Η πρόταση περιλαμβάνεται στα κυβερνητικά σχέδια έως το 2030, αλλά τι χρειάζεται για να γίνει μια γλώσσα επίσημη στον ΟΗΕ;
Σήμερα γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Πορτογαλικής Γλώσσας, η οποία θεσπίστηκε το 2009 από την Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (CPLP) και αναγνωρίστηκε από την UNESCO στις 25 Νοεμβρίου 2019. Πρόκειται για τη μοναδική μη επίσημη γλώσσα του ΟΗΕ που έχει λάβει αυτή την αναγνώριση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τα πορτογαλικά είναι επίσημη γλώσσα σε εννέα χώρες: Ανγκόλα, Βραζιλία, Πράσινο Ακρωτήριο, Γουινέα-Μπισσάου, Ισημερινή Γουινέα, Μοζαμβίκη, Πορτογαλία, Σάο Τομέ και Πρίνσιπε και Τιμόρ-Λέστε, ενώ είναι επίσης επίσημη γλώσσα στην Ειδική Διοικητική Περιοχή του Μακάο.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις των Ηνωμένων Εθνών, πρόκειται για μια γλώσσα που μιλιέται από περισσότερους από 265 εκατομμύρια ανθρώπους και στις πέντε ηπείρους, με την πρόβλεψη ότι το 2050 ο αριθμός αυτός θα πλησιάζει τα 400 εκατομμύρια και ότι το 2100 θα ξεπεράσει τα 500 εκατομμύρια.
Αυτά τα μεγέθη κατατάσσουν την πορτογαλική γλώσσα στην τέταρτη θέση παγκοσμίως ως προς τον αριθμό ομιλητών. Ωστόσο, ο αριθμός των ομιλητών, από μόνος του, δεν αρκεί για να γίνει επίσημη γλώσσα του ΟΗΕ.
Σε συνέντευξη στο Euronews, η Φλορμπέλα Παραΐμπα, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Camões — Instituto da Cooperação e da Língua, δήλωσε ότι το καθεστώς επίσημης γλώσσας θα αποτελούσε «ένα είδος σφραγίδας αναγνώρισης» και θα έθετε τη γλώσσα «σε ισότιμη βάση με τις άλλες έξι επίσημες γλώσσες».
Σήμερα, οι επίσημες γλώσσες του ΟΗΕ είναι τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά, τα ρωσικά, τα αραβικά και τα κινεζικά.
Μια τέτοια αναγνώριση θα μπορούσε επίσης να μεταφραστεί σε μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τις χώρες με επίσημη γλώσσα τα πορτογαλικά, οι οποίες θα έβγαιναν έτσι κερδισμένες.
Τα πορτογαλικά είναι επίσημη και/ή εργασιακή γλώσσα σε 32 διεθνείς οργανισμούς, μεταξύ των οποίων η Mercosul, η Οικονομική Επιτροπή για τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική (CEPAL), η Αφρικανική Ένωση, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), η CPLP (Community of Portuguese Language Countries) και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ). Για την πρόεδρο του Camões — Instituto da Cooperação e da Língua, αυτή η αναγνώριση θα αποτελούσε το «επιστέγασμα αυτής της πορείας».
Το ζήτημα δεν είναι καινούργιο και η φιλοδοξία να καταστεί η πορτογαλική επίσημη γλώσσα του ΟΗΕ ενισχύεται εδώ και τουλάχιστον μία δεκαετία.
Την 1η Νοεμβρίου 2016, στην Μπραζίλια, κατά την 11η Σύνοδο Κορυφής της CPLP, εγκρίθηκε πρόταση ώστε τα πορτογαλικά να αναγνωριστούν ως επίσημη γλώσσα των Ηνωμένων Εθνών.
Ένα χρόνο αργότερα, στη Νέα Υόρκη, κατά την 72η σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, ο τότε πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, Αντόνιο Κόστα, απευθυνόμενος στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, δήλωσε ότι «στα μέσα του αιώνα, τα πορτογαλικά θα αριθμούν σχεδόν 400 εκατομμύρια ομιλητές, γεγονός που έχει δικαιολογήσει την αναβάθμισή τους σε επίσημη γλώσσα σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς».
«Η υιοθέτηση των πορτογαλικών ως επίσημης γλώσσας των Ηνωμένων Εθνών παραμένει κοινός στόχος των κρατών-μελών της CPLP», πρόσθεσε ο Αντόνιο Κόστα στην ίδια συνέλευση.
Στο πρόγραμμα της σημερινής κυβέρνησης, ένας από τους στόχους του υπουργείου Εξωτερικών είναι επίσης η στήριξη της εκπόνησης και εφαρμογής μιας συντονισμένης στρατηγικής με την CPLP, ώστε τα πορτογαλικά να αναγνωριστούν ως επίσημη γλώσσα του ΟΗΕ έως το 2030.
«Θεωρώ ότι είναι ένας χρήσιμος στόχος και πιστεύω πως όλοι θα εργαστούμε ώστε να γίνει εφικτός», λέει η Φλορμπέλα Παραΐμπα.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι αυτό δεν εξαρτάται μόνο από την Πορτογαλία ούτε μόνο από τις χώρες με επίσημη γλώσσα τα πορτογαλικά. «Είναι ένας στόχος που πρέπει να λειτουργήσει ως κίνητρο ώστε, με συντονισμένο και συγκλινόμενο τρόπο, όλες οι πορτογαλόφωνες χώρες, αλλά και όλοι όσοι αγαπούν και εκτιμούν την πορτογαλική, να εργαστούν από κοινού», λέει, επισημαίνοντας ότι γι’ αυτόν τον λόγο οι συνεργασίες που αναπτύσσονται είναι κρίσιμες για την επίτευξη του στόχου.
Αυξανόμενο παγκόσμιο ενδιαφέρον για την πορτογαλική γλώσσα και κουλτούρα
Πέρα από την πολιτική βούληση, υπάρχουν επίσης διπλωματικά, λογιστικά και χρηματοδοτικά ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν, ώστε τα πορτογαλικά να καταστούν επίσημη γλώσσα των Ηνωμένων Εθνών.
Η μετάφραση όλων των επίσημων εγγράφων του ΟΗΕ στα πορτογαλικά, καθώς και η ανάγκη για νέους ανθρώπινους πόρους, θα συνεπαγόταν σημαντική προσπάθεια, η οποία δεν έχει αποτιμηθεί επίσημα, αλλά συχνά εκτιμάται σε εκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Παρά ταύτα, η Φλορμπέλα Παραΐμπα θεωρεί ότι τα πορτογαλικά έχουν το πλεονέκτημα ότι είναι «μια γλώσσα σε ανάπτυξη».
«Έχουμε μια πολύ σημαντική δημογραφική προοπτική. Είναι μια γλώσσα σε επέκταση, τόσο ως προς τον αριθμό των ομιλητών όσο και ως προς το αυξανόμενο ενδιαφέρον των μη ομιλητών, αλλά και λόγω της παρουσίας της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», εξηγεί.
Τα πορτογαλικά είναι η πέμπτη πιο χρησιμοποιούμενη γλώσσα στο διαδίκτυο, σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, με ρυθμό αύξησης σχεδόν 2000% την περίοδο 2000-2017, και βρίσκονται μεταξύ της τρίτης και τέταρτης πιο χρησιμοποιούμενης γλώσσας στο Facebook, σύμφωνα με στοιχεία που παρέχει το Camões - Instituto da Cooperação e da Língua.
Μεταξύ άλλων αποστολών, το Ινστιτούτο επιδιώκει να διασφαλίσει την παρουσία της πορτογαλικής γλώσσας στον κόσμο, όχι μόνο στις πορτογαλικές κοινότητες, αλλά και σε πανεπιστήμια και διεθνείς οργανισμούς, μέσω δια ζώσης και διαδικτυακής διδασκαλίας. Το έργο αυτό καλύπτει όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και περιλαμβάνει ακαδημαϊκή έρευνα.
«Διαθέτουμε 325 θέσεις στο επίσημο δίκτυο, δηλαδή 325 εκπαιδευτικούς, και 651 στο υποστηριζόμενο δίκτυο», εξηγεί η πρόεδρος.
«Στη Γερμανία, τη φετινή σχολική χρονιά, έχουμε 35· στη Γαλλία, 107· στην Ελβετία, 66· στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου καταγράφεται αύξηση, 30· στην Ισπανία, 22· στην Ανδόρα, 3· στο Βέλγιο, 5· στις Κάτω Χώρες, 3· και στο Λουξεμβούργο, 29», απαριθμεί.
Η Φλορμπέλα Παραΐμπα επισημαίνει ότι υπάρχει συγκέντρωση στην Ευρώπη, αλλά ταυτόχρονα δίνεται έμφαση και στην Αφρική, με δίκτυο 25 εκπαιδευτικών σε χώρες που δεν ανήκουν στην CPLP. «Στη Νότια Αφρική έχουμε 19, στη Ναμίμπια 3, στο Εσουατίνι 1 και στη Ζιμπάμπουε 2».
Επίσης στη Βενεζουέλα, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και την Αυστραλία λειτουργούν εκατοντάδες μαθήματα πορτογαλικών, με δεκάδες χιλιάδες μαθητές, αντανακλώντας το αυξανόμενο παγκόσμιο ενδιαφέρον για την πορτογαλική γλώσσα και κουλτούρα.
«Το κίνητρο δεν είναι πάντα ο οικογενειακός δεσμός. Πολλές φορές συνδέεται με την επαγγελματική ανέλιξη. Υπάρχει αυξανόμενη ζήτηση σε κινεζικά πανεπιστήμια, πιθανότατα και για οικονομικούς λόγους. Άνθρωποι που πρόκειται να εργαστούν σε πορτογαλόφωνες χώρες (διπλωμάτες, γιατροί ή υπάλληλοι διεθνών οργανισμών) αναζητούν να μάθουν πορτογαλικά», εξηγεί.
Έτσι, παρότι ο αριθμός των ομιλητών δεν είναι καθοριστικός, αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την αναγνώριση της γλώσσας στον ΟΗΕ. «Πιστεύω ότι είναι επίσης πολύ σημαντικό να διαθέτουμε στοιχεία που εδραιώνουν το αίτημά μας. Και το ότι μπορούμε να παρουσιάσουμε αυτούς τους αριθμούς αποδεικνύει το ενδιαφέρον που έχει η Πορτογαλία», δηλώνει η πρόεδρος του Instituto Camões.
Δεν είναι μόνο η γλώσσα: Η CPLP ως global player
Πέρα από τη γλώσσα και τον πολιτισμό, ο οικονομικός παράγοντας είναι επίσης καθοριστικός για την ενίσχυση αυτής της φιλοδοξίας.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΔΝΤ, οι οικονομίες της CPLP αντιπροσωπεύουν περίπου το 3,6% του παγκόσμιου πλούτου, με συνολικό ΑΕΠ γύρω στα 2,7 τρισεκατομμύρια ευρώ. Αν επρόκειτο για μία ενιαία χώρα, στο σύνολό τους θα αντιστοιχούσαν σε μία από τις τρεις μεγαλύτερες οικονομίες στον κόσμο.
«Υπάρχουν αμέτρητοι τομείς στους οποίους αποτελούμε σημαντικό παράγοντα: για παράδειγμα, όλες οι χώρες της CPLP διαθέτουν εκτεταμένες ακτογραμμές, με στρατηγική σημασία για το διεθνές εμπόριο», τονίζει η Φλορμπέλα.
Οι πορτογαλόφωνες χώρες αντιπροσωπεύουν σημαντικό τμήμα των παγκόσμιων θαλάσσιων ζωνών, καθώς και μεγάλες αποθέσεις γλυκού νερού και εκτεταμένα εδάφη.
«Η Πορτογαλία ξεχωρίζει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά υπάρχουν επίσης μεγάλοι παραγωγοί πετρελαίου, όπως η Βραζιλία και η Ανγκόλα, και φυσικού αερίου, όπως η Μοζαμβίκη», υπογραμμίζει.
Παρότι ο οικονομικός πυλώνας βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης, υπάρχει ένας «κοινός στόχος ενίσχυσης των εμπορικών συναλλαγών και των επενδύσεων μεταξύ των χωρών της CPLP», ώστε να προωθηθεί μεγαλύτερη ολοκλήρωση.
Κάθε χώρα διαθέτει στρατηγικούς περιφερειακούς δεσμούς, γεγονός που αποτελεί πρόσθετο πλεονέκτημα, ενώ η γλώσσα λειτουργεί ως στοιχείο συνοχής που διευκολύνει τις οικονομικές, πολιτικές και διπλωματικές σχέσεις.
«Είναι περιουσιακό στοιχείο μεγάλης αξίας για την προσέγγιση μεταξύ χωρών και ταυτόχρονα κίνητρο για να μάθει κανείς πορτογαλικά, συχνά για επαγγελματικούς λόγους που συνδέονται με τις επιχειρήσεις», καταλήγει.
Προς το παρόν, ο στόχος παραμένει ανοικτός, υποστηριζόμενος από μια γλώσσα σε επέκταση και μια κοινότητα που επιδιώκει να εδραιώσει τη θέση της σε ένα διεθνές περιβάλλον που βρίσκεται σε συνεχή ανάπτυξη και μετασχηματισμό.