Η νέα μεταρρύθμιση του συστήματος μετανάστευσης και ασύλου της ΕΕ τίθεται σε ισχύ: Γάλλοι πολιτικοί επικρίνουν βασική διάταξη με παραπλανητικούς ισχυρισμούς
Ύστερα από χρόνια διαπραγματεύσεων μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο τέθηκε επιτέλους σε ισχύ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η δέσμη μέτρων, που εγκρίθηκε τον Μάιο του 2024 και τέθηκε επισήμως σε ισχύ στις 12 Ιουνίου, αποσκοπεί στην ενίσχυση των διαδικασιών στα σύνορα και στη μεταρρύθμιση του συστήματος ασύλου της Ένωσης.
Το νέο πλαίσιο έχει γίνει βασικός στόχος ψευδών και παραπλανητικών ισχυρισμών.
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα στοιχεία του είναι ένας νέος μηχανισμός αλληλεγγύης, που αποσκοπεί στη στήριξη των κρατών-μελών που δέχονται τη μεγαλύτερη μεταναστευτική πίεση: τα τελευταία χρόνια, χώρες όπως η Ιταλία, η Ελλάδα, η Κύπρος και η Ισπανία έχουν υποδεχθεί τους περισσότερους μετανάστες και αιτούντες άσυλο που φθάνουν από ξηρά και θάλασσα.
Πολλοί πολιτικοί του γαλλικού ακροδεξιού κόμματος Εθνική Συσπείρωση έχουν επικρίνει το μεταναστευτικό σύμφωνο, υποστηρίζοντας ότι επιτρέπει στην ΕΕ να επιβάλλει πρόστιμα στις χώρες που αρνούνται να δεχθούν μετανάστες.
Σε ανάρτηση στην πλατφόρμα X (πηγή στα Αγγλικά), η Μαρίν Λεπέν δήλωσε ότι το σύμφωνο θα «υποχρεώνει τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να υποδέχονται μετανάστες, με την απειλή προστίμων».
Άλλες αναρτήσεις του ακροδεξιού κόμματος (πηγή στα Αγγλικά) υποστήριξαν ότι το πρόστιμο θα ορίζεται στις 20.000 € ανά μετανάστη.
Ωστόσο, μια τέτοια περιγραφή του κανονισμού είναι παραπλανητική και στερεί από το μέτρο το ευρύτερο πλαίσιό του.
Ένας μηχανισμός αλληλεγγύης
Βάσει των ισχυόντων ευρωπαϊκών κανόνων για το άσυλο, υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησης ασύλου είναι, κατά κανόνα, το κράτος-μέλος από το οποίο ο παράτυπος μετανάστης εισέρχεται πρώτα στην Ένωση.
Αυτό έχει επιβαρύνει δυσανάλογα τις χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ιταλία, η Ελλάδα, η Ισπανία και η Κύπρος, τις οποίες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει κράτη-μέλη υπό τη μεγαλύτερη μεταναστευτική πίεση, καθώς δέχονται τη μεγάλη πλειονότητα των αφίξεων.
Για να αντιμετωπιστεί αυτή η ανισορροπία, το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο εισάγει έναν μηχανισμό αλληλεγγύης που στοχεύει σε δικαιότερη κατανομή των ευθυνών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το σύστημα βασίζεται σε αυτό που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιγράφει ως «υποχρεωτική αλλά ευέλικτη αλληλεγγύη».
Με βάση τους νέους κανόνες, όλα τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να συμβάλουν στον μηχανισμό. Δεν είναι όμως υποχρεωμένα να το πράξουν φιλοξενώντας αιτούντες άσυλο από τα κράτη-μέλη της πρώτης γραμμής.
Η μετεγκατάσταση είναι, στην πραγματικότητα, μόνο μία από τις δυνατές μορφές συνεισφοράς. Τα κράτη-μέλη μπορούν εναλλακτικά να προσφέρουν επιχειρησιακή στήριξη, να χρηματοδοτήσουν μέτρα διαχείρισης των συνόρων, να διαθέσουν εξοπλισμό και προσωπικό ή να καταβάλουν χρηματικές εισφορές.
Αυτή η τελευταία επιλογή είναι που έχει παρερμηνευθεί από ορισμένους πολιτικούς: οι χώρες που επιλέγουν να μην υποδεχθούν κανέναν αιτούντα άσυλο μέσω του μέτρου της μετεγκατάστασης μπορούν αντ’ αυτού να πληρώνουν 20.000 € για κάθε άτομο που αποφασίζουν να μη δεχθούν. Τα ποσά στη συνέχεια κατευθύνονται προς τα κράτη-μέλη που υφίστανται τη μεγαλύτερη μεταναστευτική πίεση.
Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε στο The Cube, την ομάδα επαλήθευσης ειδήσεων του Euronews, ότι «τα κράτη-μέλη έχουν πλήρη διακριτική ευχέρεια να επιλέξουν οποιοδήποτε από αυτά τα μέτρα αλληλεγγύης».
Η καταβολή αυτού του ποσού δεν αποτελεί, επομένως, πρόστιμο που επιβάλλεται σε κυβερνήσεις επειδή αρνούνται μετανάστες, όπως υποστήριξαν η Λεπέν και άλλοι πολιτικοί της Εθνικής Συσπείρωσης. Αντίθετα, συνιστά εναλλακτικό τρόπο συμμετοχής στον μηχανισμό αλληλεγγύης που θεσπίζει το σύμφωνο.
Σύμφωνα με το κείμενο του κανονισμού, τουλάχιστον 30.000 αιτούντες άσυλο προβλέπεται να καλυφθούν από το μέτρο της μετεγκατάστασης, ενώ προβλέπονται επίσης τουλάχιστον 600 εκατ. € σε χρηματικές εισφορές.
Ωστόσο, αυτή η αρχική εφαρμογή του συμφώνου έχει ήδη αναδείξει τις πολιτικές ευαισθησίες που το περιβάλλουν.
Σύμφωνα με το Euronews, τα κράτη-μέλη έχουν δεσμευτεί για λιγότερες από 9.000 μετεγκαταστάσεις το 2026, με πολλές κυβερνήσεις να προτιμούν τις χρηματικές εισφορές ή άλλες μορφές στήριξης αντί να υποδεχθούν αιτούντες άσυλο.