει απλώς ο φορέας που διοικεί το σύστημα υγείας δεν σημαίνει ότι διορθώνονται όσα δεν λειτουργούν σωστά.
Η έλλειψη νοσοκομειακών κλινών στη Σουηδία
Η Νίλσον επισημαίνει ένα ακόμη πρόβλημα που, κατά την ίδια, βρίσκεται στον πυρήνα της εξειδικευμένης φροντίδας: τη διαχρονικά πολύ χαμηλή διαθεσιμότητα νοσοκομειακών κλινών, με μόλις 1,9 κλίνες ανά 1.000 κατοίκους (πηγή στα Αγγλικά) το 2023, το χαμηλότερο επίπεδο στην ΕΕ.
Όπως λέει, οι κακές συνθήκες εργασίας είναι βασικός λόγος πίσω από αυτή την κατάσταση, με μόλις το ένα τρίτο του εργατικού δυναμικού στην υγεία να μην κάνει υπερωρίες και μόλις ένας στους δέκα (πηγή στα Αγγλικά) να μπορεί να κάνει διάλειμμα στη διάρκεια της εργάσιμης ημέρας.
Αυτό οδηγεί τους γιατρούς στο να δίνουν εξιτήριο σε ασθενείς νωρίτερα απ’ όσο θα ήθελαν ή να αφιερώνουν πολύ χρόνο προσπαθώντας να μετακινήσουν ασθενείς μεταξύ κλινικών και νοσοκομείων επειδή δεν υπάρχουν διαθέσιμες κλίνες.
«Αυτό προκαλεί μεγάλη ηθική πίεση. “Ποιον να στείλω σπίτι; Πώς θα ελευθερώσω ένα κρεβάτι;”», λέει.
«Είναι τρομερή δουλειά αυτή που κάνουμε και πολλοί γιατροί είναι πολύ αναστατωμένοι», λέει.
Μια έρευνα του 2024 από το ιατρικό περιοδικό Sjukhusläkaren (πηγή στα Αγγλικά) διαπίστωσε ότι η έλλειψη κλινών, προσωπικού ή πόρων και οι υψηλές φόρτες εργασίας ήταν παράγοντες που συνέβαλαν σε 100 από τους 237 θανάτους στα νοσοκομεία που εξέτασε από το 2023.
Η Καταόκα τόνισε ότι η μεγαλύτερη βελτίωση στην ικανότητα των γιατρών να φροντίζουν τους ασθενείς θα ήταν «περισσότερος χρόνος για τους ασθενείς», κάτι που απαιτεί καλύτερη στελέχωση, ισχυρότερη συνέχεια στη φροντίδα, λιγότερη γραφειοκρατία και καλύτερα λειτουργικά πληροφοριακά συστήματα.
«Μια μεγάλη διαρθρωτική μεταρρύθμιση κινδυνεύει να απορροφήσει χρόνια πολιτικής προσοχής χωρίς να αντιμετωπίσει όσα έχουν τη μεγαλύτερη σημασία: τις ελλείψεις προσωπικού, τις συνθήκες εργασίας, τη δυναμικότητα της πρωτοβάθμιας φροντίδας και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Αυτά τα προβλήματα απαιτούν διαρκή δράση, ανεξάρτητα από το μοντέλο διακυβέρνησης».