Η Ευρώπη βλέπει τους ειδικούς της σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης να μετακινούνται στο εξωτερικό. Ακόμη και με ισχυρά πανεπιστήμια και κορυφαία έρευνα, η ΕΕ δυσκολεύεται να μετατρέψει αυτά τα πλεονεκτήματα σε παγκόσμια ηγετική θέση στην ΤΝ.
Η Ευρώπη παράγει εξαιρετικό ταλέντο στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά πολλοί από τους καλύτερους ερευνητές, μηχανικούς και ιδρυτές της φεύγουν για άλλες χώρες. Οι περισσότεροι πηγαίνουν στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο ή τις χώρες του Κόλπου για καλύτερες ευκαιρίες.
Αυτή η δυναμική δημιουργεί ένα γνωστό ευρωπαϊκό παράδοξο. Παρά τα ισχυρά πανεπιστήμια, την έρευνα παγκόσμιας κλάσης και το υψηλά εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό, η Ευρώπη δυσκολεύεται να μετατρέψει αυτά τα πλεονεκτήματα σε παγκόσμιους πρωταθλητές της ΤΝ.
Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν την κλίμακα της πρόκλησης. Μια χαρτογράφηση των παγκόσμιων επαγγελματιών ΤΝ διαπίστωσε ότι η Ευρώπη διαθέτει περίπου 30% περισσότερα ταλέντα ΤΝ ανά κάτοικο από τις ΗΠΑ και σχεδόν τριπλάσια από την Κίνα. Παρόλα αυτά, η Ευρώπη αντιμετωπίζει σημαντική καθαρή εκροή επαγγελματιών ΤΝ ανώτερου επιπέδου.
Μια έκθεση του ερευνητικού οργανισμού Interface για το 2024 διαπίστωσε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες "χάνουν σημαντικά ταλέντα της τεχνητής νοημοσύνης, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, από τις Ηνωμένες Πολιτείες". Η Γερμανία στέλνει μεγάλο αριθμό επαγγελματιών ΤΝ στο εξωτερικό, κυρίως στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Γαλλία χάνει επίσης περισσότερους επαγγελματίες ΤΝ από όσους κερδίζει. Η Ελβετία και η Γερμανία προσελκύουν κάποια περιφερειακά ταλέντα, αλλά παρουσιάζουν επίσης εκροές προς τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Τα στοιχεία της Atomico για το 2025 State of European Tech δίνουν μια παρόμοια εικόνα: Η Ευρώπη συνεχίζει να χάνει περισσότερα ταλέντα τεχνολογίας από όσα κερδίζει σε προορισμούς όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και η Αυστραλία. Οι καθαρές εισροές ταλέντων τεχνολογίας στην Ευρώπη μειώθηκαν απότομα, από περίπου 52.000 το 2022 σε μόλις 26.000 το 2024.
Υψηλά καταρτισμένοι και ιδιαίτερα κινητικοί
Η απώλεια είναι ιδιαίτερα δαπανηρή, δεδομένου του ποιος φεύγει. Το εργατικό δυναμικό της Ευρώπης στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης είναι υψηλά εκπαιδευμένο και ιδιαίτερα διεθνοποιημένο. Κατά μέσο όρο, το 57% των επαγγελματιών ΤΝ στην Ευρώπη ολοκλήρωσε τις προπτυχιακές του σπουδές εκτός Ευρώπης, ενώ στις ΗΠΑ το ποσοστό είναι 38%.
Για παράδειγμα, στην Ιρλανδία, περίπου το 28% των επαγγελματιών ΤΝ έχουν προπτυχιακούς τίτλους σπουδών από την Ινδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο, το ποσοστό είναι περίπου 14%. Πολλοί από αυτούς τους διεθνώς μετακινούμενους επαγγελματίες μετακινούνται τελικά και πάλι, συχνά στις ΗΠΑ.
Η αποζημίωση είναι ο πιο προφανής παράγοντας διαρροής εγκεφάλων ΤΝ. Οι μισθοί και τα πακέτα ιδίων κεφαλαίων που προσφέρουν οι αμερικανικοί τεχνολογικοί κολοσσοί, οι υπερκλιμακούμενοι και τα κορυφαία εργαστήρια τεχνητής νοημοσύνης είναι δύσκολο για τις ευρωπαϊκές εταιρείες να τα φτάσουν.
Σε συγκρίσιμους ρόλους, οι μισθοί ΤΝ στις ΗΠΑ είναι συνήθως 30% έως 70% υψηλότεροι από ό,τι στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης. Οι μηχανικοί ΤΝ μεσαίου και ανώτερου επιπέδου στις ΗΠΑ κερδίζουν συχνά βασικούς μισθούς από 140.000 έως 210.000 δολάρια, με τη συνολική αποζημίωση να είναι πολύ υψηλότερη λόγω των μπόνους και των μετοχών. Στη Δυτική και Βόρεια Ευρώπη, οι ανώτεροι μηχανικοί ΤΝ κερδίζουν συνήθως 90.000 έως 150.000 δολάρια, ενώ στη Νότια και Ανατολική Ευρώπη οι μισθοί είναι συχνά πολύ κάτω από 100.000 δολάρια.
Τα ίδια κεφάλαια είναι εξίσου καθοριστικά. Τα δικαιώματα προαίρεσης αγοράς μετοχών και τα πλεονεκτήματα για τους πρώτους εργαζόμενους παραμένουν σπάνια και λιγότερο γενναιόδωρα σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, ακόμη και μεταξύ των επιχειρήσεων κλίμακας. Για τους ανώτερους μηχανικούς και τους ιδρυτές που απαιτούν σημαντικές μακροπρόθεσμες προοπτικές, η παραμονή στην Ευρώπη φαίνεται συχνά αβάσιμη.
Η πληροφορική και το χάσμα των επιχειρήσεων κλίμακας
Πέρα από την αποζημίωση, πολλοί ερευνητές ΤΝ παρακινούνται από το πού αντιλαμβάνονται ότι βρίσκονται τα σύνορα. Οι ΗΠΑ συγκεντρώνουν ένα μεγάλο μέρος των κορυφαίων εργαστηρίων ΤΝ στον κόσμο, μαζικές συστάδες υπολογιστών και έργα μοντέλων αιχμής. Για τους ερευνητές που θέλουν να εργαστούν στα μεγαλύτερα μοντέλα, τα μεγαλύτερα σύνολα δεδομένων και τα πιο απαιτητικά σε πόρους πειράματα, η μετεγκατάσταση φαίνεται αναπόφευκτη.
Το ερευνητικό τοπίο της Ευρώπης παραμένει πιο κατακερματισμένο. Ενώ η ήπειρος φιλοξενεί εξαιρετικά πανεπιστήμια και δημόσια ερευνητικά ιδρύματα, λιγότερα ιδρύματα συνδυάζουν έρευνα παγκόσμιας κλάσης, υπολογιστές μεγάλης κλίμακας και επιθετική εμπορική αξιοποίηση κάτω από μία στέγη. Υπάρχουν το Horizon Europe και τα εθνικά προγράμματα χρηματοδότησης, αλλά η χρηματοδότηση και η πρόσβαση σε υπολογιστές συχνά υπολείπονται αυτών που είναι διαθέσιμα στα κορυφαία εργαστήρια των ΗΠΑ.
Για τους ιδρυτές, το πρόβλημα εμφανίζεται συχνά στο επόμενο στάδιο: την ανάπτυξη. Οι νεοσύστατες επιχειρήσεις βαθιάς τεχνολογίας και τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν συνήθως μικρότερους και πιο επιφυλακτικούς γύρους χρηματοδότησης σε προχωρημένο στάδιο σε σχέση με τις αντίστοιχες επιχειρήσεις στις ΗΠΑ. Η σειρά Β και οι μεταγενέστεροι γύροι είναι πιο δύσκολο να συγκεντρωθούν, πιο αργά να κλείσουν και συνοδεύονται από αυστηρότερους όρους.
Αυτό ωθεί ορισμένους ιδρυτές να μετεγκατασταθούν ή να μεταφέρουν την έδρα ή τις ανώτερες ομάδες τους στις ΗΠΑ, όπου το κεφάλαιο ανάπτυξης είναι βαθύτερο, η λήψη αποφάσεων είναι ταχύτερη και το οικοσύστημα θεωρείται πιο ανεκτικό στην αποτυχία.
Κανόνες, κίνδυνος και κατακερματισμός
Πάνω στις οικονομικές και λειτουργικές προκλήσεις, η ρυθμιστική προσέγγιση της Ευρώπης για την ΤΝ προσθέτει ένα επίπεδο πολυπλοκότητας. Η ΕΕ έχει τοποθετηθεί ως παγκόσμιος ηγέτης στην "αξιόπιστη" και βασισμένη στα δικαιώματα ΤΝ, με αποκορύφωμα τον νόμο για την ΤΝ. Για ορισμένες εταιρείες, αυτό αποτελεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Για άλλες, αποτελεί πηγή αβεβαιότητας.
Οι επιχειρηματίες εντοπίζουν επανειλημμένα το κόστος συμμόρφωσης, τα αβέβαια χρονοδιαγράμματα εφαρμογής και τις αργές δημόσιες συμβάσεις ως σημαντικά εμπόδια στην καινοτομία. Ο κατακερματισμός μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τη φορολογία, το εργατικό δίκαιο και τα καθεστώτα στήριξης καθιστά την κλιμάκωση μιας επιχείρησης τεχνητής νοημοσύνης σε ολόκληρη την ΕΕ πολύ πιο περίπλοκη από ό,τι την κλιμάκωση στην ενοποιημένη αγορά των ΗΠΑ.
Κινητικότητα και πόλοι έλξης στην Ευρώπη
Το ταλέντο μετακινείται και εντός της Ευρώπης. Για παράδειγμα, το 2023, η Ελβετία και αρκετές μικρότερες χώρες προσέλκυσαν περίπου το 18% των ενδοευρωπαϊκών μετεγκαταστάσεων επαγγελματιών ΤΝ, κυρίως από τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία, λόγω των υψηλών μισθών, των διακεκριμένων πανεπιστημίων και της γεωγραφικής εγγύτητας. Ιστορικά, οι Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο αντιπροσώπευαν περίπου το 23% των μετακινήσεων αυτών, γεγονός που υποδηλώνει μια τάση "ανταλλαγής εγκεφάλων" που χαρακτηρίζεται τόσο από σημαντικές εισροές όσο και από υψηλή συνολική κινητικότητα.
Ακόμη και αυτοί οι κόμβοι χάνουν σταθερά έμπειρους επαγγελματίες στις ΗΠΑ, ακόμη και όταν προσελκύουν σημαντική εισροή ειδικών της ΤΝ. Η Γερμανία αποτελεί σαφές παράδειγμα: αντιμετωπίζει μια συνεχή εκροή ανώτερων ταλέντων προς τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ελβετία.
Προσπαθώντας να αντιστρέψει το ρεύμα
Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ συνειδητοποιούν όλο και περισσότερο το πρόβλημα. Τα κράτη μέλη συμφώνησαν σε σύσταση του Συμβουλίου για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για την προσέλκυση και διατήρηση ταλέντων στην έρευνα, την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα, σύμφωνα με τον στόχο του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας για "ισορροπημένη κυκλοφορία ταλέντων".
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επίσης δρομολογήσει μια σειρά από στοχευμένες πρωτοβουλίες, συμπεριλαμβανομένης μιας δεξαμενής ταλέντων για εργαζόμενους από τρίτες χώρες, γραφείων νομικής πύλης, συμπράξεων ταλέντων και του προγράμματος "Choose Europe" των δράσεων Marie Skłodowska-Curie, το οποίο αποσκοπεί στη συγχρηματοδότηση της πρόσληψης κορυφαίων διεθνών ερευνητών ΤΝ και στη σύνδεση των επιχορηγήσεων με μακροπρόθεσμες προοπτικές σταδιοδρομίας.