Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι γεμάτα από ισχυρισμούς ότι οι Πολωνοί θέλουν να εγκαταλείψουν την ΕΕ και ότι η Βαρσοβία είναι έτοιμη να ενεργοποιήσει το σχετικό κίνητρο, μετά την προειδοποίηση του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ.
Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ προειδοποίησε πρόσφατα ότι υπάρχει πραγματική απειλή αποχώρησης της Πολωνίας από την ΕΕ, εν μέσω ανόδου ακροδεξιών και λαϊκιστικών κομμάτων στη χώρα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε ανάρτησή του στο X, ο Τουσκ δήλωσε ότι η Ρωσία, οι υποστηρικτές του MAGA στις ΗΠΑ και η ευρωπαϊκή δεξιά υπό την ηγεσία του πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν επιθυμούν να «καταστρέψουν» την ΕΕ.
Η αποχώρηση από το μπλοκ «θα ήταν καταστροφή» για την Πολωνία, είπε, προσθέτοντας: «Θα κάνω τα πάντα για να τους σταματήσω».
Ο πρωθυπουργός έκανε τις δηλώσεις αυτές μετά το βέτο του προέδρου Κάρολ Ναβρότσκι, ο οποίος είχε προηγουμένως συνδεθεί με το δεξιό λαϊκιστικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), σε νομοθεσία που θα επέτρεπε στην Πολωνία να αποκτήσει πρόσβαση σε σχεδόν 44 δισ. ευρώ σε δάνεια άμυνας της ΕΕ, στο πλαίσιο του προγράμματος SAFE, μια κίνηση που πολλοί θεωρούν ως μία από τις πρόσφατες στροφές προς μια αντιευρωπαϊκή στάση.
Ο Τουσκ έχει λάβει μέτρα για να αναιρέσει την απόφαση του Ναβρότσκι. Ο πρώην ιστορικός έχει τοποθετηθεί ως βασικός αντίπαλος του Τουσκ, την ώρα που ο τελευταίος επιχειρεί να ενισχύσει τους δεσμούς μεταξύ Βαρσοβίας και Βρυξελλών, έπειτα από χρόνια τεταμένων σχέσεων υπό την προηγούμενη κυβέρνηση του PiS.
Οι προειδοποιήσεις του Τουσκ οδήγησαν πολλούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να αναρωτηθούν αν η Βαρσοβία βρίσκεται πράγματι στα πρόθυρα έναρξης διαδικασίας αποχώρησης από την ΕΕ, ενώ παράλληλα εμφανίζονται αντικρουόμενες αφηγήσεις σχετικά με το αν οι Πολωνοί επιθυμούν πράγματι να αποχωρήσουν.
Ακολουθούν μια σειρά από βίντεο στο TikTok, δημιουργημένα με τεχνητή νοημοσύνη και αποδομημένα από Πολωνούς ελεγκτές γεγονότων, τα οποία παρουσιάζουν νεαρές γυναίκες να τάσσονται υπέρ της αποχώρησης της Πολωνίας από το μπλοκ, επαναλαμβάνοντας τυπικά ακροδεξιά επιχειρήματα.
Τα βίντεο συγκέντρωσαν χιλιάδες προβολές και φαίνεται να στοχεύουν τη νεότερη γενιά, με σκοπό την ενίσχυση του ευρωσκεπτικισμού.
Είναι επικείμενο το «Polexit»;
Με απλά λόγια, όχι, δεν υπάρχει καμία άμεση νομική κίνηση για την αποχώρηση της Πολωνίας από την ΕΕ. Όπως γνωρίζουμε από την περίοδο του Brexit, ένα κράτος-μέλος που επιθυμεί να αποχωρήσει πρέπει να ενεργοποιήσει το Άρθρο 50 της Συνθήκης της Λισαβόνας, κάτι που η Πολωνία δεν έχει κάνει.
Μάλιστα, ο ίδιος ο Τουσκ ήταν εκείνος που έλαβε την επιστολή του Ηνωμένου Βασιλείου για την ενεργοποίηση του Άρθρου 50, όταν υπηρετούσε ως πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου το 2017.
Είναι αλήθεια, ωστόσο, ότι η δεξιά αντιπολίτευση στην Πολωνία επιχειρεί να μπλοκάρει την περαιτέρω ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και να αμφισβητήσει το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Ο Ναβρότσκι και το κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη υποστηρίζουν μια «Ευρώπη των Εθνών», όπου η ΕΕ παραμένει εμπορικό μπλοκ που δεν περιορίζει την πολωνική κυριαρχία, ενώ η μικρότερη, ακροδεξιά Συνομοσπονδία είναι καθαρά ευρωσκεπτικιστική και εκφράζεται πολύ πιο ανοιχτά υπέρ της αποχώρησης.
Ως εκ τούτου, ορισμένοι αναλυτές κάνουν λόγο για ένα πιθανό «νομικό Polexit», όπου η Πολωνία παραμένει στην ΕΕ αλλά παύει να αναγνωρίζει την υπεροχή του ευρωπαϊκού δικαίου.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η απόφαση περί «υπεροχής» του 2021, όταν το Πολωνικό Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε ότι ορισμένοι κανόνες της ΕΕ είναι αντισυνταγματικοί και ότι η σχετική πολωνική νομοθεσία υπερισχύει. Αντίστοιχες αποφάσεις που αμφισβητούν την εξουσία της ΕΕ εκδόθηκαν και τα επόμενα χρόνια.
Θέλουν οι Πολωνοί να φύγουν;
Παρότι υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις ότι η κοινή γνώμη ίσως παρουσιάζει μεταβολές, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Πολωνοί εξακολουθούν να στηρίζουν την παραμονή στην ΕΕ.
Μια πρόσφατη έρευνα του Πολωνικού Κέντρου Έρευνας Κοινής Γνώμης διαπίστωσε ότι το 82% των πολιτών υποστηρίζει την ένταξη στην ΕΕ, ενώ το 14% αντιτίθεται. Τα ποσοστά αυτά παραμένουν σχεδόν αμετάβλητα σε σχέση με πέρυσι.
Ωστόσο, οι Πολωνοί είναι διχασμένοι ως προς το πόσο βαθύτερη επιθυμούν να είναι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, με το 26% να ζητά στενότερη συνεργασία και το 23% περισσότερη αυτονομία. Περίπου το 32% προτιμά να διατηρηθεί η σημερινή κατάσταση.
Η ίδια έρευνα αναφέρει επίσης ότι το 62% των Πολωνών πιστεύει πως ένα υποθετικό Polexit θα είχε περισσότερες απώλειες παρά οφέλη, ενώ μόλις το 9% θεωρεί ότι θα ωφελούσε γενικά τη χώρα.
Παρότι οι προειδοποιήσεις του Τουσκ αντικατοπτρίζουν μια κλιμακούμενη πολιτική σύγκρουση, δεν φαίνεται να υπάρχει πολιτική εντολή ή κοινοβουλευτική πλειοψηφία που να απαιτείται για αποχώρηση.